ഷോപ്പ് ലോഗിൻ
വാണിജ്യം

കെ-സ്റ്റോർ പദ്ധതിയും കേരളത്തിലെ പൊതുവിതരണ ശൃംഖലയുടെ നവീകരണവും: റേഷൻ കടകളിലെ മിനി-ബാങ്കിംഗും വിതരണ പ്രതിസന്ധികളും

· ധ്വനി

ഉള്ളടക്കം
  1. 1. കെ സ്റ്റോർ പദ്ധതി: വിഭാവനവും ലക്ഷ്യങ്ങളും ഘടനാപരമായ മാറ്റങ്ങളും
  2. 2. ഗ്രാമീണ ബാങ്കിംഗും സാമ്പത്തിക ഉൾച്ചേർക്കലും (Financial Inclusion)
  3. 3. സപ്ലൈകോ ശബരി ഉൽപ്പന്നങ്ങളും മിനി എൽ.പി.ജി സിലിണ്ടറുകളും
  4. 4. വ്യാപാരികളുടെ സാമ്പത്തിക ബാധ്യതകളും വിതരണ പ്രതിസന്ധികളും
  5. 5. സാങ്കേതിക വെല്ലുവിളികളും കണക്റ്റിവിറ്റി പ്രശ്നങ്ങളും
  6. 6. ഗവർണറുടെ നയപ്രഖ്യാപനവും സർക്കാരിന്റെ വിപുലീകരണ ലക്ഷ്യങ്ങളും
  7. 7. ഇന്ത്യയ്ക്കും കേരളത്തിനും മുന്നിലുള്ള സാധ്യതകളും നയപരമായ ശുപാർശകളും
  8. ഉപസംഹാരം
  9. സ്രോതസ്സുകൾ

കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക വികസന സൂചികകളെയും ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജനത്തെയും പതിറ്റാണ്ടുകളായി താങ്ങിനിർത്തുന്ന വിപ്ലവകരമായൊരു സംവിധാനമാണ് സംസ്ഥാനത്തെ പൊതുവിതരണ ശൃംഖല (Public Distribution System – PDS). അരിയും ഗോതമ്പും മണ്ണെണ്ണയും കൃത്യമായി അളന്നുതൂക്കി നൽകുന്ന പഴയ തടിയലമാരകളും ചാക്കുകെട്ടുകളും നിറഞ്ഞ റേഷൻ കടകളുടെ പരമ്പരാഗത മുഖച്ഛായ മാറ്റി, അവയെ ആധുനിക ഗ്രാമീണ സേവന കേന്ദ്രങ്ങളാക്കി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്ന നവീന സംരംഭമാണ് സംസ്ഥാന ഭക്ഷ്യ-സിവിൽ സപ്ലൈസ് വകുപ്പ് ആവിഷ്കരിച്ച കെ സ്റ്റോർ പദ്ധതി (Kerala Store – K-Store Initiative). ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലെ സാധാരണക്കാർക്ക് ബാങ്ക് ശാഖകളിലോ അക്ഷയ കേന്ദ്രങ്ങളിലോ പോകാതെ തന്നെ വീട്ടുപടിക്കൽ മിനി-എടിഎം ബാങ്കിംഗ് സേവനങ്ങളും, യൂട്ടിലിറ്റി ബിൽ പേയ്‌മെന്റുകളും, നിത്യോപയോഗ സാധനങ്ങളും ലഭ്യമാക്കുക എന്നതാണ് ഈ പദ്ധതിയുടെ കാതൽ.

റേഷൻ വ്യാപാരികളുടെ സാമ്പത്തിക ഭദ്രത ഉറപ്പാക്കുന്നതിനൊപ്പം, ഗ്രാമീണ ജനതയ്ക്ക് ഒരൊറ്റ മേൽക്കൂരയ്ക്ക് കീഴിൽ മൾട്ടിപർപ്പസ് വാണിജ്യ-സാമ്പത്തിക സേവനങ്ങൾ നൽകാൻ കെ-സ്റ്റോറുകൾക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ബാങ്കുകളുടെയും എ.ടി.എമ്മുകളുടെയും സാന്ദ്രത കുറഞ്ഞ ഉൾനാടൻ ഗ്രാമങ്ങളിലും മലയോര മേഖലകളിലും 10,000 രൂപ വരെയുള്ള പണം പിൻവലിക്കലും നിക്ഷേപിക്കലും സാധ്യമാക്കുന്ന മൈക്രോ-എടിഎം (Micro-ATM / Aadhaar Enabled Payment System) സംവിധാനം വലിയൊരു സാമൂഹിക മുന്നേറ്റമാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്. കൂടാതെ, സപ്ലൈകോയുടെ ശബരി ബ്രാൻഡ് പലവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, മിൽമ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ, ചോട്ടു ഗ്യാസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന അഞ്ച് കിലോഗ്രാം എൽ.പി.ജി സിലിണ്ടറുകൾ എന്നിവയും ഈ കടകൾ വഴി വിതരണം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.

എന്നാൽ, ആവേശകരമായ തുടക്കത്തിന് ശേഷം സമീപകാലത്ത് കെ-സ്റ്റോറുകളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ചില കരിനിഴലുകൾ വീണുതുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. സപ്ലൈകോയിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന സാമ്പത്തിക ഞെരുക്കവും സബ്‌സിഡി സാധനങ്ങളുടെ ലഭ്യതക്കുറവും കാരണം പല കെ-സ്റ്റോറുകളിലും ആവശ്യത്തിന് പലവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എത്തുന്നില്ലെന്ന പരാതി ശക്തമാണ്. ലക്ഷങ്ങൾ വായ്പയെടുത്ത് കടകൾ നവീകരിച്ച റേഷൻ വ്യാപാരികൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന നാമമാത്രമായ കമ്മീഷനും ഉയർന്ന പ്രവർത്തനച്ചെലവുകളും പുതിയൊരു പ്രതിസന്ധി സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, കെ-സ്റ്റോർ പദ്ധതിയുടെ ജനകീയ നേട്ടങ്ങളും, സാങ്കേതിക മുന്നേറ്റങ്ങളും, നേരിടുന്ന വിതരണ വെല്ലുവിളികളും, കേരളത്തിന്റെ റേഷൻ വ്യാപാരി സമൂഹത്തിന്റെ ഭാവിയും സമഗ്രമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

1. കെ സ്റ്റോർ പദ്ധതി: വിഭാവനവും ലക്ഷ്യങ്ങളും ഘടനാപരമായ മാറ്റങ്ങളും

കേരളത്തിലെ 14,000-ലധികം വരുന്ന റേഷൻ കടകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും പരമ്പരാഗതമായി ഭക്ഷ്യധാന്യ വിതരണത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നവയായിരുന്നു. ദേശീയ ഭക്ഷ്യഭദ്രതാ നിയമം (NFSA 2013) നടപ്പിലാക്കിയതോടെ മഞ്ഞ, പിങ്ക് മുൻഗണനാ കാർഡുടമകൾക്ക് സൗജന്യ ഭക്ഷ്യധാന്യങ്ങൾ ലഭിച്ചു തുടങ്ങിയെങ്കിലും, വെള്ള, നീല കാർഡുകാർക്കിടയിൽ റേഷൻ വിഹിതം വാങ്ങുന്നതിൽ കുറവുണ്ടായി. ഇത് വ്യാപാരികളുടെ കമ്മീഷൻ വരുമാനത്തിൽ ഗണ്യമായ ഇടിവുണ്ടാക്കി. ഇതിന് പരിഹാരമായാണ് റേഷൻ കടകളെ ആധുനിക മിനി സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളാക്കി മാറ്റാൻ സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചത്.

മാതൃഭൂമി ഇംഗ്ലീഷ് (Mathrubhumi Business Report) വിശദമാക്കുന്നത് അനുസരിച്ച്, 2023 മേയ് മാസത്തിലാണ് പദ്ധതിക്ക് ഔദ്യോഗിക തുടക്കമായത്. പ്രാഥമിക ഘട്ടത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട റേഷൻ കടകളെ പ്രത്യേക ഇന്റീരിയർ ഡിസൈൻ, കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ, ഡിജിറ്റൽ ഡിസ്പ്ലേ ബോർഡുകൾ, ബാങ്കിംഗ് കൗണ്ടറുകൾ എന്നിവയോടെ നവീകരിക്കാൻ ധനസഹായവും വായ്പാ സൗകര്യങ്ങളും ഏർപ്പെടുത്തി. പദ്ധതിയുടെ സുതാര്യത ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് തത്സമയ എസ്.എം.എസ് (SMS Alerts) സന്ദേശങ്ങളും ഇലക്ട്രോണിക് രസീതുകളും ലഭ്യമാക്കുന്ന സംവിധാനവും ഇതിലൂടെ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ദി ഹിന്ദു ദിനപത്രം (The Hindu Calicut Edition) റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തതനുസരിച്ച്, കോഴിക്കോട് ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജില്ലകളിൽ പദ്ധതി അതിവേഗം വ്യാപിപ്പിച്ചു. റേഷൻ കടകൾ കേവലം അരി വിതരണ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്ന പദവിയിൽ നിന്ന് മാറി, പ്രദേശവാസികളുടെ ദൈനംദിന സാമ്പത്തിക-വാണിജ്യ സിരാകേന്ദ്രങ്ങളായി മാറുന്ന വലിയൊരു ഘടനാപരമായ പരിവർത്തനത്തിനാണ് കെ-സ്റ്റോറുകൾ തുടക്കമിട്ടത്.

1965-ൽ കേരളത്തിൽ ആരംഭിച്ച സ്റ്റാറ്റ്യൂട്ടറി റേഷനിംഗ് സമ്പ്രദായം (Statutory Rationing) ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വിപുലവും കാര്യക്ഷമവുമായ പൊതുവിതരണ മാതൃകയായി വാഴ്ത്തപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ 2013-ൽ കേന്ദ്ര സർക്കാർ നടപ്പിലാക്കിയ ദേശീയ ഭക്ഷ്യഭദ്രതാ നിയമം മുൻഗണനാ (Priority), മുൻഗണനേതര (Non-Priority) വിഭാഗങ്ങളായി ഉപഭോക്താക്കളെ വേർതിരിച്ചതോടെ റേഷൻ കടകളിലെ കച്ചവട അളവിൽ വലിയ വ്യതിയാനം സംഭവിച്ചു. വെള്ള, നീല കാർഡുടമകൾ പലചരക്ക് കടകളെ ആശ്രയിക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെ കടയുടെ വാടകയും സഹായിയുടെ ശമ്പളവും കണ്ടെത്താൻ വ്യാപാരികൾ ബുദ്ധിമുട്ടി. ആൾ കേരള റീട്ടെയിൽ റേഷൻ ഡീലേഴ്സ് അസോസിയേഷൻ (AKRRDA) അടക്കമുള്ള സംഘടനകൾ ഉയർത്തിയ ഉപജീവന ആശങ്കകൾക്ക് ക്രിയാത്മകമായ മറുപടിയായാണ് കടകളുടെ പ്രവർത്തനം വൈവിധ്യവൽക്കരിക്കാൻ ഭക്ഷ്യവകുപ്പ് മുൻകൈയെടുത്തത്.

2. ഗ്രാമീണ ബാങ്കിംഗും സാമ്പത്തിക ഉൾച്ചേർക്കലും (Financial Inclusion)

കെ-സ്റ്റോറുകൾ കേരളത്തിന്റെ ഗ്രാമീണ മേഖലയ്ക്ക് നൽകിയ ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവന മിനി-ബാങ്കിംഗ് സേവനങ്ങളാണ്. സംസ്ഥാനത്തെ പല തീരദേശ, മലയോര ഗ്രാമങ്ങളിലും വാണിജ്യ ബാങ്കുകളുടെ ശാഖകളോ എ.ടി.എമ്മുകളോ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് കിലോമീറ്ററുകൾ അകലെയാണ്. പ്രായമായ പെൻഷൻകാർക്കും ക്ഷേമനിധി ഗുണഭോക്താക്കൾക്കും പണം പിൻവലിക്കാൻ ഓട്ടോറിക്ഷയോ ബസോ പിടിച്ച് ടൗണുകളിൽ പോകേണ്ട ദുരവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു.

കെ-സ്റ്റോറുകളിൽ ബാങ്കിംഗ് കോറസ്‌പോണ്ടന്റ് (Business Correspondent – BC) മാതൃകയിൽ ഡിജിറ്റൽ പോസ് മെഷീനുകളും ഫിംഗർപ്രിന്റ് സ്കാനറുകളും സജ്ജീകരിച്ചതോടെ ഈ പ്രതിസന്ധിക്ക് വലിയൊരളവിൽ പരിഹാരമായി. ആധാർ അധിഷ്ഠിത പേയ്‌മെന്റ് സംവിധാനം (AePS), ഡെബിറ്റ് കാർഡ് സ്വൈപ്പിംഗ് എന്നിവയിലൂടെ ഏതൊരു ബാങ്ക് ഉപഭോക്താവിനും ദിവസം 10,000 രൂപ വരെ തത്സമയം പിൻവലിക്കാനും അക്കൗണ്ടിലേക്ക് നിക്ഷേപിക്കാനും സാധിക്കുന്നു.

സാമൂഹ്യസുരക്ഷാ പെൻഷനുകൾ, തൊഴിലുറപ്പ് വേതനം, കിസാൻ സമ്മാൻ നിധി, വിവിധ സ്കോളർഷിപ്പുകൾ എന്നിവ കൈപ്പറ്റുന്ന സാധാരണക്കാർക്ക് കെ-സ്റ്റോറുകൾ വലിയൊരു ആശ്വാസമായി മാറി. ബാങ്കിംഗ് തിരക്കുകളിൽ ക്യൂ നിൽക്കാതെ വീടിനടുത്തുള്ള റേഷൻ കടയിൽ നിന്ന് തന്നെ പണം വാങ്ങാമെന്ന സൗകര്യം സ്ത്രീകളെയും വയോധികരെയും വലിയതോതിൽ ആകർഷിച്ചു. ബാങ്ക് ഇടപാടുകൾക്ക് റേഷൻ വ്യാപാരിക്ക് നിശ്ചിത ട്രാൻസാക്ഷൻ ഫീസ് കമ്മീഷനായി ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

കേരള ബാങ്ക് (Kerala Bank), പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകൾ എന്നിവയുമായി സഹകരിച്ചാണ് കെ-സ്റ്റോറുകളിൽ ബാങ്കിംഗ് കോറസ്‌പോണ്ടന്റ് പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ദേശീയ പേയ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ (NPCI) ആധാർ അധിഷ്ഠിത പേയ്‌മെന്റ് സ്വിച്ച് വഴിയാണ് ഈ ഇടപാടുകൾ സുരക്ഷിതമായി പൂർത്തിയാക്കുന്നത്. സ്മാർട്ട്‌ഫോണുകളോ ഇന്റർനെറ്റ് ബാങ്കിംഗ് പരിജ്ഞാനമോ ഇല്ലാത്ത സാധാരണക്കാരായ വീട്ടമ്മമാർക്കും കർഷകർക്കും കേവലം തള്ളവിരൽ പതിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് തങ്ങളുടെ അക്കൗണ്ടിലുള്ള ബാലൻസ് പരിശോധിക്കാനും മിനി-സ്റ്റേറ്റ്‌മെന്റ് എടുക്കാനും അടിയന്തര ആവശ്യങ്ങൾക്ക് പണം പിൻവലിക്കാനും ഈ സംവിധാനം സൗകര്യമൊരുക്കുന്നു. ഒരു ബാങ്ക് ശാഖയിൽ പോയി വരിനിൽക്കുമ്പോൾ നഷ്ടപ്പെടുന്ന മണിക്കൂറുകളും യാത്രാച്ചെലവും ലാഭിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു എന്നത് ഗ്രാമീണ ജീവിതത്തിൽ വലിയ സാമ്പത്തിക ലാഭമാണ് ഉണ്ടാക്കുന്നത്.

കിടപ്പുരോഗികളായ വയോധികർക്കും ഭിന്നശേഷിക്കാർക്കും വീടുകളിൽ നേരിട്ടെത്തി ക്ഷേമ പെൻഷനുകൾ കൈമാറാൻ കെ-സ്റ്റോറുകളിലെ പോർട്ടബിൾ ബയോമെട്രിക് പോസ് മെഷീനുകൾ ഉപയോഗിച്ച് റേഷൻ വ്യാപാരികൾ നടത്തുന്ന സന്നദ്ധ സേവനം ഗ്രാമീണ തലത്തിൽ വലിയ പ്രശംസ നേടിയിട്ടുണ്ട്. മുൻപ് പെൻഷൻ വാങ്ങാൻ ബാങ്കുകളിൽ ഒപ്പിടാൻ ആളില്ലാതെ പ്രയാസപ്പെട്ടിരുന്ന നൂറുകണക്കിന് അശരണർക്കാണ് വിരലടയാളം മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് വീട്ടുപടിക്കൽ പണം ലഭിക്കുന്നത്. ആധുനിക ഫിൻടെക് സാങ്കേതികവിദ്യ എങ്ങനെയാണ് സമൂഹത്തിലെ ഏറ്റവും താഴേത്തട്ടിലുള്ള മനുഷ്യരുടെ കണ്ണീരൊപ്പാൻ ഉപകരിക്കുന്നത് എന്നതിന്റെ ഉത്തമ ദൃഷ്ടാന്തമാണിത്.

3. സപ്ലൈകോ ശബരി ഉൽപ്പന്നങ്ങളും മിനി എൽ.പി.ജി സിലിണ്ടറുകളും

ബാങ്കിംഗിനൊപ്പം തന്നെ നിത്യോപയോഗ സാധനങ്ങളുടെ വിതരണ ശൃംഖലയായും കെ-സ്റ്റോറുകൾ മാറി. സപ്ലൈകോയുടെ വിശ്വസ്ത ബ്രാൻഡായ ‘ശബരി’ വെളിച്ചെണ്ണ, തേയില, കടുക്, ജീരകം, മുളകുപൊടി, മല്ലിപ്പൊടി തുടങ്ങിയ ഗുണമേന്മയുള്ള പലവ്യഞ്ജനങ്ങൾ പൊതുവിപണിയേക്കാൾ കുറഞ്ഞവിലയിൽ കെ-സ്റ്റോറുകളിൽ ലഭ്യമാക്കി. കൂടാതെ കേരളത്തിന്റെ തനത് ക്ഷീര ബ്രാൻഡായ മിൽമയുടെ (Milma) പാൽ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ, നെയ്യ്, പേഡ എന്നിവയും ചില ഔട്ട്‌ലെറ്റുകളിൽ എത്തിച്ചു.

ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷനുമായി (IOCL) സഹകരിച്ച് നടപ്പിലാക്കിയ അഞ്ച് കിലോയുടെ ചോട്ടു ഗ്യാസ് സിലിണ്ടറുകളുടെ (Chhotu Mini LPG Cylinders) വിതരണമാണ് മറ്റൊരു സുപ്രധാന ഘടകം. വലിയ ഗ്യാസ് കണക്ഷനുകളോ സെക്യൂരിറ്റി ഡെപ്പോസിറ്റോ ഇല്ലാത്ത അതിഥി തൊഴിലാളികൾക്കും, ബാച്ചിലർമാർക്കും, ചെറിയ കുടുംബങ്ങൾക്കും വലിയ രേഖകളില്ലാതെ തന്നെ കെ-സ്റ്റോറിൽ ചെന്ന് ഐഡി കാർഡ് കാണിച്ച് മിനി സിലിണ്ടറുകൾ റീഫിൽ ചെയ്യാൻ സൗകര്യമൊരുങ്ങി.

വൈദ്യുതി ബിൽ, കുടിവെള്ള ബിൽ, ടെലിഫോൺ റീച്ചാർജ്ജുകൾ തുടങ്ങിയ യൂട്ടിലിറ്റി പേയ്‌മെന്റുകൾ അടയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യവും കെ-സ്റ്റോറുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇതോടെ ഗ്രാമീണർക്ക് ഒരു അക്ഷയ കേന്ദ്രത്തിന് സമാനമായ ഡിജിറ്റൽ സേവനങ്ങൾ റേഷൻ കടയിൽ നിന്ന് തന്നെ ലഭ്യമാകുന്ന സ്ഥിതിവിശേഷമുണ്ടായി.

പൊതുവിപണിയിലെ വൻകിട കോർപ്പറേറ്റ് ബ്രാൻഡുകളുടെ പലവ്യഞ്ജനങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ 20 മുതൽ 30 ശതമാനം വരെ വിലക്കുറവിലാണ് സപ്ലൈകോ ശബരി ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ കെ-സ്റ്റോറുകൾ വഴി ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് ലഭ്യമാക്കുന്നത്. ഉത്സവ സീസണുകളായ ഓണം, വിഷു, ക്രിസ്മസ്, റംസാൻ വേളകളിൽ സപ്ലൈകോ ഔട്ട്‌ലെറ്റുകളിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന വൻ ജനത്തിരക്ക് ഒഴിവാക്കാൻ വീട്ടുപടിക്കലുള്ള കെ-സ്റ്റോറുകൾ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. കൂടാതെ, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ പോഷകാഹാര പദ്ധതികളുടെ ഭാഗമായി ഫോർട്ടിഫൈഡ് റൈസ് (Fortified Rice), ചെറുധാന്യങ്ങളായ റാഗി, തിന എന്നിവയും പ്രത്യേക പായ്ക്കറ്റുകളായി കെ-സ്റ്റോറുകൾ വഴി വിതരണം ചെയ്യാൻ ആരംഭിച്ചത് സാധാരണക്കാരുടെ ആരോഗ്യ സംരക്ഷണത്തിനും കരുത്തുപകർന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഗ്രാമീണ പ്രദേശങ്ങളിലെ കുടുംബശ്രീ അയൽക്കൂട്ടങ്ങൾക്കും സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങൾക്കും തങ്ങളുടെ ചെറുകിട കാർഷിക മൂല്യവർദ്ധിത ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ പ്രാദേശികമായി വിപണനം ചെയ്യാൻ കെ-സ്റ്റോറുകൾ ഒരു സ്ഥിരം വേദിയായി മാറുന്നുണ്ട്. തേൻ, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, വാഴക്ക വറുത്തത്, വെളിച്ചെണ്ണ സോപ്പുകൾ തുടങ്ങിയ ശുദ്ധമായ നാടൻ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ കെ-സ്റ്റോർ വഴി വിറ്റഴിക്കുന്നത് ഗ്രാമീണ സംരംഭകത്വത്തിന് പുത്തൻ ഉണർവ്വ് നൽകുന്നു.

4. വ്യാപാരികളുടെ സാമ്പത്തിക ബാധ്യതകളും വിതരണ പ്രതിസന്ധികളും

കെ-സ്റ്റോറുകൾ ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് വലിയ ആശ്വാസമാണെങ്കിലും, ഈ സംരംഭത്തിന് പിന്നിൽ നിൽക്കുന്ന റേഷൻ വ്യാപാരികൾ കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്. കെ-സ്റ്റോറായി മാറുന്നതിനായി സർക്കാരിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഓരോ വ്യാപാരിയും രണ്ട് ലക്ഷം മുതൽ അഞ്ച് ലക്ഷം രൂപ വരെയാണ് കടകളുടെ അറ്റകുറ്റപ്പണികൾക്കും, ഗ്ലാസ് പാർട്ടീഷനുകൾക്കും, റാക്കുകൾക്കും, കമ്പ്യൂട്ടറുകൾക്കും വേണ്ടി നിക്ഷേപിച്ചത്. പല വ്യാപാരികളും ബാങ്കുകളിൽ നിന്നും സഹകരണ സംഘങ്ങളിൽ നിന്നും ഉയർന്ന പലിശയ്ക്ക് വായ്പയെടുത്താണ് ഈ പണം കണ്ടെത്തിയത്.

ദേശാഭിമാനി ദിനപത്രം (Deshabhimani PDS Crisis Report) 2026 ജൂലൈയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച അന്വേഷണാത്മക റിപ്പോർട്ടിൽ വ്യക്തമാക്കിയതുപോലെ, സപ്ലൈകോ ഡിപ്പോകളിൽ നിന്നുള്ള ശബരി ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ വിതരണം പല ജില്ലകളിലും നിലച്ച മട്ടാണ്. വെളിച്ചെണ്ണ, മുളക്, മല്ലി തുടങ്ങിയ അവശ്യവസ്തുക്കൾ സ്റ്റോക്കില്ലാത്തതിനാൽ കെ-സ്റ്റോറുകളിലെ പല ഷെൽഫുകളും ശൂന്യമായി കിടക്കുന്നു.

സാധനങ്ങൾ വാങ്ങാനെത്തുന്ന ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് സാധനങ്ങൾ നൽകാൻ കഴിയാതെ വരുന്നത് വ്യാപാരികളും ജനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള തർക്കങ്ങൾക്ക് ഇടയാക്കുന്നു. സപ്ലൈകോയിലെ സാമ്പത്തിക ഞെരുക്കം മൂലം വിതരണക്കാർക്ക് പണം നൽകാൻ വൈകുന്നതാണ് സ്റ്റോക്ക് ക്ഷാമത്തിന് പ്രധാന കാരണം. കൂടാതെ, ബാങ്കിംഗ് സേവനങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന കമ്മീഷൻ വളരെ തുച്ഛമായതിനാൽ കടയുടെ കറന്റ് ബില്ലും ഇന്റർനെറ്റ് ചെലവും പോലും കണ്ടെത്താൻ വ്യാപാരികൾ ബുദ്ധിമുട്ടുന്നു.

കടകൾ അത്യാധുനികവൽക്കരിക്കാൻ ഓരോ വ്യാപാരിയും ചെലവഴിച്ച ലക്ഷക്കണക്കിന് രൂപയുടെ വായ്പാ തിരിച്ചടവ് മുടങ്ങുന്നത് പല കുടുംബങ്ങളെയും ജപ്തി ഭീഷണിയിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. റേഷൻ കടകൾ സാധാരണയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് വാടകക്കെട്ടിടങ്ങളിലാണ്. കെ-സ്റ്റോർ ആകുന്നതോടെ കടമുറികൾക്ക് വാടക വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ കെട്ടിട ഉടമകൾ തയ്യാറാകുന്നു. ഇതിന് പുറമെ പ്രതിമാസ ബ്രോഡ്‌ബാൻഡ് കണക്ഷൻ നിരക്കുകൾ, ഇൻവെർട്ടർ-ബാറ്ററി അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ, തെർമൽ പ്രിന്റർ പേപ്പർ റോളുകളുടെ ചെലവ് എന്നിവയും വ്യാപാരി തന്നെ സ്വന്തം പോക്കറ്റിൽ നിന്ന് വഹിക്കേണ്ടിവരുന്നു. സപ്ലൈകോ സാധനങ്ങൾ യഥാസമയം ലഭിക്കാതെ വരികയും ബാങ്കിംഗ് ഇടപാടുകൾ കുറയുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ മാസാവസാനം കയ്യിൽ മിച്ചമൊന്നും ഉണ്ടാകുന്നില്ലെന്ന് വ്യാപാരികൾ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

നിലവിൽ ഒരു ക്വിന്റൽ ഭക്ഷ്യധാന്യം വിതരണം ചെയ്യുമ്പോൾ റേഷൻ വ്യാപാരിക്ക് ലഭിക്കുന്ന കമ്മീഷൻ 200 മുതൽ 250 രൂപ വരെ മാത്രമാണ്. പല ചെറിയ ഗ്രാമീണ റേഷൻ കടകളിലും പ്രതിമാസ വിൽപ്പന 50 മുതൽ 70 ക്വിന്റൽ വരെയായി ചുരുങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇതിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന 12,000 മുതൽ 15,000 രൂപ വരെയുള്ള തുച്ഛമായ വരുമാനത്തിൽ നിന്നാണ് സഹായിയുടെ വേതനവും വൈദ്യുതി ബില്ലും നൽകേണ്ടത്. കെ-സ്റ്റോറായി മാറിയാൽ പ്രതിമാസം 30,000 രൂപയെങ്കിലും അധിക വരുമാനം നേടാമെന്ന പ്രതീക്ഷയിലാണ് വ്യാപാരികൾ ബാങ്ക് വായ്പയെടുത്ത് കടകൾ നവീകരിച്ചത്. എന്നാൽ പലവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ ലഭ്യതക്കുറവും ബാങ്കിംഗ് ഇടപാടുകളിലെ കുറഞ്ഞ കമ്മീഷനും മൂലം ഈ പ്രതീക്ഷകൾ അസ്ഥാനത്താവുകയായിരുന്നു.

5. സാങ്കേതിക വെല്ലുവിളികളും കണക്റ്റിവിറ്റി പ്രശ്നങ്ങളും

കെ-സ്റ്റോറുകളുടെ കാര്യക്ഷമതയെ ബാധിക്കുന്ന മറ്റൊരു നിർണ്ണായക പ്രശ്നം ഡിജിറ്റൽ കണക്റ്റിവിറ്റിയാണ്. കെ-സ്റ്റോറുകളിലെ പോസ് മെഷീനുകൾ സെർവർ തകരാറുകൾ മൂലം അടിക്കടി നിശ്ചലമാകുന്നത് നിത്യസംഭവമാണ്. ബി.എസ്.എൻ.എൽ (BSNL) അല്ലെങ്കിൽ സ്വകാര്യ മൊബൈൽ നെറ്റ്‌വർക്കുകൾ റേഞ്ച് കുറഞ്ഞ മലയോര, ആദിവാസി മേഖലകളിൽ പണം പിൻവലിക്കൽ പ്രക്രിയ പാതിവഴിയിൽ മുടങ്ങിപ്പോകുന്നു.

ഉപഭോക്താവിന്റെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിൽ നിന്ന് പണം ഡെബിറ്റ് ആവുകയും എന്നാൽ പോസ് മെഷീനിൽ നിന്ന് പണം ഡിസ്‌പെൻസ് ആകാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സന്ദർഭങ്ങളിൽ ദിവസങ്ങളോളം തുക റീഫണ്ട് ലഭിക്കാൻ കാത്തിരിക്കേണ്ടി വരുന്നു. ഇത് റേഷൻ വ്യാപാരികൾക്ക് നേരെ ഉപഭോക്താക്കളുടെ അവിശ്വാസത്തിന് ഇടയാക്കുന്നുണ്ട്.

കൂടാതെ, റേഷൻ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനായുള്ള ഇ-പോസ് (e-PoS) സെർവറും, ബാങ്കിംഗ് സേവനങ്ങളുടെ സെർവറും ഒരൊറ്റ മെഷീനിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന സാങ്കേതിക തടസ്സങ്ങൾ റേഷൻ വാങ്ങാനെത്തുന്ന സാധുക്കളുടെ കാത്തിരിപ്പ് സമയം ഇരട്ടിയാക്കുന്നു. സെർവർ തകരാറുകൾ പരിഹരിക്കാൻ കൃത്യമായ സാങ്കേതിക സപ്പോർട്ട് ടീം താലൂക്ക് തലങ്ങളിൽ ഇല്ലാത്തതും വെല്ലുവിളിയാണ്.

പ്രത്യേകിച്ച് മൺസൂൺ കാലങ്ങളിലും കനത്ത വേനൽമഴയുള്ള സമയങ്ങളിലും ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ ദിവസങ്ങളോളം വൈദ്യുതി വിതരണം തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ കെ-സ്റ്റോറുകളിലെ യു.പി.എസ് (UPS) സംവിധാനങ്ങൾ പണിമുടക്കുന്നു. ഇത് ബാങ്കിംഗ് പ്രവർത്തനങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു. കേരള സ്റ്റേറ്റ് ഐ.ടി മിഷന്റെയും (KSITM) നാഷണൽ ഇൻഫോർമാറ്റിക്സ് സെന്ററിന്റെയും (NIC) സെർവറുകൾക്ക് ഒരേസമയം ആയിരക്കണക്കിന് പോസ് മെഷീനുകളിൽ നിന്നുള്ള ഡാറ്റാ ലോഡ് താങ്ങാൻ കഴിയാത്ത സാങ്കേതിക തകരാറുകൾ പരിഹരിക്കാൻ ശാശ്വതമായ ക്ലൗഡ് ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ഏർപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്.

6. ഗവർണറുടെ നയപ്രഖ്യാപനവും സർക്കാരിന്റെ വിപുലീകരണ ലക്ഷ്യങ്ങളും

പ്രതിസന്ധികൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും പൊതുവിതരണ രംഗത്തെ ഈ പരിഷ്കരണത്തെ സുപ്രധാന ചുവടുവെപ്പായാണ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ വിലയിരുത്തുന്നത്. കേരള നിയമസഭയിൽ ഗവർണർ നടത്തിയ നയപ്രഖ്യാപന പ്രസംഗത്തിലും കെ-സ്റ്റോർ പദ്ധതിയുടെ നേട്ടങ്ങൾ പ്രത്യേകം പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

ദി ഹിന്ദു അസംബ്ലി റിപ്പോർട്ട് (The Hindu Policy Address) വ്യക്തമാക്കുന്നത് അനുസരിച്ച്, സംസ്ഥാനത്ത് ആദ്യഘട്ടത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച 245 കെ-സ്റ്റോറുകൾക്ക് പിന്നാലെ 2,000 റേഷൻ കടകളെക്കൂടി പുതിയ ശൃംഖലയിലേക്ക് ഉയർത്താനാണ് ഭക്ഷ്യവകുപ്പ് ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. റേഷൻ വ്യാപാരികൾക്ക് അധിക വരുമാനം കണ്ടെത്താനുള്ള വേദിയാക്കി ഇതിനെ മാറ്റുമെന്നാണ് സർക്കാർ നിലപാട്.

എന്നാൽ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും വിതരണ ശൃംഖലയും സുദൃഢമാക്കാതെ എണ്ണം മാത്രം കൂട്ടുന്നത് പദ്ധതിയുടെ ഗുണനിലവാരത്തെ ബാധിക്കുമെന്ന് വിദഗ്ദ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. നിലവിലുള്ള കെ-സ്റ്റോറുകളിൽ സാധനങ്ങൾ യഥേഷ്ടം എത്തിക്കാനും വ്യാപാരികൾക്ക് കൃത്യസമയത്ത് ആനുകൂല്യങ്ങൾ നൽകാനും സാധിച്ചാൽ മാത്രമേ പുതിയ ഔട്ട്‌ലെറ്റുകൾ വിജയകരമായി മുന്നോട്ടുപോകൂ.

ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ റേഷൻ നവീകരണ പദ്ധതികളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ കെ-സ്റ്റോർ മാതൃക ഘടനാപരമായി ഏറെ മുൻപിലാണ്. ആന്ധ്രാപ്രദേശിൽ റേഷൻ സാധനങ്ങൾ നേരിട്ട് വീടുകളിലെത്തിക്കുന്ന മൊബൈൽ വാഹനങ്ങൾ വലിയ ഇന്ധനച്ചെലവും അഴിമതിയും കാരണം പ്രതിസന്ധിയിലായപ്പോൾ, തമിഴ്നാട്ടിൽ റേഷൻ കടകളോട് ചേർന്ന് ഫെയർ പ്രൈസ് ഔട്ട്‌ലെറ്റുകൾ മാത്രമാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ബാങ്കിംഗ്, ഗ്യാസ് സിലിണ്ടർ, പലവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, ഇന്റർനെറ്റ് സേവനങ്ങൾ എന്നിവ ഒരൊറ്റ കേന്ദ്രത്തിൽ സംയോജിപ്പിച്ച കേരളത്തിന്റെ ആശയം നീതി ആയോഗ് (NITI Aayog) ഉൾപ്പെടെയുള്ള കേന്ദ്ര ഏജൻസികളുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റിയിരുന്നു. ഈ മാതൃക നിലനിർത്താൻ സംസ്ഥാന ബജറ്റിൽ കൂടുതൽ തുക വകയിരുത്തേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്.

7. ഇന്ത്യയ്ക്കും കേരളത്തിനും മുന്നിലുള്ള സാധ്യതകളും നയപരമായ ശുപാർശകളും

ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് മാതൃകയാക്കാവുന്ന വികേന്ദ്രീകൃത പൊതുവിതരണ മാതൃകയാണ് കേരളത്തിന്റെ കെ-സ്റ്റോർ. കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ ‘വൺ നേഷൻ വൺ റേഷൻ കാർഡ്’ പദ്ധതിയുമായി സംയോജിപ്പിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, അതിഥി തൊഴിലാളികൾക്കും ദരിദ്ര ജനവിഭാഗങ്ങൾക്കും സാമ്പത്തിക സുരക്ഷിതത്വം നൽകാൻ ഇതിന് സാധിക്കും.

ഈ പദ്ധതിയെ കൂടുതൽ സുസ്ഥിരവും ലാഭകരവുമാക്കാൻ താഴെ പറയുന്ന നയപരമായ ഇടപെടലുകൾ അടിയന്തരമായി നടപ്പിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്:

  • വർക്കിംഗ് ക്യാപിറ്റൽ സബ്സിഡി: കെ-സ്റ്റോറുകൾ നവീകരിച്ച റേഷൻ വ്യാപാരികൾക്ക് പലിശരഹിത പ്രവർത്തന മൂലധന വായ്പയോ ഒറ്റത്തവണ സബ്സിഡിയോ അനുവദിക്കുക.
  • സപ്ലൈകോ ലോജിസ്റ്റിക്സ് ചങ്ങലയുടെ ശാക്തീകരണം: താലൂക്ക് സപ്ലൈകോ ഡിപ്പോകളിൽ കെ-സ്റ്റോറുകൾക്കായി പ്രത്യേക ക്വാട്ട മാറ്റിവെക്കുകയും കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ ഡോർസ്റ്റെപ്പ് ഡെലിവറി ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുക.
  • വരുമാന കമ്മീഷൻ വർദ്ധനവ്: ബാങ്കിംഗ് ഇടപാടുകൾക്കും യൂട്ടിലിറ്റി ബിൽ പേയ്‌മെന്റുകൾക്കും വ്യാപാരിക്ക് ലഭിക്കുന്ന സർവീസ് ചാർജ്ജ് വർദ്ധിപ്പിക്കുക.
  • കെ-ഫോൺ (KFON) അതിവേഗ ഇന്റർനെറ്റ് കണക്റ്റിവിറ്റി: മുഴുവൻ കെ-സ്റ്റോറുകളിലേക്കും സൗജന്യമായോ കുറഞ്ഞ നിരക്കിലോ ഹൈ-സ്പീഡ് കെ-ഫോൺ കണക്റ്റിവിറ്റി നൽകി സെർവർ തകരാറുകൾക്ക് ശാശ്വത പരിഹാരം കാണുക.
  • കുടുംബശ്രീ – കാർഷിക ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ പങ്കാളിത്തം: സപ്ലൈകോ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾക്ക് പുറമെ പ്രാദേശിക കർഷകരുടെ പഴങ്ങൾ, പച്ചക്കറികൾ, കുടുംബശ്രീ മൈക്രോ-സംരംഭങ്ങളുടെ അച്ചാറുകൾ, പലഹാരങ്ങൾ എന്നിവ കെ-സ്റ്റോറുകളിലൂടെ വിൽക്കാൻ വിപണി തുറന്നുകൊടുക്കുക.
  • ഡിജിറ്റൽ കൊമേഴ്സ് (ONDC) സംയോജനം: കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ ഓപ്പൺ നെറ്റ്‌വർക്ക് ഫോർ ഡിജിറ്റൽ കൊമേഴ്സ് (ONDC) പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുമായി കെ-സ്റ്റോറുകളെ ബന്ധിപ്പിച്ച് പ്രാദേശിക ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് മൊബൈൽ ആപ്പ് വഴി സാധനങ്ങൾ ഓർഡർ ചെയ്യാനും ഡോർ ഡെലിവറി നേടാനുമുള്ള സൗകര്യം ഒരുക്കുക.
  • മൊബൈൽ കെ-സ്റ്റോർ വാനുകൾ: അട്ടപ്പാടി, ഇടുക്കി, വയനാട് തുടങ്ങിയ വിദൂര ആദിവാസി ഊരുകളിലേക്ക് ബാങ്കിംഗ് സേവനങ്ങളും സപ്ലൈകോ ഉൽപ്പന്നങ്ങളും ആഴ്ചയിലൊരിക്കൽ നേരിട്ടെത്തിക്കുന്ന ‘മൊബൈൽ കെ-സ്റ്റോർ വാഹനങ്ങൾ’ ആരംഭിക്കുക.
  • സോളാർ റൂഫ്‌ടോപ്പ് സബ്‌സിഡി: ഇടതടവില്ലാത്ത വൈദ്യുതി ലഭ്യത ഉറപ്പാക്കാൻ ഓരോ കെ-സ്റ്റോറിലും 1 കിലോവാട്ട് ശേഷിയുള്ള റൂഫ്‌ടോപ്പ് സോളാർ പാനലുകൾ അനെർട്ട് (ANERT) വഴി 80% സബ്‌സിഡിയോടെ സ്ഥാപിച്ചു നൽകുക.

ഉപസംഹാരം

മാറുന്ന കാലത്തിനനുസരിച്ച് പാരമ്പര്യ സംവിധാനങ്ങൾ സ്വയം നവീകരിക്കപ്പെടണം എന്നതിന്റെ ഉത്തമ ദൃഷ്ടാന്തമാണ് കേരളത്തിന്റെ കെ-സ്റ്റോർ പദ്ധതി. കേവലം സബ്‌സിഡി ഭക്ഷ്യധാന്യ വിതരണത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കാതെ സാധാരണക്കാരന്റെ സകലവിധ ആവശ്യങ്ങൾക്കും പരിഹാരം കാണുന്ന ഗ്രാമീണ സേവന കേന്ദ്രങ്ങളായി റേഷൻ കടകൾ മാറിയത് ചരിത്രപരമായ നേട്ടമാണ്. കേരളത്തിലെ സാധാരണക്കാരായ ജനങ്ങൾക്ക് ന്യായവിലയിൽ നിത്യോപയോഗ സാധനങ്ങളും ബാങ്കിംഗ് സേവനങ്ങളും നൽകാൻ കെ-സ്റ്റോറുകൾക്ക് കഴിയുന്നു എന്നത് നമ്മുടെ സാമൂഹിക സുരക്ഷാ ചരിത്രത്തിലെ സുവർണ്ണ അധ്യായമാണ്. എന്നാൽ സാമ്പത്തിക ഞെരുക്കങ്ങളും വിതരണ തടസ്സങ്ങളും മൂലം ഈ ജനകീയ പദ്ധതി മുരടിച്ചുപോകാൻ അനുവദിച്ചുകൂടാ. റേഷൻ വ്യാപാരികളുടെ ന്യായമായ ആവശ്യങ്ങൾ പരിഗണിക്കുകയും സപ്ലൈകോ വഴി സാധനങ്ങളുടെ ലഭ്യത തടസ്സമില്ലാതെ ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്താൽ, നവകേരളത്തിന്റെ വികേന്ദ്രീകൃത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ഏറ്റവും കരുത്തുറ്റ തുരുത്തായി കെ-സ്റ്റോറുകൾ നിലകൊള്ളും. പൊതുവിതരണ സംവിധാനത്തിന്റെ അന്തസ്സ് ആഗോളതലത്തിൽ തന്നെ ഉയർത്താൻ ഈ പദ്ധതിക്ക് സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇത് അഭിമാനകരമായൊരു സാമൂഹിക മുന്നേറ്റം തന്നെയാണ്.

സ്രോതസ്സുകൾ

അഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തുക