കേരളത്തിലെ സാന്ത്വന പരിചരണം: ലോകത്തിന് മാതൃകയായ കാരുണ്യ മാതൃക

ഉള്ളടക്കം

1. കേരളത്തിലെ സാന്ത്വന പരിചരണം: ജനകീയതയിൽ വിരിഞ്ഞ ലോക മാതൃക
2. യൂണിവേഴ്സൽ പാലിയേറ്റീവ് കെയർ നയവും തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളും
3. ഏകീകൃത പാലിയേറ്റീവ് ഗ്രിഡും മാർഗ്ഗരേഖകളും
4. യുവജന പങ്കാളിത്തവും കാമ്പസ് വോളന്റിയറിസവും
5. മരണത്തോടുള്ള സാമൂഹിക മനോഭാവവും രോഗികളുടെ അന്തസ്സും
6. സാമ്പത്തിക സുരക്ഷിതത്വവും കുടുംബങ്ങളുടെ തകർച്ച തടയലും
7. വയോജന പ്രതിസന്ധിയും മാറുന്ന രോഗാവസ്ഥകളും
8. ഇന്ത്യയ്ക്കും കേരളത്തിനും മുന്നിലുള്ള സാധ്യതകളും വെല്ലുവിളികളും
ഉപസംഹാരം
സ്രോതസ്സുകൾ

ജീവിതശൈലീ രോഗങ്ങളുടെയും വാർദ്ധക്യ സഹജമായ അവശതകളുടെയും തീവ്രതയിൽ വിറങ്ങലിച്ചു നിൽക്കുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിൽ, മനുഷ്യന്റെ വേദനകൾക്ക് സാന്ത്വനമേകാൻ ആശുപത്രി ചുവരുകൾക്കപ്പുറം സമൂഹത്തിന്റെ കരുതലിലേക്ക് രോഗീപരിചരണം വ്യാപിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് കേരളത്തിലെ സാന്ത്വന പരിചരണം (Palliative Care) ലോകത്തിന് തന്നെ വലിയൊരു പാഠപുസ്തകമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ജനസംഖ്യയുടെ കേവലം മൂന്ന് ശതമാനം മാത്രം വരുന്ന ഒരു കൊച്ചു സംസ്ഥാനം രാജ്യത്തെ ആകെ സാന്ത്വന പരിചരണ സേവനങ്ങളുടെ അറുപത് ശതമാനത്തിലധികം ഒറ്റയ്ക്ക് നിർവ്വഹിക്കുന്നു എന്ന യാഥാർത്ഥ്യം കേരളം കൈവരിച്ച സാമൂഹിക ജാഗ്രതയുടെ തെളിവാണ്. കേവലം മരുന്നുകളിലൂടെ രോഗം മാറ്റാൻ സാധിക്കാത്ത ഘട്ടത്തിൽ എത്തിനിൽക്കുന്ന കാൻസർ, പക്ഷാഘാതം (Stroke), അവയവ സ്തംഭനങ്ങൾ, ഡിമെൻഷ്യ (Dementia) തുടങ്ങിയ ഗുരുതര അവസ്ഥകളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന മനുഷ്യർക്ക് വേദനയില്ലാത്ത ജീവിതവും അന്തസ്സോടെയുള്ള മരണവും ഉറപ്പാക്കുക എന്നതാണ് ഈ ജനകീയ ആരോഗ്യ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ കാതൽ.

മെഡിക്കൽ സയൻസിന്റെ അത്യാധുനിക സങ്കേതങ്ങൾ പോലും പലപ്പോഴും പരാജയപ്പെടുന്ന ഇടങ്ങളിൽ, വേദന നിവാരണവും (Pain and Symptom Management) മാനസിക സാന്ത്വനവും സാമൂഹിക പിന്തുണയും സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് കേരളം തനതായൊരു മാതൃക കെട്ടിപ്പടുത്തത്. 1990-കളിൽ കോഴിക്കോട് മെഡിക്കൽ കോളേജ് കേന്ദ്രീകരിച്ച് രൂപംകൊണ്ട പെയിൻ ആൻഡ് പാലിയേറ്റീവ് കെയർ സൊസൈറ്റിയും (PPCS), തുടർന്ന് രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട നെയ്ബർഹുഡ് നെറ്റ്‌വർക്ക് ഇൻ പാലിയേറ്റീവ് കെയറും (NNPPC) ജനകീയ പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ അത്ഭുതകരമായ മുന്നേറ്റമായിരുന്നു. ഡോ. എം.ആർ. രാജഗോപാലിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ആരംഭിച്ച പാലിയം ഇന്ത്യ (Pallium India) പോലുള്ള സംഘടനകളുടെ ഇടപെടലുകൾ ഇന്ത്യയിലെ നാർക്കോട്ടിക് നിയമങ്ങളിൽ (NDPS Act) വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തുന്നതിനും മോർഫിൻ (Oral Morphine) പോലുള്ള അത്യന്താപേക്ഷിത വേദനസംഹാരികൾ സാധാരണക്കാർക്ക് ലഭ്യമാക്കുന്നതിനും വഴിയൊരുക്കി.

എന്നാൽ കേരളത്തിലെ അതിവേഗം വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന വയോജന ജനസംഖ്യയും (Aging Demographics) അണുകുടുംബങ്ങളുടെ വർദ്ധനവും സാന്ത്വന പരിചരണ മേഖലയിൽ പുതിയ വെല്ലുവിളികൾ ഉയർത്തുകയാണ്. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ‘കേരള കെയർ’ എന്ന പേരിൽ ആവിഷ്കരിച്ച യൂണിവേഴ്സൽ പാലിയേറ്റീവ് കെയർ പ്രൊജക്റ്റിലൂടെ (Universal Palliative Care Project) സംസ്ഥാനത്തെ മുഴുവൻ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളെയും സന്നദ്ധ സംഘടനകളെയും ഒരു കുടക്കീഴിൽ അണിനിരത്തി പുതിയൊരു ഡിജിറ്റൽ ഗ്രിഡ് രൂപീകരിക്കുന്നത്. ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ (WHO) പോലും പ്രത്യേക അഭിനന്ദനം നേടിയ ഈ കാരുണ്യ മാതൃക എങ്ങനെയാണ് കേരളീയ സമൂഹത്തിൽ വേരുറപ്പിച്ചതെന്നും ഭാവിയിലെ വെല്ലുവിളികളെ എങ്ങനെയാണ് നേരിടുന്നതെന്നും വിശദമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

1. കേരളത്തിലെ സാന്ത്വന പരിചരണം: ജനകീയതയിൽ വിരിഞ്ഞ ലോക മാതൃക

കേരളത്തിലെ സാന്ത്വന പരിചരണ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സവിശേഷത അത് മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് അടിച്ചേൽപ്പിച്ച ഒരു സർക്കാർ പദ്ധതിയല്ല, മറിച്ച് സമൂഹത്തിന്റെ താഴെത്തട്ടിൽ നിന്ന് ജനങ്ങൾ തന്നെ മുൻകൈയെടുത്ത് വളർത്തിക്കൊണ്ടുവന്ന ഒന്നാണ് എന്നതാണ്. നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്സ് ഓഫ് ഹെൽത്ത് (NIH PMC) പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ശാസ്ത്രീയ പ്രബന്ധത്തിൽ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത് പോലെ, രോഗിയുടെയും കുടുംബത്തിന്റെയും വേദന സമൂഹത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമാണെന്ന തിരിച്ചറിവാണ് കോഴിക്കോട്ടും മലപ്പുറത്തും രൂപംകൊണ്ട എൻ.എൻ.പി.പി.സി മാതൃകയുടെ കരുത്ത്. പരമ്പരാഗതമായി ആശുപത്രികളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്ന ഡോക്ടർമാരെയും നഴ്സുമാരെയും ജനങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ ഈ കൂട്ടായ്മകൾക്ക് സാധിച്ചു.

1993-ൽ കോഴിക്കോട് മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ അനസ്തേഷ്യ വിഭാഗം മേധാവിയായിരുന്ന ഡോ. എം.ആർ. രാജഗോപാലും ഡോ. സി. സുരേഷ് കുമാറും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ച പെയിൻ ആൻഡ് പാലിയേറ്റീവ് കെയർ സൊസൈറ്റി പാവപ്പെട്ട രോഗികൾക്ക് സൗജന്യമായി വേദന നിവാരണം ലഭ്യമാക്കിക്കൊണ്ടാണ് തുടക്കം കുറിച്ചത്. അന്നുവരെ കാൻസർ രോഗികൾ സഹിക്കേണ്ടി വന്നിരുന്ന അതിതീവ്രമായ വേദനകൾക്ക് വലിയൊരു പരിഹാരമായി ഓറൽ മോർഫിൻ ലഭ്യമാക്കാൻ ഈ ഡോക്ടർമാർ നിരന്തരം പ്രയത്നിച്ചു. കേന്ദ്ര നാർക്കോട്ടിക് ചട്ടങ്ങളിലെ കടുത്ത നിയന്ത്രണങ്ങൾ കാരണം ആശുപത്രികൾക്ക് പോലും മോർഫിൻ ലഭിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്ന കാലത്ത്, കേരള സർക്കാർ 1998-ൽ പ്രത്യേക നിയമഭേദഗതിയിലൂടെ അംഗീകൃത സാന്ത്വന പരിചരണ കേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് മോർഫിൻ കൈവശം വയ്ക്കാനുള്ള അനുമതി നൽകിയത് ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ സംഭവമായിരുന്നു.

തുടർന്ന് വർഷങ്ങൾ നീണ്ട നിയമപോരാട്ടങ്ങൾക്കും ബോധവൽക്കരണങ്ങൾക്കും ഒടുവിൽ 2014-ൽ ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് നാർക്കോട്ടിക് ഡ്രഗ്സ് ആൻഡ് സൈക്കോട്രോപിക് സബ്സ്റ്റൻസസ് ആക്ടിൽ (NDPS Amendment Act 2014) ചരിത്രപരമായ ഭേദഗതി വരുത്തി. അത്യന്താപേക്ഷിത വേദനസംഹാരികളായ നാർക്കോട്ടിക് മരുന്നുകൾ രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള അംഗീകൃത മെഡിക്കൽ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് തടസ്സമില്ലാതെ ലഭ്യമാക്കാൻ ഈ കേന്ദ്ര ഭേദഗതി വഴിയൊരുക്കി. ഈ ദേശീയ നിയമ പരിഷ്കരണത്തിന് പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ച പ്രധാന പ്രേരകശക്തി കേരളത്തിലെ സാന്ത്വന പരിചരണ പ്രവർത്തകരും പാലിയം ഇന്ത്യയുമായിരുന്നു.

പിന്നീട് ഈ പ്രസ്ഥാനം വടക്കൻ കേരളത്തിലെ ഓരോ ഗ്രാമങ്ങളിലേക്കും പടർന്നുപന്തലിച്ചു. പഞ്ചായത്തുകളിലും വാർഡുകളിലും ജനങ്ങൾ പിരിവെടുത്ത് ക്ലിനിക്കുകൾ സ്ഥാപിക്കുകയും സന്നദ്ധ പ്രവർത്തകരെ കണ്ടെത്തി രോഗികളുടെ വീടുകളിലേക്ക് അയക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ജനകീയ ഇടപെടലുകൾ അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുകയും, കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ രോഗി കേന്ദ്രീകൃത പരിചരണം ഉറപ്പാക്കുന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച കമ്മ്യൂണിറ്റി മോഡലായി ലോകാരോഗ്യ സംഘടന കേരളത്തെ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിലെ ചെലവേറിയ ഹോസ്പിസ് (Hospice) സംവിധാനങ്ങളേക്കാൾ എത്രയോ കുറഞ്ഞ ചെലവിലും സ്വന്തം ഭവനത്തിന്റെ ആശ്വാസത്തിലും പരിചരണം ഉറപ്പാക്കാൻ കേരള മാതൃകയ്ക്ക് സാധിക്കുന്നു. ഡോ. എം.ആർ. രാജഗോപാലിന്റെ ജീവകാരുണ്യ സേവനങ്ങളെ ആദരിച്ച് രാജ്യം അദ്ദേഹത്തിന് പത്മശ്രീ നൽകി ആദരിച്ചത് ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിനുള്ള വലിയ അംഗീകാരമായിരുന്നു.

2. യൂണിവേഴ്സൽ പാലിയേറ്റീവ് കെയർ നയവും തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളും

ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി സമഗ്രമായ ഒരു പാലിയേറ്റീവ് കെയർ നയം രൂപീകരിച്ച സംസ്ഥാനം കേരളമാണ്. 2008-ൽ ഇടതുപക്ഷ സർക്കാരിന്റെ കാലത്ത് പ്രഖ്യാപിച്ച ഈ നയം, ആരോഗ്യ വകുപ്പിന്റെയും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും (LSGIs) സംയുക്ത ഉത്തരവാദിത്തമായി സാന്ത്വന പരിചരണത്തെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു. തുടർന്ന് 2019-ൽ ഈ നയം വിപുലീകരിക്കുകയും സംസ്ഥാനത്തെ എല്ലാ കിടപ്പുരോഗികൾക്കും (Bedridden Patients) സാന്ത്വന പരിചരണം സൗജന്യമായി വീട്ടിലെത്തിക്കുന്ന ‘യൂണിവേഴ്സൽ പാലിയേറ്റീവ് കെയർ’ പദ്ധതിക്ക് തുടക്കമിടുകയും ചെയ്തു.

കേരള ആരോഗ്യ വകുപ്പിന്റെ (Kerala Health Portal) ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത് അനുസരിച്ച്, സംസ്ഥാനത്തെ 941 ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളിലും 87 മുനിസിപ്പാലിറ്റികളിലും 6 കോർപ്പറേഷനുകളിലും പ്രത്യേക ഹോം കെയർ ടീമുകൾ (Home Care Teams) പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ഓരോ പ്രാഥമികാരോഗ്യ കേന്ദ്രത്തിലും (PHC / FHC) ഒരു പ്രത്യേക പാലിയേറ്റീവ് നഴ്സിനെ നിയമിക്കുകയും ആശാ വർക്കർമാരും (ASHA Workers) ജനപ്രതിനിധികളും ചേർന്ന് കിടപ്പുരോഗികളെ കണ്ടെത്തി രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ഓരോ ആഴ്ചയും കൃത്യമായ റൂട്ട് മാപ്പ് തയ്യാറാക്കി പ്രത്യേക വാഹനങ്ങളിൽ നഴ്സുമാരും ഡോക്ടർമാരും രോഗികളുടെ വീടുകളിലെത്തി മരുന്നുകൾ നൽകുകയും മുറിവുകൾ ഡ്രസ്സ് ചെയ്യുകയും കത്തീറ്റർ (Catheter Care) മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.

തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ വാർഷിക പദ്ധതി അടങ്കലിൽ നിന്ന് നിർബന്ധമായും പാലിയേറ്റീവ് കെയറിനായി ഫണ്ട് നീക്കിവെക്കുന്നുണ്ട്. ഇത് മരുന്നുകളുടെയും ഉപകരണങ്ങളുടെയും ലഭ്യത മുടങ്ങാതെ നിലനിർത്താൻ സഹായിക്കുന്നു. വാട്ടർ ബെഡുകൾ, എയർ ബെഡുകൾ, വീൽചെയറുകൾ, ഓക്സിജൻ കോൺസെൻട്രേറ്ററുകൾ എന്നിവ പഞ്ചായത്തുകൾ മുഖേന സൗജന്യമായി രോഗികൾക്ക് എത്തിച്ചുനൽകുന്നു. പൊതുജനാരോഗ്യ സംവിധാനത്തിൽ പ്രാദേശിക സർക്കാരുകൾ സാന്ത്വന പരിചരണത്തെ ഇത്രയധികം സ്വാംശീകരിച്ച മറ്റൊരു മാതൃക ലോകത്ത് മറ്റെങ്ങും കാണാൻ കഴിയില്ല.

3. ഏകീകൃത പാലിയേറ്റീവ് ഗ്രിഡും മാർഗ്ഗരേഖകളും

സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങളും നൂറുകണക്കിന് സന്നദ്ധ സംഘടനകളും ഒരേ മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ഏകോപനക്കുറവ് പരിഹരിക്കുന്നതിനായി കേരള സർക്കാർ വിപ്ലവകരമായൊരു പദ്ധതിക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ദി ഹിന്ദു (The Hindu) റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തതനുസരിച്ച്, സംസ്ഥാനത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്ന മുഴുവൻ സർക്കാർ, എൻ.ജി.ഒ പാലിയേറ്റീവ് കെയർ യൂണിറ്റുകളെയും ഒരുമിച്ച് ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി സംസ്ഥാന സർക്കാർ സമഗ്രമായ മാർഗ്ഗരേഖകൾക്ക് അന്തിമരൂപം നൽകി. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി ഒരു കേന്ദ്രീകൃത ‘പാലിയേറ്റീവ് കെയർ ഗ്രിഡ്’ (Palliative Care Grid) സ്ഥാപിക്കപ്പെടുകയാണ്.

ഈ ഏകീകൃത ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനം വഴി സംസ്ഥാനത്തെ മുഴുവൻ കിടപ്പുരോഗികളുടെയും മെഡിക്കൽ രേഖകൾ തത്സമയം നിരീക്ഷിക്കാൻ സാധിക്കും. ഒരേ രോഗിക്ക് തന്നെ വ്യത്യസ്ത സംഘടനകൾ ഒരേ സേവനം ആവർത്തിച്ചു നൽകുന്നത് (Duplication of Services) ഒഴിവാക്കാനും, ഒരു സംഘടനയുടെയും സേവനം ലഭിക്കാതെ ഒറ്റപ്പെട്ടുപോകുന്ന രോഗികളെ കണ്ടെത്താനും ഈ ഗ്രിഡ് സഹായിക്കുന്നു. വാർഡ് തലം മുതൽ സംസ്ഥാന തലം വരെയുള്ള ഡാഷ്‌ബോർഡുകൾ വഴി മരുന്നുകളുടെ ലഭ്യത, വോളന്റിയർമാരുടെ എണ്ണം, ഹോം വിസിറ്റുകളുടെ വിവരങ്ങൾ എന്നിവ നിരന്തരം വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.

പുതിയ മാർഗ്ഗരേഖയനുസരിച്ച് സാന്ത്വന പരിചരണ രംഗത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്ന എല്ലാ സന്നദ്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും നിർബന്ധമായും രജിസ്റ്റർ ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. കൂടാതെ സേവനം നൽകുന്ന നഴ്സുമാർക്കും വോളന്റിയർമാർക്കും ഏകീകൃത പരിശീലന പ്രോട്ടോക്കോളുകൾ (Standard Operating Procedures) നടപ്പിലാക്കും. രോഗിയുടെ സ്വകാര്യത സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും ഇൻഫെക്ഷൻ കൺട്രോൾ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതിനും കർശന നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. സർക്കാർ-സർക്കാരിതര മേഖലകൾ പരസ്പരം കൈകോർക്കുന്ന ഈ പബ്ലിക്-പ്രൈവറ്റ്-പീപ്പിൾസ് പാർട്ണർഷിപ്പ് (PPPP) രാജ്യത്തിന് തന്നെ പുതിയൊരു ഭരണ മാതൃകയാണ് സമ്മാനിക്കുന്നത്.

4. യുവജന പങ്കാളിത്തവും കാമ്പസ് വോളന്റിയറിസവും

കേരളത്തിലെ സാന്ത്വന പരിചരണ പ്രസ്ഥാനം ജീവസ്സുറ്റതായി നിലനിൽക്കുന്നതിന്റെ പ്രധാന രഹസ്യം അതിലേക്ക് പുതിയ തലമുറ നിരന്തരം കടന്നുവരുന്നു എന്നതാണ്. വയോധികർ മാത്രമുള്ള വീടുകളിൽ ഏകാന്തതയും നിസ്സഹായാവസ്ഥയും അനുഭവിക്കുന്ന രോഗികൾക്ക് സാന്ത്വനമേകാൻ സ്കൂൾ, കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥികൾ വോളന്റിയർമാരായി രംഗത്തെത്തുന്നത് കേരളത്തിൽ ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക സംസ്കാരമായി മാറിയിട്ടുണ്ട്. ദി ഹിന്ദു (The Hindu) പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പ്രത്യേക അന്വേഷണത്തിൽ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത് പോലെ, സംസ്ഥാനത്തെ യൂണിവേഴ്സിറ്റികളും നാഷണൽ സർവീസ് സ്കീമും (NSS) സാന്ത്വന പരിചരണത്തെ പാഠ്യേതര പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ പ്രധാന ഭാഗമാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുകയാണ്.

സംസ്ഥാനത്തെ എണ്ണായിരത്തിലധികം യുവ വോളന്റിയർമാരാണ് സർക്കാരിന്റെയും പാലിയം ഇന്ത്യയുടെയും പോർട്ടലുകളിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത് പരിശീലനം നേടിയിരിക്കുന്നത്. വാരാന്ത്യങ്ങളിലും അവധി ദിവസങ്ങളിലും ഈ വിദ്യാർത്ഥികൾ രോഗികളുടെ വീടുകളിലെത്തുന്നു. മരുന്നുകൾ നൽകുന്നതിനപ്പുറം കിടപ്പിലായ രോഗികളോട് സംസാരിക്കുക, അവർക്ക് പുസ്തകങ്ങൾ വായിച്ചുകേൾപ്പിക്കുക, അവരുടെ വീടുകൾ വൃത്തിയാക്കുക, കുട്ടികളുടെ പഠന കാര്യങ്ങളിൽ സഹായിക്കുക തുടങ്ങിയ വൈകാരിക പിന്തുണയാണ് ഇവർ നൽകുന്നത്. പലപ്പോഴും മരുന്നുകളേക്കാൾ കൂടുതൽ രോഗികളെ ജീവിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത് ഇത്തരം സ്നേഹനിർഭരമായ സാമീപ്യങ്ങളാണ്.

മെഡിക്കൽ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് പുറമെ ആർട്സ്, സയൻസ്, എഞ്ചിനീയറിംഗ് വിദ്യാർത്ഥികളും ഈ കാരുണ്യ പാതയിൽ സജീവമാണ്. സ്മാർട്ട്ഫോണുകളുടെയും സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെയും ലോകത്ത് സ്വന്തം സുഖങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിക്കൂടുന്ന പുതുതലമുറയെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുധാരണകളെ തിരുത്തിക്കുറിച്ചുകൊണ്ടാണ് കേരളത്തിലെ യുവത വേദനയനുഭവിക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ കണ്ണീരൊപ്പാൻ മുന്നിട്ടിറങ്ങുന്നത്. മരണാസന്നരായ മനുഷ്യരുമായുള്ള ഈ ഇടപെടലുകൾ വിദ്യാർത്ഥികളിൽ ജീവിതത്തോടുള്ള കാഴ്ചപ്പാടുകൾ മാറ്റിമറിക്കുകയും അവരെ കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള പൗരന്മാരാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.

വിദ്യാർത്ഥികൾക്കായി പ്രത്യേകമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത 16 മണിക്കൂർ ദൈർഘ്യമുള്ള അടിസ്ഥാന പരിശീലന കോഴ്സ് (Basic Volunteer Training Programme) വലിയ മാറ്റങ്ങളാണ് കൊണ്ടുവരുന്നത്. സജീവമായി കേൾക്കാനുള്ള കഴിവ് (Active Listening), സഹാനുഭൂതിയോടെയുള്ള ആശയവിനിമയം (Empathetic Communication), രോഗിയുടെ മാനസികാഘാതം തിരിച്ചറിയൽ, വ്യക്തിഗത ശുചിത്വം പാലിക്കൽ, പ്രഥമ ശുശ്രൂഷ എന്നിവ ഇതിലൂടെ വിദ്യാർത്ഥികൾ സ്വായത്തമാക്കുന്നു. രോഗിയോട് അനാവശ്യമായ സഹതാപം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിന് പകരം അവരുടെ ആത്മാഭിമാനത്തെ മുറിവേൽപ്പിക്കാതെ എങ്ങനെ ചേർത്തുപിടിക്കാം എന്ന് ഈ പരിശീലനത്തിലൂടെ പുതിയ തലമുറ പഠിക്കുന്നു. ഇത് സമൂഹത്തിൽ പരസ്പര സ്നേഹത്തിന്റെയും കാരുണ്യത്തിന്റെയും പുതിയൊരു സംസ്കാരം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

5. മരണത്തോടുള്ള സാമൂഹിക മനോഭാവവും രോഗികളുടെ അന്തസ്സും

ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം പലപ്പോഴും മരണത്തെ ഒരു പരാജയമായാണ് കാണുന്നത്. അവസാന നിമിഷം വരെ വെന്റിലേറ്ററുകളിലും തീവ്രപരിചരണ വിഭാഗങ്ങളിലും (ICU) രോഗികളെ പാർപ്പിച്ച് ജീവിതം കൃത്രിമമായി നീട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്ന അവസ്ഥ സാധാരണക്കാരായ കുടുംബങ്ങളെ കടുത്ത സാമ്പത്തിക കടക്കെണിയിലേക്കാണ് തള്ളിവിടുന്നത്. എന്നാൽ സാന്ത്വന പരിചരണം മരണത്തെ ജീവിതത്തിന്റെ സ്വാഭാവികമായ ഒരു അന്ത്യമായി കാണാൻ സമൂഹത്തെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. രോഗം ഭേദമാക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ബോധ്യമായാൽ, ആശുപത്രികളുടെ കൃത്രിമ അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിന്ന് മാറ്റി രോഗിയെ സ്വന്തം വീടിന്റെയും പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെയും സാമീപ്യത്തിൽ പരിചരിക്കാനുള്ള ധൈര്യമാണ് ഈ പ്രസ്ഥാനം പകരുന്നത്.

വേദനയില്ലാതെ, പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ കരങ്ങൾ ചേർത്തുപിടിച്ച്, സമാധാനത്തോടെ മരിക്കുക എന്നത് ഓരോ മനുഷ്യന്റെയും മൗലികമായ അവകാശമാണ്. മുൻകൂട്ടിയുള്ള ചികിത്സാ തീരുമാനങ്ങൾ (Advance Care Planning / Living Wills) കുടുംബാംഗങ്ങളുമായി ചർച്ച ചെയ്യാനുള്ള അന്തരീക്ഷം സാന്ത്വന പരിചരണ പ്രവർത്തകർ ഒരുക്കുന്നു. രോഗിയുടെ മരണശേഷം കുടുംബാംഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന കടുത്ത മാനസിക ആഘാതവും ഏകാന്തതയും ലഘൂകരിക്കുന്നതിനായി ബെരീവ്മെന്റ് കെയർ (Bereavement Support) സേവനങ്ങളും കൗൺസിലിംഗും വളന്റിയർമാർ ലഭ്യമാക്കുന്നുണ്ട്. ഇത് കുടുംബങ്ങളുടെ മാനസികാരോഗ്യം വീണ്ടെടുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.

സമൂഹത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന രോഗത്തെയും മരണത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഭയവും അന്ധവിശ്വാസങ്ങളും ഇല്ലാതാക്കാൻ ബോധവൽക്കരണ കാമ്പയിനുകൾ നിരന്തരം സംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തുറന്ന സംവാദങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നത് വഴി മനുഷ്യർ തമ്മിലുള്ള സ്നേഹവും സഹാനുഭൂതിയും വർദ്ധിക്കുന്നു. രോഗിയെ ഒരു കേസ് ഫയലായി കാണാതെ, വികാരങ്ങളും സ്വപ്നങ്ങളുമുള്ള ഒരു വ്യക്തിയായി കണ്ട് ആദരിക്കാൻ ഡോക്ടർമാരെയും മെഡിക്കൽ വിദ്യാർത്ഥികളെയും ഈ പ്രസ്ഥാനം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

6. സാമ്പത്തിക സുരക്ഷിതത്വവും കുടുംബങ്ങളുടെ തകർച്ച തടയലും

ഗുരുതര രോഗങ്ങൾ ബാധിച്ച കുടുംബങ്ങൾ നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ് ചികിത്സാ ചെലവുകൾ മൂലമുണ്ടാകുന്ന സാമ്പത്തിക തകർച്ച (Catastrophic Health Expenditure). സ്വകാര്യ ആശുപത്രികളിലെ ലക്ഷക്കണക്കിന് രൂപയുടെ ഐ.സി.യു ബില്ലുകൾ കാരണം വീടും സ്ഥലവും വിൽക്കേണ്ടി വരുന്ന പതിനായിരക്കണക്കിന് കുടുംബങ്ങൾ ഇന്ത്യയിലുണ്ട്. എന്നാൽ വീട്ടിലെത്തി നൽകുന്ന സാന്ത്വന പരിചരണം രോഗികൾക്ക് സൗജന്യമായി ലഭ്യമാകുന്നതിലൂടെ ഇത്തരം സാമ്പത്തിക ആഘാതങ്ങളെ വലിയൊരു പരിധി വരെ തടയാൻ സാധിക്കുന്നു.

അനാവശ്യമായ ആശുപത്രി പ്രവേശനങ്ങളും ലക്ഷങ്ങൾ ചെലവുവരുന്ന അനാവശ്യ പരിശോധനകളും ഒഴിവാക്കാൻ പാലിയേറ്റീവ് ഹോം കെയർ ടീമുകൾക്ക് കഴിയുന്നു. രോഗിക്ക് ആവശ്യമായ കത്തീറ്ററൈസേഷൻ, ട്രക്കിയോസ്റ്റമി കെയർ (Tracheostomy Care), അണുബാധ നിയന്ത്രണം എന്നിവ വീട്ടിൽ വെച്ചുതന്നെ വിജയകരമായി നിർവ്വഹിക്കാൻ പരിശീലനം ലഭിച്ച നഴ്സുമാർക്ക് സാധിക്കുന്നു. ഇത് രോഗിയുടെ കുടുംബത്തിന് യാത്രച്ചെലവും ആശുപത്രി വാസച്ചെലവും ലാഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.

മാത്രമല്ല, രോഗി കിടപ്പിലാകുന്നതോടെ കുടുംബത്തിലെ വരുമാനദായകനായ വ്യക്തി പരിചരണത്തിനായി ജോലി ഉപേക്ഷിക്കേണ്ട അവസ്ഥ പല വീടുകളിലും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. സന്നദ്ധ പ്രവർത്തകരുടെയും അയൽക്കൂട്ടങ്ങളുടെയും സഹായം ലഭ്യമാകുന്നതിലൂടെ കുടുംബാംഗങ്ങൾക്ക് ഭാഗികമായെങ്കിലും ജോലിക്ക് പോകാനും ഉപജീവനം കണ്ടെത്താനും സാധിക്കുന്നു. ദരിദ്രരായ രോഗികളുടെ മക്കളുടെ വിദ്യാഭ്യാസ ചെലവുകൾ ഏറ്റെടുക്കാനും അവർക്ക് ഭക്ഷ്യധാന്യ കിറ്റുകൾ എത്തിച്ചുനൽകാനും പ്രാദേശിക പാലിയേറ്റീവ് ഗ്രൂപ്പുകൾ മുൻകൈയെടുക്കുന്നത് കാരുണ്യത്തിന്റെ അതിരുകളില്ലാത്ത വികാസമാണ്.

7. വയോജന പ്രതിസന്ധിയും മാറുന്ന രോഗാവസ്ഥകളും

കേരളത്തിന്റെ ജനസംഖ്യാ ഘടനയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റങ്ങൾ സാന്ത്വന പരിചരണ മേഖലയ്ക്ക് പുതിയ ഭാരങ്ങളാണ് നൽകുന്നത്. ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആയുർദൈർഘ്യമുള്ള (Life Expectancy) സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം. എന്നാൽ ഉയർന്ന ആയുർദൈർഘ്യത്തോടൊപ്പം തന്നെ വാർദ്ധക്യകാലത്തെ രോഗാവസ്ഥകളും (Morbidity) വർദ്ധിക്കുകയാണ്. 60 വയസ്സിന് മുകളിലുള്ളവരുടെ ജനസംഖ്യ സംസ്ഥാനത്ത് 17 ശതമാനത്തിലേക്ക് അടുക്കുമ്പോൾ, അൾഷിമേഴ്സ് (Alzheimer’s), പാർക്കിൻസൺസ് (Parkinson’s), അസ്ഥിരോഗങ്ങൾ, വിഷാദരോഗം എന്നിവ ബാധിച്ച കിടപ്പുരോഗികളുടെ എണ്ണത്തിൽ വൻ വർദ്ധനവാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.

മക്കൾ ഉപജീവനത്തിനായി ഗൾഫിലേക്കും പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിലേക്കും കുടിയേറുന്നതോടെ വൃദ്ധരായ മാതാപിതാക്കൾ വീടുകളിൽ ഒറ്റപ്പെട്ടുപോകുന്ന അവസ്ഥ കേരളത്തിൽ സർവ്വസാധാരണമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഇത്തരമൊരു സാഹചര്യത്തിൽ രോഗിയുടെ പ്രാഥമിക പരിചാരകരായി (Primary Caregivers) മാറുന്നത് പലപ്പോഴും ഹോം കെയർ ടീമുകളാണ്. കാൻസർ രോഗികൾക്ക് പുറമെ ഡയാലിസിസ് ചെയ്യുന്ന വൃക്കരോഗികൾ, വിട്ടുമാറാത്ത ശ്വാസകോശ രോഗികൾ (COPD), ഹൃദ്രോഗികൾ എന്നിവരിലേക്കും സാന്ത്വന പരിചരണം വ്യാപിപ്പിക്കേണ്ട അവസ്ഥയാണ് ഇന്നുള്ളത്.

പീഡിയാട്രിക് പാലിയേറ്റീവ് കെയർ (Pediatric Palliative Care) അഥവാ കുട്ടികൾക്കുള്ള സാന്ത്വന പരിചരണമാണ് മറ്റൊരു സുപ്രധാന മേഖല. ജന്മനായുള്ള വൈകല്യങ്ങൾ, സെറിബ്രൽ പാൾസി (Cerebral Palsy), അപൂർവ്വ ജനിതക രോഗങ്ങൾ എന്നിവ ബാധിച്ച കുട്ടികൾക്കും അവരുടെ മാതാപിതാക്കൾക്കും പ്രത്യേക മാനസിക-സാമൂഹിക പിന്തുണ നൽകാൻ പ്രത്യേക പരിശീലനം സിദ്ധിച്ച ടീമുകളെ സജ്ജമാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ആശുപത്രികൾ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ട്രാൻസിഷൻ കെയർ സെന്ററുകൾ (Transition Care Centres) ആരംഭിക്കുന്നത് രോഗിയുടെ കുടുംബങ്ങൾക്ക് വലിയ ആശ്വാസമാകും.

8. ഇന്ത്യയ്ക്കും കേരളത്തിനും മുന്നിലുള്ള സാധ്യതകളും വെല്ലുവിളികളും

കേരളം പടുത്തുയർത്തിയ ഈ അതുല്യ മാതൃക ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് വലിയൊരു പാഠമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ബഹുഭൂരിപക്ഷം സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സാന്ത്വന പരിചരണം ഇപ്പോഴും വൻകിട നഗരങ്ങളിലെ സ്പെഷ്യാലിറ്റി ആശുപത്രികളിലെ കാൻസർ വാർഡുകളിൽ മാത്രമായി പരിമിതപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്. ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയിലെ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് മനുഷ്യർ ഇപ്പോഴും കഠിനമായ വേദന അനുഭവിച്ചാണ് മരിക്കുന്നത്. കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ ദേശീയ ആരോഗ്യ ദൗത്യം (National Health Mission – NHM) കേരള മാതൃകയെ ദേശീയ തലത്തിൽ നടപ്പിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശാക്തീകരണവും സന്നദ്ധ പ്രവർത്തനവും ഇല്ലാതെ ഇത് പൂർണ്ണ വിജയത്തിലെത്തിക്കാൻ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് സാധിക്കുന്നില്ല.

എന്നാൽ കേരളവും പല വെല്ലുവിളികളെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നുണ്ട്. പാലിയേറ്റീവ് നഴ്സുമാരുടെ വേതനക്കുറവും തൊഴിൽ സുരക്ഷിതത്വമില്ലായ്മയും പ്രധാന പ്രശ്നമാണ്. അത്യന്തം മാനസിക സമ്മർദ്ദവും ശാരീരിക അധ്വാനവും നിറഞ്ഞ ഈ ജോലി ചെയ്യുന്ന നഴ്സുമാർക്ക് അർഹമായ വേതനവും കൗൺസിലിംഗ് പിന്തുണയും ഉറപ്പാക്കാൻ സർക്കാർ തയ്യാറാകണം. കൂടാതെ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ നൽകുന്ന ഫണ്ടുകൾ ചിലയിടങ്ങളിൽ സമയബന്ധിതമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടാത്തതും ഹോം കെയർ വാഹനങ്ങളുടെ ഇന്ധനച്ചെലവ് കണ്ടെത്താൻ പഞ്ചായത്തുകൾ ബുദ്ധിമുട്ടുന്നതും പ്രവർത്തനങ്ങളെ ബാധിക്കാറുണ്ട്.

സാന്ത്വന പരിചരണത്തെ ആയുഷ് (AYUSH) ചികിത്സാ സമ്പ്രദായങ്ങളുമായി ശാസ്ത്രീയമായി സംയോജിപ്പിക്കാനുള്ള സാധ്യതകളും കേരളം പരിശോധിക്കണം. ആയുർവേദത്തിലെ തൈലപ്രയോഗങ്ങളും യോഗയും ഫിസിയോതെറാപ്പിയും (Physiotherapy) സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ദീർഘകാല രോഗികളുടെ വേദന കുറയ്ക്കാനും ജീവിതനിലവാരം ഉയർത്താനും സാധിക്കും. പ്രവാസി മലയാളികളിൽ നിന്ന് ഫണ്ടുകൾ സമാഹരിച്ച് ഓരോ ജില്ലയിലും അത്യാധുനിക പാലിയേറ്റീവ് കെയർ റിസർച്ച് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നത് ഈ പ്രസ്ഥാനത്തെ കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയമാക്കും.

കൂടാതെ, മെഡിക്കൽ വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്ത് സമഗ്രമായ അഴിച്ചുപണി അനിവാര്യമാണ്. എം.ബി.ബി.എസ് (MBBS), ബി.എസ്.സി നഴ്സിംഗ് സിലബസുകളിൽ സാന്ത്വന പരിചരണവും വേദന നിവാരണവും നിർബന്ധിത വിഷയങ്ങളാക്കി മാറ്റാൻ ദേശീയ മെഡിക്കൽ കമ്മീഷനും (NMC) കേരള ആരോഗ്യ സർവ്വകലാശാലയും (KUHS) കൂടുതൽ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കണം. ടെലി-മെഡിസിൻ (Telemedicine) സംവിധാനങ്ങൾ ഹോം കെയർ യൂണിറ്റുകളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലെ രോഗികൾക്ക് വിദഗ്ദ്ധ പാലിയേറ്റീവ് ഡോക്ടർമാരുടെ സേവനം ഡിജിറ്റലായി ലഭ്യമാക്കാനും സാധിക്കും. രോഗിയുടെ മനസ്സിനെയും ശരീരത്തെയും ഒരുപോലെ പരിചരിക്കുന്ന സമഗ്രമായൊരു സമീപനത്തിലൂടെ മാത്രമേ ഭാവിയിലെ വയോജന ആരോഗ്യ വെല്ലുവിളികളെ കേരളത്തിന് ഫലപ്രദമായി നേരിടാൻ സാധിക്കൂ.

ഉപസംഹാരം

മനുഷ്യത്വം മരവിച്ചുപോകുന്ന ആധുനിക ലോകത്ത് കാരുണ്യത്തിന്റെയും സഹാനുഭൂതിയുടെയും പ്രകാശഗോപുരമായി ജ്വലിച്ചുനിൽക്കുകയാണ് കേരളത്തിലെ സാന്ത്വന പരിചരണം. രോഗം പൂർണ്ണമായി സുഖപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ലെങ്കിലും, അവസാന ശ്വാസം വരെ ഒരാൾക്ക് വേദനയില്ലാതെ, ഒറ്റപ്പെടലില്ലാതെ, അന്തസ്സോടെ ജീവിക്കാൻ അവസരമൊരുക്കുക എന്നത് ഒരു പരിഷ്കൃത സമൂഹത്തിന്റെ കടമയാണെന്ന് കേരളം തെളിയിക്കുന്നു. സർക്കാരും പൊതുസമൂഹവും ഒരുമിച്ച് കൈകോർത്ത് മുന്നേറുമ്പോൾ, വേദനയുടെ താഴ്‌വരകളിൽ പ്രത്യാശയുടെ പൊൻവെളിച്ചം വിതറാൻ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാടിന് എന്നും സാധിക്കും.

കേരളത്തിലെ സാന്ത്വന പരിചരണ വിപ്ലവവും യൂണിവേഴ്സൽ പാലിയേറ്റീവ് കെയർ മാതൃകയും: ലോകത്തിന് മാതൃകയായ കാരുണ്യ പാത