കേരളത്തിലെ അവയവദാന രംഗവും ‘കെ-സോട്ടോ’ (K-SOTTO) പരിഷ്കാരങ്ങളും: മസ്തിഷ്ക മരണ മാനദണ്ഡങ്ങളും ജീവൻരക്ഷാ ദൗത്യങ്ങളും

ഉള്ളടക്കം

1. 1. അവയവദാന പ്രതിസന്ധിയും ചരിത്ര പശ്ചാത്തലവും
2. 2. കേരളത്തിലെ അവയവദാനം: മൃതിസഞ്ജീവനിയിൽ നിന്ന് കെ-സോട്ടോയിലേക്ക്
3. 3. മസ്തിഷ്ക മരണം സ്ഥിരീകരിക്കുന്നതിലെ കർശന പ്രോട്ടോക്കോളുകൾ
4. 4. ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ പറക്കുന്ന എയർ ആംബുലൻസുകളും ഗ്രീൻ കോറിഡോറുകളും
5. 5. പൊതുജന പങ്കാളിത്തവും അവയവദാന നിരക്കിലെ വൻ തിരിച്ചുവരവും
6. 6. ഇന്ത്യയ്ക്കും കേരളത്തിനും മുന്നിലുള്ള വെല്ലുവിളികളും സാമ്പത്തിക ഘടകങ്ങളും
7. 7. ഉപസംഹാരം
8. സ്രോതസ്സുകൾ

വൈദ്യശാസ്ത്ര രംഗത്ത് ഇന്ത്യയ്ക്ക് തന്നെ വഴികാട്ടിയായ ചരിത്രമുള്ള കേരളം, അവയവദാന ശസ്ത്രക്രിയകളുടെ കാര്യത്തിലും ഏറ്റവും വിപ്ലവകരവും സുതാര്യവുമായ ഒരു പുതിയ യുഗത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയാണ്. ഗുരുതരമായ അവയവ സ്തംഭനം മൂലം മരണത്തെ മുഖാമുഖം കാണുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് രോഗികൾക്ക് പുനർജന്മം നൽകുന്ന മരണാനന്തര അവയവദാന പ്രക്രിയയിൽ, മുൻകാലങ്ങളിൽ ഉയർന്നുവന്ന വിവാദങ്ങളും തെറ്റിദ്ധാരണകളും ദൂരീകരിച്ചുകൊണ്ട് കേരളത്തിലെ അവയവദാനം ഇന്ന് ശാസ്ത്രീയവും കേന്ദ്രീകൃതവുമായ നിയന്ത്രണത്തിലേക്ക് മാറിയിരിക്കുന്നു. സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന കേരള സ്റ്റേറ്റ് ഓർഗൻ ആൻഡ് ടിഷ്യു ട്രാൻസ്പ്ലാന്റ് ഓർഗനൈസേഷൻ (K-SOTTO) നടപ്പിലാക്കിയ സമഗ്രമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ അവയവദാനത്തോടുള്ള വിശ്വാസ്യത ഗണ്യമായി വർദ്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഒരു കാലത്ത് ‘മൃതിസഞ്ജീവനി’ എന്ന പേരിൽ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അവയവദാന നിരക്ക് രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്ന കേരളത്തിൽ, മസ്തിഷ്ക മരണം (Brain Death) സ്ഥിരീകരിക്കുന്നതിലെ സുതാര്യതയെച്ചൊല്ലിയുണ്ടായ ചില അടിസ്ഥാനരഹിതമായ ആശങ്കകളും നിയമപരമായ തർക്കങ്ങളും കാരണം അവയവദാനങ്ങളുടെ എണ്ണം കുത്തനെ ഇടിഞ്ഞിരുന്നു. അവയവ മാഫിയകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അനാവശ്യ ഭീതി മൂലം മസ്തിഷ്ക മരണം സംഭവിച്ച ഉറ്റവരുടെ അവയവങ്ങൾ ദാനം ചെയ്യാൻ ബന്ധുക്കൾ വിമുഖത കാട്ടിയതോടെ, വൃക്കയും കരളും ഹൃദയവും ലഭിക്കാതെ നിരവധി മനുഷ്യജീവനുകളാണ് പൊലിഞ്ഞുപോയത്. എന്നാൽ, സംസ്ഥാന ആരോഗ്യ വകുപ്പും കെ-സോട്ടോയും കർശനമായ മെഡിക്കൽ ഓഡിറ്റിംഗും കൃത്യമായ പ്രോട്ടോക്കോളുകളും നടപ്പിലാക്കിയതോടെ ചിത്രം മാറിമറിഞ്ഞു.

മസ്തിഷ്ക മരണം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിനായി സർക്കാർ മെഡിക്കൽ കോളേജുകളിലെ വിദഗ്ദ്ധ ഡോക്ടർമാർ ഉൾപ്പെടുന്ന സമിതികളുടെ പരിശോധന നിർബന്ധമാക്കിയതും, അവയവ വിതരണത്തിനായി സുതാര്യമായ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ വെയ്റ്റിംഗ് ലിസ്റ്റ് ഏർപ്പെടുത്തിയതും, അവയവങ്ങൾ അതിവേഗം എത്തിക്കാൻ എയർ ആംബുലൻസുകളും റോഡ് ഗ്രീൻ കോറിഡോറുകളും (Green Corridors) ഒരുക്കിയതും വലിയ മാറ്റത്തിന് തുടക്കമിട്ടു. സങ്കീർണ്ണമായ ശസ്ത്രക്രിയകൾ സർക്കാർ ആശുപത്രികളിൽ ഉൾപ്പെടെ സാധാരണക്കാർക്ക് പ്രാപ്യമാക്കുന്ന കേരളത്തിന്റെ ഈ പുതിയ ജീവൻരക്ഷാ മാതൃകയുടെ സാങ്കേതിക വശങ്ങളും, നിയമപരമായ സുരക്ഷയും, ഭാവി സാധ്യതകളും വിലയിരുത്തുന്ന സമഗ്രമായ അന്വേഷണം.

1. അവയവദാന പ്രതിസന്ധിയും ചരിത്ര പശ്ചാത്തലവും

2012-ൽ കേരള സർക്കാർ തുടക്കം കുറിച്ച ‘മൃതിസഞ്ജീവനി’ (Mrithasanjeevani) പദ്ധതി ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച സംസ്ഥാനതല അവയവദാന സംരംഭങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. നിരവധി കുടുംബങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ഉറ്റവരുടെ മരണവേദനയ്ക്കിടയിലും അന്യരുടെ ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ സന്നദ്ധരായി മുന്നോട്ടുവന്നതോടെ കേരളത്തിൽ നൂറുകണക്കിന് ശസ്ത്രക്രിയകൾ വിജയകരമായി നടന്നു.

എന്നാൽ 2016-ന് ശേഷം സോഷ്യൽ മീഡിയകളിലൂടെയും ചില കോണുകളിൽ നിന്നും ഉയർന്നുവന്ന തെറ്റായ പ്രചാരണങ്ങൾ ഈ പുണ്യപ്രവർത്തിയെ സാരമായി ബാധിച്ചു:

• മസ്തിഷ്ക മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകൾ: അബോധാവസ്ഥയിലാകുന്ന രോഗികളെ സ്വകാര്യ ആശുപത്രികൾ ധൃതിപിടിച്ച് മസ്തിഷ്ക മരണം സംഭവിച്ചതായി പ്രഖ്യാപിച്ച് അവയവങ്ങൾ മാറ്റുന്നുവെന്ന ആരോപണങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ ഭീതി പടർത്തി.
• ദാനങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിലെ കുറവ്: പ്രതിവർഷം എഴുപതിലധികം ദാതാക്കളുണ്ടായിരുന്ന കേരളത്തിൽ 2018-2020 കാലഘട്ടത്തിൽ മരണാനന്തര അവയവദാനങ്ങളുടെ എണ്ണം വിരലിലെണ്ണാവുന്നതിലേക്ക് ചുരുങ്ങി. ആയിരക്കണക്കിന് രോഗികൾ അവയവങ്ങൾക്കായി രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത് കാത്തിരിപ്പിലായി. കേരളത്തിൽ മാത്രം നിലവിൽ രണ്ടായിരത്തിയഞ്ഞൂറിലധികം രോഗികളാണ് വൃക്ക മാറ്റിവെക്കലിനായി ഡയാലിസിസ് യൂണിറ്റുകളെ ആശ്രയിച്ച് കാത്തിരിക്കുന്നത്. ഇതിനുപുറമെ കരൾ സ്തംഭനം ബാധിച്ച അഞ്ഞൂറിലധികം ആളുകളും ഗുരുതരമായ ഹൃദ്രോഗം ബാധിച്ച നൂറിലധികം രോഗികളും അനുയോജ്യമായ ദാതാക്കളെ കണ്ടെത്താനാവാതെ പ്രതിസന്ധിയിലാണ്. ജീവിതത്തിനും മരണത്തിനും ഇടയിലുള്ള ഈ കാത്തിരിപ്പ് രോഗികൾക്കൊപ്പം അവരുടെ കുടുംബങ്ങളെയും മാനസികമായും സാമ്പത്തികമായും തകർത്തെറിയുന്ന ഒന്നാണ്.
• ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരിലെ ദാനത്തിലെ ചൂഷണം: മരണാനന്തര അവയവങ്ങൾ ലഭിക്കാതായതോടെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരിൽ നിന്നുള്ള (Living Donors) വൃക്ക, കരൾ ദാനങ്ങൾ വർദ്ധിക്കുകയും, ഇതിനിടയിലേക്ക് സാമ്പത്തിക ചൂഷണങ്ങൾ നടത്തുന്ന അനധികൃത ഇടനിലക്കാർ കടന്നുവരികയും ചെയ്തത് ഹൈക്കോടതിയുടെ കർശന ഇടപെടലുകൾക്ക് കാരണമായി.

ഈ ഇരുണ്ട കാലഘട്ടത്തിന് വിരാമമിട്ടുകൊണ്ടാണ് 2021-ൽ കേന്ദ്ര നിയമപ്രകാരം കൂടുതൽ നിയമപരമായ അധികാരങ്ങളോടെ ‘കെ-സോട്ടോ’ (K-SOTTO) രൂപീകരിക്കപ്പെടുന്നത്. 1994-ലെ കേന്ദ്ര മനുഷ്യാവയവ മാറ്റിവെക്കൽ നിയമത്തിന്റെയും (Transplantation of Human Organs and Tissues Act – THOTA), കേരള ഹൈക്കോടതിയുടെ സുപ്രധാന മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ഈ മാറ്റങ്ങൾ വന്നത്. ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരിൽ നിന്നുള്ള അവയവദാനത്തിലെ ചൂഷണങ്ങൾ തടയാൻ ജില്ലാതല അപ്രൂവൽ കമ്മിറ്റികൾ കർശന പരിശോധനകൾ ആരംഭിച്ചു. ബന്ധുക്കളല്ലാത്തവരിൽ നിന്നുള്ള അവയവദാനത്തിൽ സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകൾ നടക്കുന്നില്ലെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്താൻ പോലീസ് വെരിഫിക്കേഷനും സാമ്പത്തിക ഓഡിറ്റും നിർബന്ധമാക്കിയത് നിയമവിരുദ്ധ ഇടനിലക്കാരുടെ നട്ടെല്ലൊടിച്ചു.

2. കേരളത്തിലെ അവയവദാനം: മൃതിസഞ്ജീവനിയിൽ നിന്ന് കെ-സോട്ടോയിലേക്ക്

കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ നാഷണൽ ഓർഗൻ ആൻഡ് ടിഷ്യു ട്രാൻസ്പ്ലാന്റ് ഓർഗനൈസേഷന്റെ (NOTTO) കീഴിൽ സംസ്ഥാന ഘടകമായി പൂർണ്ണ പ്രവർത്തനക്ഷമമായ കെ-സോട്ടോ, അവയവദാന പ്രക്രിയയിലെ ഓരോ ഘട്ടത്തെയും അതീവ സുതാര്യമാക്കി. ഔദ്യോഗിക പോർട്ടലായ കെ-സോട്ടോ വെബ്സൈറ്റ് (K-SOTTO Official Portal) വിശദമാക്കുന്നത് പോലെ, ഒരു ആശുപത്രിയിലും മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കാതെ അവയവങ്ങൾ മാറ്റാൻ സാധിക്കാത്ത ശക്തമായ ഡിജിറ്റൽ സുരക്ഷാ സംവിധാനമാണ് ഇന്ന് നിലവിലുള്ളത്.

പ്രധാന മാറ്റങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

1. ഏകീകൃത ഓൺലൈൻ രജിസ്ട്രി: അവയവം ആവശ്യമുള്ള രോഗികളുടെ മുൻഗണനാ പട്ടിക പൂർണ്ണമായും ഓൺലൈൻ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ വഴിയാണ് നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. രോഗിയുടെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി, കാത്തിരിപ്പ് സമയം, പ്രായം, രക്തഗ്രൂപ്പ് പൊരുത്തം (Blood Group Compatibility) എന്നിവ സിസ്റ്റം സ്വയം കണക്കുകൂട്ടി മുൻഗണന നിശ്ചയിക്കുന്നു.
2. സർക്കാർ-സ്വകാര്യ പങ്കാളിത്ത സമവാക്യം: ഒരു ആശുപത്രിയിൽ മസ്തിഷ്ക മരണം സംഭവിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന അവയവങ്ങൾ ആദ്യം ആ ആശുപത്രിയിലെ രോഗികൾക്ക് നൽകുന്നതിന് പകരം, സംസ്ഥാന വെയിറ്റിംഗ് ലിസ്റ്റിലെ ഏറ്റവും അർഹനായ രോഗിക്കാണ് മുൻഗണന ലഭിക്കുന്നത്. ഇതിൽ സർക്കാർ മെഡിക്കൽ കോളേജുകളിലെ രോഗികൾക്ക് പ്രത്യേക ക്വാട്ടയും മുൻഗണനയും ഏർപ്പെടുത്തി.
3. ക്ലിനിക്കൽ ഓഡിറ്റിംഗ്: ഓരോ അവയവദാന ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്കും ശേഷം അതിൽ പങ്കെടുത്ത ഡോക്ടർമാരുടെ വിവരങ്ങളും പരിശോധനാ ഫലങ്ങളും സർക്കാരിലേക്ക് സമർപ്പിച്ച് കൃത്യമായ ഓഡിറ്റിംഗിന് വിധേയമാക്കുന്നു.
4. സ്വാപ്പ് ട്രാൻസ്പ്ലാന്റുകളും (Swap Transplants) എച്ച്.എൽ.എ മാച്ചിംഗും: കുടുംബാംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ രക്തഗ്രൂപ്പ് പൊരുത്തക്കേടുകൾ വരുമ്പോൾ രണ്ട് കുടുംബങ്ങൾ പരസ്പരം അവയവങ്ങൾ കൈമാറുന്ന ‘സ്വാപ്പ് ഡൊണേഷൻ’ സംവിധാനവും കെ-സോട്ടോ നിയമാനുസൃതമാക്കി. ഹ്യൂമൻ ല്യൂക്കോസൈറ്റ് ആന്റിജൻ (HLA Typing), ക്രോസ് മാച്ചിംഗ് ലാബുകൾ എന്നിവ സർക്കാർ മെഡിക്കൽ കോളേജുകളിൽ സജ്ജീകരിച്ചത് സ്വകാര്യ ലാബുകളിലെ അമിത ഫീസിൽ നിന്ന് പാവപ്പെട്ട രോഗികൾക്ക് വലിയ ആശ്വാസമാണ് നൽകിയത്.

3. മസ്തിഷ്ക മരണം സ്ഥിരീകരിക്കുന്നതിലെ കർശന പ്രോട്ടോക്കോളുകൾ

മസ്തിഷ്ക മരണം സംബന്ധിച്ച് ജനങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള സന്ദേഹങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി നീക്കുന്നതിനായി കേരള ആരോഗ്യ വകുപ്പ് മെഡിക്കൽ മാനദണ്ഡങ്ങൾ കൂടുതൽ കർശനമാക്കി. ദേശീയ പത്രമായ ദ ഹിന്ദു (The Hindu) റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തതുപോലെ, മസ്തിഷ്ക മരണം സ്ഥിരീകരിക്കുന്ന ഡോക്ടർമാർക്കായി കെ-സോട്ടോ തുടർച്ചയായ ശാസ്ത്രീയ ശില്പശാലകളും കർശന പരിശോധനാ മാർഗ്ഗരേഖകളും പുറത്തിറക്കിയിട്ടുണ്ട്.

ഒരു വ്യക്തി മസ്തിഷ്ക മരണം സംഭവിച്ചതായി പ്രഖ്യാപിക്കാൻ താഴെ പറയുന്ന മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകണം:

• നാലംഗ വിദഗ്ദ്ധ ഡോക്ടർമാരുടെ സമിതി: രോഗിയെ ചികിത്സിക്കുന്ന ഡോക്ടർക്ക് പുറമെ, മറ്റൊരു സർക്കാർ ആശുപത്രിയിലെ വിദഗ്ദ്ധ ഡോക്ടർ, ഒരു ന്യൂറോളജിസ്റ്റ് അല്ലെങ്കിൽ ന്യൂറോ സർജൻ, ആശുപത്രി സൂപ്രണ്ട് എന്നിവരടങ്ങുന്ന നാലംഗ സമിതി നേരിട്ടെത്തി പരിശോധന നടത്തണം. ഇതിൽ സർക്കാർ ഡോക്ടറുടെ സാന്നിധ്യം നിർബന്ധമാണ്.
• അപ്നിയ ടെസ്റ്റ് (Apnea Test): ശ്വാസകോശത്തിലേക്ക് പോകുന്ന തലച്ചോറിന്റെ ഞരമ്പുകൾ പൂർണ്ണമായി നിർജ്ജീവമായോ എന്ന് ഉറപ്പുവരുത്താൻ ആറ് മണിക്കൂർ ഇടവേളയിൽ രണ്ട് തവണ അപ്നിയ ടെസ്റ്റ് നടത്തണം. കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡ് അളവ് കൂടുമ്പോഴും സ്വന്തമായി ശ്വാസമെടുക്കാൻ ശരീരം പ്രതികരിക്കുന്നില്ലെന്ന് നൂറുശതമാനം ഉറപ്പാക്കുന്നു.
• ഡോക്യുമെന്റേഷനും വീഡിയോ റിക്കോർഡിംഗും: പരിശോധനകളുടെ മുഴുവൻ വിവരങ്ങളും കൃത്യമായ ഫോമുകളിൽ രേഖപ്പെടുത്തുകയും ഡിജിറ്റലായി സൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതോടെ ആശുപത്രികൾക്ക് സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം മസ്തിഷ്ക മരണം പ്രഖ്യാപിക്കാൻ സാധിക്കില്ല. കോമ (Coma), വെജിറ്റേറ്റീവ് അവസ്ഥ (Persistent Vegetative State – PVS) എന്നിവയിൽ നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ് മസ്തിഷ്ക മരണം. തലച്ചോറിന്റെയും മസ്തിഷ്ക തണ്ടിന്റെയും (Brainstem) പ്രവർത്തനം പൂർണ്ണമായും നിലയ്ക്കുകയും അത് ഒരിക്കലും തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ സാധിക്കാത്തതുമായ അവസ്ഥയാണിത്. കൃത്രിമ വെന്റിലേറ്ററുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഹൃദയമിടിപ്പ് നിലനിർത്തുന്നുണ്ടെങ്കിലും മെഡിക്കൽ സയൻസിന്റെ നിർവ്വചനപ്രകാരം ഈ വ്യക്തി മരിച്ചു കഴിഞ്ഞു. പ്യൂപ്പിളറി റിഫ്ലക്സ്, കോർണിയൽ റിഫ്ലക്സ്, ഗാഗ് റിഫ്ലക്സ് എന്നീ മുഴുവൻ ന്യൂറോളജിക്കൽ ടെസ്റ്റുകളും നടത്തി തലച്ചോറിലേക്കുള്ള രക്തയോട്ടം പൂർണ്ണമായി നിലച്ചുവെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തുന്ന ഇ.ഇ.ജി (EEG) പരിശോധനകളും സമിതി നടത്തുന്നു.

4. ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ പറക്കുന്ന എയർ ആംബുലൻസുകളും ഗ്രീൻ കോറിഡോറുകളും

അവയവദാനത്തിൽ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ ഘടകം സമയമാണ് (Ischemia Time). ഹൃദയം മാറ്റിവെക്കാൻ നാല് മണിക്കൂറും, കരളിന് എട്ട് മണിക്കൂറും, വൃക്കകൾക്ക് ഇരുപത്തിനാല് മണിക്കൂറുമാണ് പരമാവധി സുരക്ഷിതമായ സമയം. ഈ സമയം പാലിക്കുന്നതിനായി കെ-സോട്ടോ നടപ്പിലാക്കിയ ലോജിസ്റ്റിക്സ് സംവിധാനം വിസ്മയകരമാണ്.

ദേശീയ മാധ്യമമായ ദ ഹിന്ദു (The Hindu Logistics Report) റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തതനുസരിച്ച്, അവയവങ്ങൾ അതിവേഗം ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളിലെത്തിക്കാൻ അംഗീകൃത ഹെലികോപ്റ്റർ, എയർ ആംബുലൻസ്, ഫ്ലൈറ്റ് ലോജിസ്റ്റിക്സ് സേവനങ്ങളെ കെ-സോട്ടോ എംപാനൽ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

• കേരള പോലീസിന്റെ ഗ്രീൻ കോറിഡോർ: തിരുവനന്തപുരത്തു നിന്നോ കോഴിക്കോട്ടു നിന്നോ കൊച്ചിയിലെ ആശുപത്രികളിലേക്ക് അവയവങ്ങൾ കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ കേരള പോലീസ് റോഡുകളിൽ പ്രത്യേക ഗ്രീൻ കോറിഡോറുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ട്രാഫിക് സിഗ്നലുകൾ ഒഴിവാക്കി മണിക്കൂറുകൾ നീളുന്ന റോഡ് യാത്ര പകുതി സമയത്തിൽ താഴെയായി വെട്ടിച്ചുരുക്കുന്നു.
• ഹെലികോപ്റ്റർ ദൗത്യങ്ങൾ: വടക്കൻ കേരളത്തിലെ കണ്ണൂരിലോ കോഴിക്കോട്ടോ മസ്തിഷ്ക മരണം സംഭവിക്കുമ്പോൾ, എറണാകുളത്തോ തിരുവനന്തപുരത്തോ ഉള്ള ഹൃദ്രോഗികൾക്കായി സർക്കാർ വാടകയ്‌ക്കെടുത്ത ഹെലികോപ്റ്ററുകളും വ്യോമസേനാ വിമാനങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് അവയവം എത്തിച്ച നിരവധി രക്ഷാദൗത്യങ്ങൾ സമീപകാലത്ത് വാർത്തകളിൽ ഇടംനേടി.
• എയർപോർട്ട് സെക്യൂരിറ്റി ഗ്രീൻ പാസേജ്: വിമാനത്താവളങ്ങളിൽ കാത്തിരിപ്പ് ഒഴിവാക്കാൻ സി.ഐ.എസ്.എഫ് (CISF) അധികൃതരുമായി സഹകരിച്ച് പ്രത്യേക ഗ്രീൻ പാസേജുകൾ നൽകുന്നു. ഇതിനുപുറമെ അവയവങ്ങൾ കേടുകൂടാതെ സൂക്ഷിക്കാൻ മുൻപ് ഐസ് ബോക്സുകൾ മാത്രമാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതെങ്കിൽ, ഇന്ന് ശരീരത്തിന് പുറത്തും രക്തയോട്ടം നിലനിർത്തുന്ന അത്യാധുനിക മെഷീൻ പെർഫ്യൂഷൻ (Machine Perfusion – Organ Care System) സംവിധാനങ്ങൾ കൊച്ചി, കോഴിക്കോട് ആശുപത്രികളിൽ ലഭ്യമാണ്. ഇത് ദീർഘദൂര എയർലിഫ്റ്റിംഗുകളിൽ അവയവങ്ങളുടെ സുരക്ഷയും കാര്യക്ഷമതയും ഇരട്ടിയാക്കി.

5. പൊതുജന പങ്കാളിത്തവും അവയവദാന നിരക്കിലെ വൻ തിരിച്ചുവരവും

കൃത്യമായ നിയമങ്ങളും സുതാര്യതയും നിലവിൽ വന്നതോടെ കേരളത്തിലെ പൊതുസമൂഹം വീണ്ടും അവയവദാനത്തിലേക്ക് വലിയ തോതിൽ ആകൃഷ്ടരാവുകയാണ്. പ്രമുഖ ദിനപത്രമായ ദ ഹിന്ദു (The Hindu Revival Report) പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഏറ്റവും പുതിയ കണക്കുകൾ പ്രകാരം, 2025-ലും 2026-ലും കേരളത്തിൽ മരണാനന്തര അവയവദാനങ്ങളിൽ വലിയ വർദ്ധനവാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയത്.

• യുവജനങ്ങളുടെ സന്നദ്ധത: റോഡപകടങ്ങളിൽ മസ്തിഷ്ക മരണം സംഭവിച്ച ചെറുപ്പക്കാരുടെ രക്ഷിതാക്കൾ ദുരന്തമുഖത്തും പക്വതയോടെ മുന്നോട്ടുവന്ന് അവയവങ്ങൾ ദാനം ചെയ്യുന്ന ഹൃദയസ്പർശിയായ സംഭവങ്ങൾ കേരളത്തിൽ വർദ്ധിച്ചുവരുന്നു. ഒരു വ്യക്തിയുടെ അവയവങ്ങൾ വഴി ആറും ഏഴും ആളുകൾക്കാണ് ഒരേസമയം ജീവിതം തിരികെ ലഭിക്കുന്നത്.
• ഡിജിറ്റൽ സമ്മതപത്രം (Online Donor Pledge): ഡ്രൈവിംഗ് ലൈസൻസുകൾ എടുക്കുമ്പോഴും കെ-സോട്ടോ പോർട്ടലിലൂടെയും ആയിരക്കണക്കിന് മലയാളികൾ മരണാനന്തര അവയവദാനത്തിനായുള്ള സമ്മതപത്രം സ്വമേധയാ ഒപ്പിട്ടുനൽകുന്നുണ്ട്.
• കൗൺസിലിംഗ് വിപ്ലവം: ആശുപത്രികളിലെ തീവ്രപരിചരണ വിഭാഗങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന മെഡിക്കൽ സോഷ്യൽ വർക്കർമാർക്കും ട്രാൻസ്പ്ലാന്റ് കോർഡിനേറ്റർമാർക്കും ശാസ്ത്രീയമായ ദുഃഖാശ്വാസ കൗൺസിലിംഗ് (Grief Counseling) പരിശീലനം നൽകിയതോടെ, ബന്ധുക്കളോട് അവയവദാനത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ ഡോക്ടർമാർക്ക് സാധിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ മതപണ്ഡിതന്മാരും പുരോഹിതന്മാരും അവയവദാനത്തെ ഏറ്റവും ഉദാത്തമായ ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനമായി അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് പ്രസ്താവനകൾ ഇറക്കിയതും പൊതുജനങ്ങളുടെ മനോഭാവത്തിൽ വലിയ മാറ്റമുണ്ടാക്കി. ഇസ്ലാം, ഹൈന്ദവ, ക്രൈസ്തവ ആത്മീയ നേതാക്കൾ അവയവദാനം മതവിരുദ്ധമല്ലെന്നും സഹജീവികളോടുള്ള ഉദാത്തമായ സ്നേഹപ്രകടനമാണെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ, അനാവശ്യമായ സന്ദേഹങ്ങൾ നീങ്ങി സാധാരണ കുടുംബങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവരാൻ തുടങ്ങി. മസ്തിഷ്ക മരണം സംഭവിച്ച ദാതാവിന്റെ ഐ.സി.യു ചികിത്സാ ചെലവുകൾ അവയവദാനത്തിന് ശേഷം ബന്ധുക്കളിൽ നിന്ന് ഈടാക്കരുതെന്നും അത് സ്വീകരിക്കുന്ന ആശുപത്രിയോ സർക്കാരോ വഹിക്കണമെന്നുമുള്ള സർക്കാർ ഉത്തരവ് കുടുംബങ്ങൾക്ക് വലിയ ആശ്വാസമായി. ഇതിനുപുറമെ സംസ്ഥാനത്തെ സ്കൂളുകളിലും കോളേജുകളിലും നാഷണൽ സർവീസ് സ്കീം (NSS), റെഡ് റിബൺ ക്ലബ്ബുകൾ എന്നിവയുമായി സഹകരിച്ച് കെ-സോട്ടോ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന സമഗ്ര ബോധവൽക്കരണ പരിപാടികൾ പുതിയ തലമുറയിൽ അവയവദാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ശാസ്ത്രീയമായ അറിവ് പകർന്നുനൽകാൻ വലിയ പങ്കുവഹിക്കുന്നു. അന്ധവിശ്വാസങ്ങളും ഭയങ്ങളും ഇല്ലാതെ ശാസ്ത്രബോധത്തോടെ വിഷയത്തെ സമീപിക്കാൻ വിദ്യാർത്ഥികളെ പ്രാപ്തരാക്കുന്നതിലൂടെ ഭാവിയിൽ കൂടുതൽ ദാതാക്കൾ സ്വമേധയാ മുന്നോട്ടുവരുന്ന സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. സഹജീവി സ്നേഹത്തിന്റെ ഈ മഹത്തായ സന്ദേശം ഓരോ വീട്ടിലേക്കും എത്തിക്കാൻ ജനകീയ കാമ്പയിനുകൾക്ക് സാധിക്കുന്നു.

6. ഇന്ത്യയ്ക്കും കേരളത്തിനും മുന്നിലുള്ള വെല്ലുവിളികളും സാമ്പത്തിക ഘടകങ്ങളും

അവയവദാന പ്രക്രിയ പുരോഗമിക്കുമ്പോഴും കേരളം ഇനിയും മറികടക്കേണ്ട ചില സുപ്രധാന വെല്ലുവിളികൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്:

1. സർക്കാർ ആശുപത്രികളിലെ ശസ്ത്രക്രിയാ സൗകര്യങ്ങൾ: നിലവിൽ അവയവം മാറ്റിവെക്കൽ ശസ്ത്രക്രിയകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും നടക്കുന്നത് വൻകിട സ്വകാര്യ ആശുപത്രികളിലാണ്. ഇത് സാധാരണക്കാർക്ക് വലിയ സാമ്പത്തിക ബാധ്യത ഉണ്ടാക്കുന്നു. കോട്ടയം, തിരുവനന്തപുരം, കോഴിക്കോട് മെഡിക്കൽ കോളേജുകളിൽ ഹൃദയം, കരൾ മാറ്റിവെക്കൽ സൗകര്യങ്ങൾ വിപുലമാക്കാൻ സർക്കാർ പ്രത്യേക ഫണ്ടുകൾ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്.
2. ശസ്ത്രക്രിയാനന്തര മരുന്നുകളുടെ ചെലവ്: അവയവം മാറ്റിവെച്ച രോഗികൾക്ക് ആജീവനാന്തം ഇമ്മ്യൂണോസപ്രസന്റ് (Immunosuppressant) മരുന്നുകൾ ആവശ്യമാണ്. ഇതിന് പ്രതിമാസം പതിനായിരക്കണക്കിന് രൂപ ചെലവ് വരുന്നു. കാരുണ്യ ആരോഗ്യ സുരക്ഷാ പദ്ധതി (KASP) വഴി ഈ മരുന്നുകൾ സൗജന്യമായി ലഭ്യമാക്കാനുള്ള നടപടികൾ ഊർജ്ജിതമാക്കണം.
3. ടിഷ്യു ബാങ്കുകളുടെ കുറവ്: കോർണിയ (Cornea), തൊലി (Skin), എല്ലുകൾ, ഹൃദയ വാൽവുകൾ എന്നിവ സൂക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള അത്യാധുനിക ടിഷ്യു ബാങ്കുകൾ സംസ്ഥാനത്ത് കൂടുതൽ ജില്ലകളിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ചും ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് ശേഷം രോഗികൾക്ക് ജീവൻ നിലനിർത്താൻ ആവശ്യമായ ടാക്രോലിമസ് (Tacrolimus), മൈക്കോഫിനോളേറ്റ് മോഫെറ്റിൽ (Mycophenolate Mofetil), സ്റ്റിറോയിഡുകൾ തുടങ്ങിയ അത്യാവശ്യ ഇമ്മ്യൂണോസപ്രസന്റ് മരുന്നുകൾ സാമ്പത്തിക ബാധ്യതയില്ലാതെ ലഭ്യമാക്കാൻ കാരുണ്യ ഫാർമസികൾ വഴി സർക്കാർ പ്രത്യേക സബ്‌സിഡി സ്കീമുകൾ വിപുലമാക്കേണ്ടതുണ്ട്. പാവപ്പെട്ട രോഗികൾക്ക് ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞാലും മരുന്നുകൾ വാങ്ങാൻ പണമില്ലാതെ അവയവങ്ങൾ നിരസിക്കപ്പെടുന്ന (Organ Rejection) ദാരുണമായ അവസ്ഥ ഇല്ലാതാക്കാൻ ഇത് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.

7. ഉപസംഹാരം

മരണത്തെ അതിജീവിച്ച് മറ്റുള്ളവരിലൂടെ ജീവിക്കുക എന്ന ഉദാത്തമായ മാനവികതയുടെ പ്രതീകമാണ് അവയവദാനം. വിവാദങ്ങളുടെയും അവിശ്വാസത്തിന്റെയും പുകമറകൾ നീക്കി ശാസ്ത്രീയമായ ചിട്ടവട്ടങ്ങളോടെ അവയവദാനത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാൻ കേരളത്തിന് കഴിഞ്ഞത് അഭിമാനകരമായ നേട്ടമാണ്. കെ-സോട്ടോയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഉയർന്നുവന്ന കർശന പരിശോധനകളും സുതാര്യമായ വെയ്റ്റിംഗ് ലിസ്റ്റുകളും സാധാരണക്കാർക്ക് ആരോഗ്യ സംവിധാനത്തിലുള്ള വിശ്വാസം വർദ്ധിപ്പിച്ചു. സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന രോഗികൾക്ക് കൂടി സൗജന്യമായി അല്ലെങ്കിൽ കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ ഈ അത്യാധുനിക ചികിത്സകൾ ഉറപ്പാക്കാൻ പൊതുജനാരോഗ്യ മേഖലയെ സജ്ജമാക്കുന്നതിലൂടെ, അവയവദാന രംഗത്ത് രാജ്യത്തിന് മാത്രമല്ല ലോകത്തിന് തന്നെ വഴികാട്ടുന്ന പ്രകാശഗോപുരമായി മാറാൻ കേരളത്തിന് സാധിക്കും. അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ ഉയർന്നുവരുന്ന സെനോട്രാൻസ്പ്ലാന്റേഷൻ (Xenotransplantation), 3D ബയോ-പ്രിന്റിംഗ് (3D Bio-printing) തുടങ്ങിയ അത്യാധുനിക ബയോടെക്നോളജി മുന്നേറ്റങ്ങൾ ഭാവിയിൽ മനുഷ്യ അവയവങ്ങളുടെ ക്ഷാമം പരിഹരിക്കാൻ സഹായിക്കുമെങ്കിലും, നിലവിൽ മരണാനന്തര അവയവദാനം മാത്രമാണ് ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യർക്ക് മുന്നിലുള്ള ഏക ജീവനാഡി. കോഴിക്കോട് സ്ഥാപിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഓർഗൻ ട്രാൻസ്പ്ലാന്റേഷൻ (SIOT) യാഥാർത്ഥ്യമാകുന്നതോടെ, ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും സമഗ്രമായ അവയവ മാറ്റിവെക്കൽ ഗവേഷണ കേന്ദ്രമായി കേരളം മാറും. ഓരോ പൗരനും അവയവദാനത്തിനായുള്ള പ്രതിജ്ഞയെടുക്കുകയും, ദുരന്തമുഖത്ത് അന്യന്റെ കണ്ണീരൊപ്പാൻ സ്വയം സന്നദ്ധരാവുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ മാത്രമേ ഒരു നാടിന്റെ ആരോഗ്യ സംസ്കാരം പൂർണ്ണതയിലെത്തൂ. വേദനയുടെ കരിനിഴലിലും മറ്റുള്ളവരിലൂടെ വെളിച്ചം പകരാൻ മുന്നോട്ടുവരുന്ന പ്രബുദ്ധ ജനതയാണ് കേരളത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ കരുത്ത്.

സ്രോതസ്സുകൾ

• Organ donation in Kerala rises in 2025 — The Hindu
• K-SOTTO’s empanelled logistics support gives a fillip to organ transplants in Kerala — The Hindu
• Brain Death and Organ Donation – K-SOTTO Guidelines — Kerala State Organ and Tissue Transplant Organisation (K-SOTTO)
• Workshop on brain death determination — The Hindu