മലയോര ഹൈവേയും പശ്ചിമഘട്ട വികസനവും: കാസർകോട് മുതൽ പാറശ്ശാല വരെ 1,332 കിലോമീറ്റർ, മലയോര ജനതയുടെ കണക്റ്റിവിറ്റിയും പരിസ്ഥിതി വെല്ലുവിളികളും

ഉള്ളടക്കം

1. പദ്ധതിയുടെ നാൾവഴികളും നിർമ്മാണ പുരോഗതിയും: നന്ദാരപ്പടവ് മുതൽ പാറശ്ശാല വരെ
2. കേരളത്തിലെ മലയോര ഹൈവേ: മലയോര സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലും കർഷകരിലും സൃഷ്ടിക്കുന്ന വിപ്ലവം
3. ഇക്കോ-ടൂറിസത്തിന്റെ പുത്തൻ ഇടനാഴി: സഞ്ചാരികളുടെ പുതിയ പറുദീസ
4. പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളിലെ ബദൽ ലൈഫ്‌ലൈൻ: സമാന്തര ഗതാഗതത്തിന്റെ പ്രസക്തി
5. പാരിസ്ഥിതിക വെല്ലുവിളികളും ഭൗമശാസ്ത്രപരമായ ആശങ്കകളും
6. ശാസ്ത്രീയ റോഡ് നിർമ്മാണവും ബയോ-എഞ്ചിനീയറിംഗും
7. നയപരമായ ശുപാർശകൾ: സുസ്ഥിര വികസനത്തിനായുള്ള മുൻഗണനകൾ
8. ഉപസംഹാരം
9. സ്രോതസ്സുകൾ

കേരളത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ തീരപ്രദേശത്തിനും ഇടനാടിനും സമാന്തരമായി തലയുയർത്തി നിൽക്കുന്ന പശ്ചിമഘട്ട മലനിരകളിലൂടെ പുതിയൊരു വികസന പാത അതിവേഗം യാഥാർത്ഥ്യമാവുകയാണ്. കാസർകോട് ജില്ലയിലെ നന്ദാരപ്പടവ് മുതൽ തെക്ക് തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ പാറശ്ശാല വരെ 13 ജില്ലകളിലെ മലയോര മേഖലകളെ കോർത്തിണക്കുന്ന കേരളത്തിലെ മലയോര ഹൈവേ (State Highway 59 – SH 59) സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഗതാഗത ഭൂപടത്തിൽ ചരിത്രപരമായ മാറ്റമാണ് കുറിക്കുന്നത്. പതിറ്റാണ്ടുകളായി കാട്ടുപാതകളാലും തകർന്ന റോഡുകളാലും പുറംലോകവുമായി ഒറ്റപ്പെട്ടുപോയിരുന്ന ലക്ഷക്കണക്കിന് മലയോര കർഷകർക്കും ആദിവാസി ജനവിഭാഗങ്ങൾക്കും വിശ്വസനീയമായ ഒരു അതിവേഗ കണക്റ്റിവിറ്റി നൽകാൻ ഈ പദ്ധതിയിലൂടെ സാധിക്കുന്നുണ്ട്.

കേരള ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ഇൻവെസ്റ്റ്മെന്റ് ഫണ്ട് ബോർഡിന്റെ (KIIFB) സാമ്പത്തിക പിന്തുണയോടെ 3,500 കോടിയിലധികം രൂപ ചെലവഴിച്ച് പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പ് (PWD) നിർമ്മിക്കുന്ന ഈ മഹാപാത, സംസ്ഥാനത്തെ ഹൈവേ വികസനത്തിലെ സുപ്രധാന നാഴികക്കല്ലാണ്. ഇടുക്കി, വയനാട് തുടങ്ങിയ പ്രധാന മലയോര ജില്ലകളിലെ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന-തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ, പാൽ-പച്ചക്കറി കാർഷിക മേഖലകൾ, വട്ടവടയും കാന്തല്ലൂരും പോലുള്ള ശീതകാല കൃഷി ഇടങ്ങൾ എന്നിവയെ വിപണികളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാൻ മലയോര ഹൈവേ വഴിയൊരുക്കുന്നു. ഒപ്പം കക്കാടംപൊയിൽ, വാഗമൺ, നെല്ലിയാമ്പതി, മൂന്നാർ തുടങ്ങിയ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് സഞ്ചാരികൾക്ക് സുഗമമായ പ്രവേശനമൊരുക്കുന്ന എക്കോ-ടൂറിസം ഇടനാഴിയായും ഇത് മാറുന്നു.

എന്നാൽ, പ്രകൃതിക്ഷോഭങ്ങളും ഉരുൾപൊട്ടലുകളും അടിക്കടി നാശം വിതയ്ക്കുന്ന പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ അതീവ പരിസ്ഥിതിലോലമായ ചരിവുകളിലൂടെയാണ് ഈ ഹൈവേ കടന്നുപോകുന്നത് എന്നത് വലിയ പാരിസ്ഥിതിക സംവാദങ്ങൾക്കും വഴിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ചും സമീപകാല വയനാട് ദുരന്തങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, മലയിടിച്ചിലുകളും മണ്ണിടിച്ചിലുകളും ഒഴിവാക്കിക്കൊണ്ട് സുരക്ഷിതമായ റോഡ് നിർമ്മാണം എങ്ങനെ സാധ്യമാക്കാം എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ശാസ്ത്രലോകവും ജനപ്രതിനിധികളും തമ്മിൽ ചർച്ചകൾ സജീവമാണ്. വികസനവും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവും തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥ ഉറപ്പാക്കേണ്ടത് ഈ പാതയുടെ വിജയത്തിന് അനിവാര്യമാണ്.

പദ്ധതിയുടെ നാൾവഴികളും നിർമ്മാണ പുരോഗതിയും: നന്ദാരപ്പടവ് മുതൽ പാറശ്ശാല വരെ

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ സംസ്ഥാന പാതയായ മലയോര ഹൈവേയുടെ (SH-59) ആശയം ദശാബ്ദങ്ങൾക്ക് മുൻപേ ഉയർന്നുവന്നതാണെങ്കിലും, ഭൂമിയേറ്റെടുക്കലിലെ പ്രതിസന്ധികളും സാമ്പത്തിക പരാധീനതകളും കാരണം പദ്ധതി പതിറ്റാണ്ടുകളോളം കടലാസിൽ മാത്രമായി ഒതുങ്ങിനിന്നു. എന്നാൽ കിഫ്ബിയുടെ വരവോടെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിന് പ്രത്യേക ഫണ്ട് ലഭ്യമായതാണ് ഈ സ്വപ്ന പദ്ധതിക്ക് പുനർജീവൻ നൽകിയത്. ആലപ്പുഴ ഒഴികെയുള്ള സംസ്ഥാനത്തെ 13 ജില്ലകളിലൂടെയാണ് ഈ ഹൈവേ കടന്നുപോകുന്നത്. 1,332 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യമുള്ള പാത പൂർണ്ണമായും പൂർത്തിയാകുന്നതോടെ പശ്ചിമഘട്ട മലനിരകളിലൂടെ കേരളത്തിന്റെ ഒരറ്റത്തുനിന്ന് മറ്റേയറ്റത്തേക്ക് സംസ്ഥാനാന്തര യാത്രാസൗകര്യം കൈവരും.

കേരള സ്റ്റേറ്റ് പ്ലാനിംഗ് ബോർഡ് പുറത്തിറക്കിയ എക്കണോമിക് റിവ്യൂ റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നത്, പദ്ധതിയുടെ വിവിധ റീച്ചുകൾ ഊരാളുങ്കൽ ലേബർ കോൺട്രാക്ട് കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് സൊസൈറ്റി (ULCCS) ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രമുഖ നിർമ്മാണ ഏജൻസികൾ ഏറ്റെടുത്ത് പൂർത്തിയാക്കിവരികയാണെന്നാണ്. കിഫ്ബി ഫണ്ട് അനുവദിച്ചതോടെ കാസർകോട്, കണ്ണൂർ, കോഴിക്കോട്, മലപ്പുറം, ഇടുക്കി, കൊല്ലം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ലകളിലെ പ്രധാന റീച്ചുകളുടെ നിർമ്മാണം ദ്രുതഗതിയിൽ പൂർത്തിയായി. ബി.എം ആൻഡ് ബി.സി (Bituminous Macadam and Bituminous Concrete) നിലവാരത്തിൽ 12 മീറ്റർ വീതിയിലാണ് പാത വികസിപ്പിക്കുന്നത്.

സമയം മലയാളം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തതനുസരിച്ച്, സംസ്ഥാനത്തെ എട്ട് ജില്ലകളിലായി 250 കിലോമീറ്ററിലധികം ദൂരം റോഡ് നിർമ്മാണം ഇതിനകം പൂർത്തിയായി ഗതാഗതത്തിന് തുറന്നുകൊടുത്തു കഴിഞ്ഞു. ഇതിൽ കണ്ണൂരിലെ ചെറുപുഴ-പയ്യാവൂർ റീച്ചും, കോഴിക്കോട്ടെ തിരുവമ്പാടി-തോട്ടിൽപ്പാലം പാതയും, ഇടുക്കിയിലെ ഏലപ്പാറ-കട്ടപ്പന റൂട്ടും ഇതിനകം പൂർണ്ണമായി സഞ്ചാരയോഗ്യമായി. ബാക്കിയുള്ള റീച്ചുകളിൽ വനഭൂമിയേറ്റെടുക്കലും പാലങ്ങളുടെ നിർമ്മാണവും പൂർത്തിയാക്കി 2026 അവസാനത്തോടെ മുഴുവൻ പാതയും സഞ്ചാരയോഗ്യമാക്കുകയാണ് സർക്കാരിന്റെ പ്രഖ്യാപിത ലക്ഷ്യം.

ജില്ലാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വികസന രേഖകൾ പരിശോധിച്ചാൽ മലയോര ഹൈവേയുടെ വ്യാപ്തി കൂടുതൽ വ്യക്തമാകും. കാസർകോട് ജില്ലയിൽ നന്ദാരപ്പടവ് മുതൽ ചേവാർ വരെയുള്ള ഒന്നാം റീച്ച് മുതൽ, കണ്ണൂരിലെ ചെറുപുഴ, പയ്യാവൂർ, ഉളിക്കൽ, വള്ളിത്തോട് റൂട്ടുകളിലൂടെയും, കോഴിക്കോട്ടെ തിരുവമ്പാടി, കൂടരഞ്ഞി, തോട്ടിൽപ്പാലം വഴിയും, മലപ്പുറത്തെ നിലമ്പൂർ, എടക്കര മേഖലകളിലൂടെയും ഹൈവേ കടന്നുപോകുന്നു. തുടർന്ന് പാലക്കാട്ടെ മണ്ണാർക്കാട്, തൃശൂരിലെ ചേലക്കര, എറണാകുളം-ഇടുക്കി അതിർത്തിയിലെ കോതമംഗലം, തൊടുപുഴ, ഇടുക്കിയിലെ ഏലപ്പാറ, കട്ടപ്പന, പത്തനംതിട്ടയിലെ എരുമേലി, റാന്നി, കോന്നി, കൊല്ലത്തെ പത്തനാപുരം, പുനലൂർ, കുളത്തൂപ്പുഴ വഴി തിരുവനന്തപുരത്തെ വിതുര, കാട്ടാക്കട, പാറശ്ശാല എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഈ ബൃഹദ് പാത പൂർത്തിയാകുന്നത്. ഏഴ് മീറ്റർ കാര്യേജ് വേയും ഇരുവശങ്ങളിലും പേവ്ഡ് ഷോൾഡറുകളും (Paved Shoulders) ഉൾപ്പെടെ 12 മീറ്റർ വീതിയിലാണ് റോഡ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. മലഞ്ചെരിവുകളുള്ള ഭാഗങ്ങളിൽ ശക്തമായ കോൺക്രീറ്റ് ക്രാഷ് ബാരിയറുകളും താഴ്‌വരകളുടെ വശങ്ങളിൽ സംരക്ഷണ ഭിത്തികളും (Retaining Walls) സ്ഥാപിച്ച് അപകടരഹിതമായ ഗതാഗതം ഉറപ്പാക്കുന്നു.

പ്രത്യേകിച്ച് അട്ടപ്പാടി, നിലമ്പൂർ, കുട്ടമ്പുഴ, ഇടുക്കി, വയനാട് തുടങ്ങിയ വനാതിർത്തികളിലെ ആദിവാസി ഊരുകൾക്ക് മലയോര ഹൈവേ വലിയൊരു അനുഗ്രഹമാണ്. അടിയന്തര ഘട്ടങ്ങളിൽ ഗർഭിണികളെയും രോഗികളെയും ആശുപത്രിയിലെത്തിക്കാൻ കിലോമീറ്ററുകളോളം തോളിലേറ്റി നടക്കേണ്ടി വന്നിരുന്ന ആദിവാസി ജനവിഭാഗങ്ങൾക്ക് ഇന്ന് ആംബുലൻസുകളും ടാക്സികളും തങ്ങളുടെ വീട്ടുപടിക്കൽ എത്തുന്ന സാഹചര്യം ഒരുങ്ങി. വനവിഭവങ്ങളുടെ ശേഖരണത്തിലും വിപണനത്തിലും ഇടനിലക്കാരില്ലാതെ നേട്ടമുണ്ടാക്കാൻ ഇത് ഊരുവാസികളെ സഹായിക്കുന്നു. വനമേഖലകളിൽ റോഡ് നിർമ്മാണത്തിന് കേന്ദ്ര വനം-പരിസ്ഥിതി മന്ത്രാലയത്തിന്റെ പ്രത്യേക അനുമതികൾ ലഭ്യമാക്കാൻ വനംവകുപ്പുമായി പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പ് നിരന്തരം ചർച്ചകൾ നടത്തുന്നുണ്ട്. പ്രകൃതിക്ക് കോട്ടം തട്ടാത്ത വിധത്തിൽ വനത്തിലൂടെയുള്ള പാതയുടെ രൂപരേഖ പരിഷ്കരിക്കാനും നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

കേരളത്തിലെ മലയോര ഹൈവേ: മലയോര സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലും കർഷകരിലും സൃഷ്ടിക്കുന്ന വിപ്ലവം

കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറയായ തോട്ടം വിളകളുടെയും കാർഷിക ഉൽപന്നങ്ങളുടെയും നീക്കത്തിൽ മലയോര ഹൈവേ വിപ്ലവകരമായ മാറ്റമാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. ഏലം, കുരുമുളക്, കാപ്പി, റബ്ബർ, തേയില തുടങ്ങിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളും നാണ്യവിളകളും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്ന് വലിയ വിപണികളിലേക്ക് ഉൽപന്നങ്ങൾ എത്തിക്കുന്നത് മുൻപ് വലിയൊരു ബാലികേറാമലയായിരുന്നു. മോശം റോഡുകൾ കാരണം ചരക്കുവാഹനങ്ങൾ എത്താൻ മടിച്ചിരുന്ന മലയോര ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഇടനിലക്കാർ കർഷകരെ ചുളിവിലയ്ക്ക് ചൂഷണം ചെയ്യുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു.

മലയോര ഹൈവേ യാഥാർത്ഥ്യമായതോടെ വലിയ കണ്ടെയ്നർ ലോറികൾക്കും മിനി പിക്കപ്പുകൾക്കും ഏത് പ്രതികൂല കാലാവസ്ഥയിലും കൃഷിയിടങ്ങളിലേക്ക് അനായാസം എത്തിച്ചേരാൻ സാധിക്കുന്നുണ്ട്. ഇത് കാർഷിക വിളകളുടെ ഗതാഗതച്ചെലവ് 30 മുതൽ 40 ശതമാനം വരെ കുറയ്ക്കാൻ സഹായിച്ചു. ഇടുക്കിയിലെ വട്ടവട, കാന്തല്ലൂർ തുടങ്ങിയ പച്ചക്കറി ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ശീതകാല പച്ചക്കറികൾ ഫ്രഷായി തന്നെ കൊച്ചി, എറണാകുളം, കോഴിക്കോട് മാർക്കറ്റുകളിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ സാധിക്കുന്നത് കർഷകർക്ക് മികച്ച വരുമാനം ഉറപ്പാക്കുന്നു.

കൂടാതെ, പാൽ ഉൽപ്പാദന മേഖലയിലും ഈ പാത വലിയ നേട്ടമാണ് ഉണ്ടാക്കിയത്. മലയോരങ്ങളിലെ മിൽമ (MILMA) പാൽ സൊസൈറ്റികളിൽ നിന്നുള്ള പാൽ ചില്ലിംഗ് പ്ലാന്റുകളിലേക്ക് വേഗത്തിലെത്തിക്കാൻ കഴിഞ്ഞതോടെ പാൽ കേടാകുന്ന നഷ്ടങ്ങൾ ഇല്ലാതായി. ചെറുകിട ഫാം ടൂറിസം യൂണിറ്റുകൾ, നാടൻ തേൻ ഉൽപ്പാദക സംഘങ്ങൾ, ഓർഗാനിക് കാർഷിക കൂട്ടായ്മകൾ എന്നിവ മലയോര ഹൈവേയുടെ ഇരുവശങ്ങളിലും വ്യാപകമായി ഉയർന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗ്രാമീണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാൻ ഈ റോഡ് ഇടനാഴി വലിയ കരുത്താണ് പകരുന്നത്.

സ്പൈസസ് ബോർഡിന്റെ പുറ്റടി സ്പൈസ് പാർക്ക്, വയനാട്ടിലെയും കോഴിക്കോട്ടെയും കാർഷിക വ്യവസായ പാർക്കുകൾ എന്നിവയിലേക്ക് ഏലവും കുരുമുളകും കാപ്പിയും വേഗത്തിൽ എത്തിക്കാൻ മലയോര ഹൈവേ വലിയ സഹായമാണ്. വലിയ നഗരങ്ങളിലെ ഗതാഗതക്കുരുക്കിൽപ്പെടാതെ നേരിട്ട് തുറമുഖങ്ങളിലേക്കും എയർ കാർഗോ കോംപ്ലക്സുകളിലേക്കും ചരക്കുകൾ എത്തിക്കാൻ കഴിയുന്നത് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ കാർഷിക കയറ്റുമതി മേഖലയ്ക്ക് പുത്തൻ ഉണർവ്വേകുന്നു.

സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾക്ക് പുറമെ ഇഞ്ചി, മഞ്ഞൾ, ഏത്തവാഴ, മരച്ചീനി, പൈനാപ്പിൾ, ചക്ക തുടങ്ങിയ നാടൻ കാർഷിക വിളകളുടെ വിപണനത്തിലും മലയോര ഹൈവേ വലിയ കുതിച്ചുചാട്ടമാണ് ഉണ്ടാക്കിയത്. വിളവെടുപ്പ് സമയത്ത് ഇടനിലക്കാർ കർഷകരെ ചൂഷണം ചെയ്യുന്നത് തടയാനായി കുടുംബശ്രീയുടെയും കർഷക ഉൽപാദക സംഘങ്ങളുടെയും (FPO) നേതൃത്വത്തിൽ ഹൈവേയോട് ചേർന്ന് ആധുനിക സംഭരണ കേന്ദ്രങ്ങളും വിപണന കൗണ്ടറുകളും ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. വിളവെടുക്കുന്ന കാർഷിക ഉൽപന്നങ്ങൾ ഇടനിലക്കാരുടെ ചൂഷണമില്ലാതെ നേരിട്ട് വലിയ നഗരങ്ങളിലെ ഹൈപ്പർമാർക്കറ്റുകളിലേക്കും വിദേശ കയറ്റുമതി കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കും എത്തിക്കാൻ കഴിയുന്നത് മലയോര കർഷകരുടെ പ്രതിശീർഷ വരുമാനത്തിൽ ഗണ്യമായ വർദ്ധനവ് വരുത്തുന്നുണ്ട്.

ഇക്കോ-ടൂറിസത്തിന്റെ പുത്തൻ ഇടനാഴി: സഞ്ചാരികളുടെ പുതിയ പറുദീസ

സാധാരണയായി വിനോദസഞ്ചാരികൾ സന്ദർശിച്ചിരുന്ന മൂന്നാർ, തേക്കടി, വയനാട് എന്നീ പരമ്പരാഗത ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് പുറമെ, അധികമാരും അറിയപ്പെടാതെ കിടന്ന ഒട്ടേറെ മനോഹര മലയോര ഗ്രാമങ്ങളെ വിനോദസഞ്ചാര ഭൂപടത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ മലയോര ഹൈവേയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. കോഴിക്കോട്-മലപ്പുറം അതിർത്തിയിലെ കക്കാടംപൊയിൽ, കണ്ണൂരിലെ പൈതൽമലയും കാഞ്ഞിരക്കൊല്ലിയും, കൊല്ലത്തെ റോസ്മലയും ആര്യങ്കാവും, പത്തനംതിട്ടയിലെ ഗവി പാതകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഇന്ന് സഞ്ചാരികളുടെ ഇഷ്ടകേന്ദ്രങ്ങളായി മാറുകയാണ്.

മീഡിയാവൺ നൽകിയ വിശകലനം വ്യക്തമാക്കുന്നത്, മലയോര ഹൈവേ വഴി രൂപപ്പെടുന്ന ട്രാവൽ സർക്യൂട്ട് കേരള ടൂറിസത്തിന് പുതിയൊരു ഊർജ്ജമാണ് പകരുന്നത് എന്നാണ്. കാടുകളും അരുവികളും വ്യൂപോയിന്റുകളും കോടമഞ്ഞും നിറഞ്ഞ റൂട്ടുകൾ വഴി ഡ്രൈവിംഗ് ആസ്വദിക്കാൻ എത്തുന്ന സഞ്ചാരികൾക്കായി നിരവധി ഹോംസ്റ്റേകളും ഇക്കോ-റിസോർട്ടുകളും വഴിയോര കഫേകളും ആരംഭിക്കാൻ പ്രദേശവാസികൾക്ക് സാധിച്ചു. റിവേഴ്സ് മൈഗ്രേഷൻ (Reverse Migration) വഴി നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഗ്രാമങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തി സ്വന്തമായി സംരംഭങ്ങൾ തുടങ്ങാൻ ഒട്ടേറെ യുവാക്കൾക്ക് ഈ റോഡ് പുതിയൊരു ജീവനോപാധിയൊരുക്കി.

ടൂറിസം സീസണുകളിൽ ദേശീയപാതകളിലും എം.സി റോഡിലും ഉണ്ടാകുന്ന കടുത്ത ഗതാഗതക്കുരുക്കുകൾക്ക് ബദലായി, സഞ്ചാരികൾക്ക് പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ മടിത്തട്ടിലൂടെ മനോഹരമായ ഒരു പാരലൽ പാതയായി മലയോര ഹൈവേ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നുണ്ട്. ഇത് കാർ-ബൈക്ക് റൈഡർമാർക്കും വിദേശ സഞ്ചാരികൾക്കും ഒരുപോലെ മികച്ച അനുഭവമാണ് സമ്മാനിക്കുന്നത്.

റോഡരികിലെ പ്രകൃതിഭംഗി ആസ്വദിക്കാനെത്തുന്ന യാത്രികരെ ലക്ഷ്യമിട്ട് ടെന്റ് ക്യാമ്പിംഗ്, ട്രെക്കിംഗ് ട്രയലുകൾ, സ്പൈസ് ഗാർഡൻ സന്ദർശനങ്ങൾ എന്നിവ കോർത്തിണക്കി ജനകീയ ഇക്കോ-ടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾ വ്യാപകമായിട്ടുണ്ട്. ഗൾഫ് നാടുകളിൽ നിന്നും മറ്റ് മഹാനഗരങ്ങളിൽ നിന്നും മടങ്ങിയെത്തിയ ഒട്ടേറെ പ്രവാസി മലയാളികൾ തങ്ങളുടെ ജന്മനാടുകളിലെ കുടുംബ സ്വത്തുക്കളിൽ അഗ്രി-ടൂറിസം ഫാമുകളും ബൊട്ടീക് റിസോർട്ടുകളും ആരംഭിച്ചു. ഇത് മലയോര മേഖലയിലെ അഭ്യസ്തവിദ്യരായ പ്രാദേശിക യുവതീയുവാക്കൾക്ക് സ്വന്തം നാട്ടിൽ തന്നെ ഗൈഡുമാരായും ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി ജീവനക്കാരായും മാന്യമായ തൊഴിൽ നേടാൻ അവസരമൊരുക്കി. മലയോരങ്ങളിലെ തനതായ നാടൻ ഭക്ഷണവിഭവങ്ങളും ആദിവാസി പാരമ്പര്യ തനിമയും അടുത്തറിയാൻ സഞ്ചാരികൾക്ക് അവസരമൊരുക്കുന്ന ഫുഡ് സ്ട്രീറ്റുകളും ഇക്കോ ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളോടൊപ്പം വികസിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഇത് പ്രാദേശിക സ്ത്രീ കൂട്ടായ്മകൾക്ക് മികച്ച വരുമാനമാർഗ്ഗമായി മാറി.

പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളിലെ ബദൽ ലൈഫ്‌ലൈൻ: സമാന്തര ഗതാഗതത്തിന്റെ പ്രസക്തി

കേരളം നേരിടുന്ന കടുത്ത കാലവർഷക്കെടുതികളിലും പ്രളയങ്ങളിലും മലയോര ഹൈവേ വഹിക്കുന്ന പങ്കും സവിശേഷമായ ശ്രദ്ധയർഹിക്കുന്നു. 2018-ലും 2019-ലും ഉണ്ടായ മഹാപ്രളയങ്ങളിൽ സംസ്ഥാനത്തെ താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന എൻ.എച്ച് 66 (NH 66), എം.സി റോഡ് (MC Road) എന്നിവ ദിവസങ്ങളോളം വെള്ളത്തിനടിയിലായിരുന്നു. തെക്കൻ കേരളത്തിൽ നിന്ന് വടക്കൻ കേരളത്തിലേക്കുള്ള ചരക്കുനീക്കവും അടിയന്തര ആംബുലൻസ് ഗതാഗതവും പൂർണ്ണമായി സ്തംഭിച്ച ആ ഘട്ടത്തിൽ, ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലൂടെയുള്ള മലയോര പാതകളാണ് രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ജീവൻരക്ഷാ മരുന്നുകൾ എത്തിക്കുന്നതിനും വഴിയൊരുക്കിയത്.

തീരദേശ ഗതാഗതം സമുദ്രക്ഷോഭവും കള്ളക്കടൽ (Kallakkadal) പ്രതിഭാസവും മൂലം തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ, പശ്ചിമഘട്ട താഴ്‌വരകളിലൂടെ സുരക്ഷിതമായ ഒരു സമാന്തര അതിവേഗ പാത നിലനിൽക്കുന്നത് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മൊത്തത്തിലുള്ള ദുരന്തനിവാരണ ശേഷിയെ (Disaster Resilience) ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. കൂടാതെ, മലയോര താലൂക്ക് ആശുപത്രികളിൽ നിന്ന് ഗുരുതരാവസ്ഥയിലുള്ള രോഗികളെ തിരുവനന്തപുരത്തെയും കോഴിക്കോട്ടെയും മെഡിക്കൽ കോളേജുകളിലേക്ക് വേഗത്തിലെത്തിക്കാനും ഈ ആധുനിക പാത സഹായകരമാകുന്നുണ്ട്. പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ മലയോര ഹൈവേയിലൂടെയുള്ള ഗതാഗതം സുഗമമാക്കുന്നതിനായി ഓരോ ജില്ലയിലും പ്രത്യേക എമർജൻസി റിലീഫ് ടാസ്ക് ഫോഴ്സുകളെ വിന്യസിക്കാൻ സർക്കാർ പദ്ധതി തയ്യാറാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

സംസ്ഥാനത്തെ തീരദേശ ഹൈവേ, ദേശീയപാത 66, എം.സി റോഡ് എന്നിവയോടൊപ്പം മലയോര ഹൈവേ കൂടി പൂർണ്ണസജ്ജമാകുന്നതോടെ കേരളത്തിന് തെക്ക്-വടക്ക് സമാന്തരമായി മൂന്ന് പ്രധാന യാത്രാ ഇടനാഴികൾ നിലവിൽ വരും. ഇത് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരക്കുനീക്ക ശേഷിയെ ഇരട്ടിയാക്കുന്നതിനൊപ്പം ഇന്ധന ഉപഭോഗത്തിലും യാത്രാസമയത്തിലും വലിയ ലാഭമുണ്ടാക്കും. അടിയന്തര സാഹചര്യങ്ങളിൽ സൈനിക വാഹനങ്ങൾക്കും ദുരന്തനിവാരണ സേനകൾക്കും സുഗമമായി സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു തന്ത്രപ്രധാന സുരക്ഷാ പാതയായിക്കൂടി മലയോര ഹൈവേ പ്രവർത്തിക്കും.

പാരിസ്ഥിതിക വെല്ലുവിളികളും ഭൗമശാസ്ത്രപരമായ ആശങ്കകളും

എന്നാൽ മലയോര ഹൈവേയുടെ വികസനത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടേണ്ടത് അതിന്റെ പാരിസ്ഥിതിക സുരക്ഷിതത്വമാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും ലോലമായ ജൈവവൈവിധ്യ മേഖലകളിൽ ഒന്നാണ്. കുന്നിൻചെരിവുകൾ അശാസ്ത്രീയമായി ഇടിച്ചുനിരത്തി റോഡുകൾ വീതികൂട്ടുമ്പോൾ മണ്ണിന്റെ ഘടന അയഞ്ഞുപോകുന്നതും സ്വാഭാവിക നീരൊഴുക്കുകൾ തടസ്സപ്പെടുന്നതും വലിയ മണ്ണിടിച്ചിലുകൾക്ക് കാരണമാകുന്നുണ്ടെന്ന് പരിസ്ഥിതി ശാസ്ത്രജ്ഞർ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നുണ്ട്.

ഡൗൺ ടു എർത്ത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പഠന റിപ്പോർട്ടിൽ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന പ്രധാന പ്രശ്നങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

• അശാസ്ത്രീയമായ സ്ലോപ്പ് കട്ടിംഗ് (Slope Cutting): റോഡിന്റെ വീതി കൂട്ടുന്നതിനായി കുത്തനെയുള്ള മലഞ്ചെരിവുകൾ ഇടിച്ചുനിരത്തുമ്പോൾ, ശക്തമായ മഴക്കാലത്ത് അവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് കൂറ്റൻ പാറക്കല്ലുകളും മണ്ണും ഇടിഞ്ഞുവീഴാനുള്ള സാധ്യത വർദ്ധിക്കുന്നു.
• സ്വാഭാവിക അരുവികളുടെ ഗതിമാറ്റം: പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന അനേകം ചോലകളുടെയും അരുവികളുടെയും ഒഴുക്ക് റോഡ് നിർമ്മാണം വഴി തടസ്സപ്പെടുന്നത് മലവെള്ളപ്പാച്ചിലിനും ഉരുൾപൊട്ടലിനും കാരണമാകുന്നു.
• വനഭൂമിയും വന്യജീവി ഇടനാഴികളും: ആനത്താരകളിലൂടെയും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളുടെ അതിർത്തികളിലൂടെയും റോഡ് കടന്നുപോകുമ്പോൾ വാഹനങ്ങൾ തട്ടി വന്യജീവികൾ കൊല്ലപ്പെടുന്നതും, മനുഷ്യ-വന്യജീവി സംഘർഷങ്ങൾ രൂക്ഷമാകുന്നതും പതിവാണ്.
• അമിതഭാരം വഹിച്ചുള്ള ചരക്കുനീക്കം: കരിങ്കൽ ക്വാറികളിൽ നിന്നും മണ്ണുമാന്തികളിൽ നിന്നുമുള്ള ഭാരമേറിയ ടിപ്പർ ലോറികൾ മലയോര റോഡുകളിലൂടെ നിരന്തരം സഞ്ചരിക്കുന്നത് പുതിയ റോഡുകളുടെ ആയുസ്സ് കുറയ്ക്കുന്നതിനൊപ്പം പ്രകമ്പനങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച് മലയോരത്തെ കൂടുതൽ ദുർബലമാക്കുന്നു.

മാധവ് ഗാഡ്ഗിൽ, കസ്തൂരിരംഗൻ കമ്മിറ്റി റിപ്പോർട്ടുകളിൽ പരിസ്ഥിതിലോല പ്രദേശങ്ങളായി (ESA) അടയാളപ്പെടുത്തിയ ഒട്ടേറെ താലൂക്കുകളിലൂടെയാണ് ഈ ഹൈവേ കടന്നുപോകുന്നത് എന്നത് വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് കടുത്ത വെല്ലുവിളിയാണ്. അനിയന്ത്രിതമായ റോഡ് നിർമ്മാണം മലയോരങ്ങളിലെ ഭൂഗർഭ ജലവിതാനത്തെ ബാധിക്കുമെന്നും വേനൽക്കാലത്ത് നീരുറവകൾ വറ്റിപ്പോകാൻ ഇടയാക്കുമെന്നും നാട്ടുകാർക്കിടയിൽ ആശങ്കയുണ്ട്. പരിസ്ഥിതി ആഘാത പഠനങ്ങൾ (EIA) കൃത്യമായി നടത്താതെയും ജനങ്ങളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ കേൾക്കാതെയും നടത്തുന്ന അശാസ്ത്രീയ പാറപൊട്ടിക്കലുകൾക്കെതിരെ പലയിടങ്ങളിലും പ്രാദേശിക ജനകീയ സമരങ്ങളും ഉയർന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്.

കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി കേരളത്തിൽ അടിക്കടി ഉണ്ടാകുന്ന അതിതീവ്ര മഴയും മേഘവിസ്ഫോടന സമാനമായ പേമാരികളും മലയോര പാതകൾക്ക് വലിയ ഭീഷണിയാണ് ഉയർത്തുന്നത്. പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള ചെറിയ ഓവുചാലുകൾക്ക് പകരം കുത്തൊഴുക്കിനെ താങ്ങാൻ ശേഷിയുള്ള വലിയ ബോക്സ് കലുങ്കുകളും (Box Culverts) അക്വാഡക്ടുകളും നിർമ്മിച്ചില്ലെങ്കിൽ റോഡുകൾ തകരാനും ഗതാഗതം നിലയ്ക്കാനും ഇടയാക്കും. റോഡ് നിർമ്മാണത്തിൽ നൂതന ഹൈഡ്രോളജിക്കൽ പഠനങ്ങൾ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.

ശാസ്ത്രീയ റോഡ് നിർമ്മാണവും ബയോ-എഞ്ചിനീയറിംഗും

ഈ പാരിസ്ഥിതിക വെല്ലുവിളികൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, അത്യാധുനിക എഞ്ചിനീയറിംഗ് സാങ്കേതികവിദ്യകൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്തി പരിസ്ഥിതിലോല പ്രദേശങ്ങളിൽ റോഡ് സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാൻ പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പും കിഫ്ബിയും ശ്രമങ്ങൾ നടത്തുന്നുണ്ട്:

• ബയോ-എഞ്ചിനീയറിംഗ് സ്ലോപ്പ് സ്റ്റെബിലൈസേഷൻ: മണ്ണിടിച്ചിൽ സാധ്യതയുള്ള ചരിവുകളിൽ മണ്ണൊലിപ്പ് തടയാനായി വെട്ടിവേരുകൾ (Vetiver Grass), കയർ ഭൂവസ്ത്രങ്ങൾ (Coir Geotextiles), ജിയോ ഗ്രിഡുകൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് മലഞ്ചെരിവുകൾ ബലപ്പെടുത്തുന്ന രീതി വ്യാപകമാക്കുന്നു.
• സോയിൽ നെയ്‌ലിംഗും ഷോട്ട്ക്രീറ്റും (Soil Nailing & Shotcrete): കൂറ്റൻ പാറക്കെട്ടുകളെ ഇരുമ്പ് റോഡുകൾ തുളച്ചിറക്കി കോൺക്രീറ്റ് സ്പ്രേ ചെയ്ത് ബലപ്പെടുത്തുന്ന ആധുനിക വിദ്യ അപകടസാധ്യതയുള്ള റീച്ചുകളിൽ നടപ്പിലാക്കുന്നുണ്ട്.
• സോളാർ സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റുകളും വന്യജീവി അണ്ടർപാസ്സുകളും: വനമേഖലകളിൽ രാത്രികാലങ്ങളിൽ മൃഗങ്ങൾക്ക് കടന്നുപോകാൻ വന്യജീവി ഇടനാഴികൾ സംരക്ഷിക്കുകയും റോഡുകളിൽ സോളാർ എൽ.ഇ.ഡി ലൈറ്റുകളും റിഫ്ലക്ടറുകളും സ്ഥാപിച്ച് സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇതിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായത് കേരളത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത കയർ മേഖലയ്ക്ക് മലയോര ഹൈവേ നിർമ്മാണം നൽകുന്ന ഉണർവ്വാണ്. കുന്നിൻചെരിവുകൾ ഇടിഞ്ഞുതാഴുന്നത് തടയാൻ ആലപ്പുഴയിലെയും കൊല്ലത്തെയും പരമ്പരാഗത തൊഴിലാളികൾ നെയ്യുന്ന കയർ ഭൂവസ്ത്രങ്ങൾ (Coir Geotextiles) വൻതോതിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നത് തീരദേശ തൊഴിലാളികൾക്കും മലയോര കർഷകർക്കും ഒരുപോലെ സാമ്പത്തിക നേട്ടമുണ്ടാക്കുന്ന അത്ഭുതകരമായ സഹകരണ മാതൃകയാണ്. പ്രകൃതിദത്തമായ ഈ കയർ വലകൾ കുറഞ്ഞ ചിലവിൽ മണ്ണൊലിപ്പ് തടയുകയും വേരുകൾ പടർന്ന് മലഞ്ചെരിവുകൾ സ്വാഭാവികമായി ബലപ്പെടാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

നയപരമായ ശുപാർശകൾ: സുസ്ഥിര വികസനത്തിനായുള്ള മുൻഗണനകൾ

മലയോര ഹൈവേയുടെ ദീർഘകാല സുസ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി സർക്കാർ താഴെ പറയുന്ന നിർദ്ദേശങ്ങൾ കർശനമായി നടപ്പിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്:

• പാരിസ്ഥിതിക സോഷ്യൽ ഓഡിറ്റിംഗ് (Ecological Audit): ഹൈവേ കടന്നുപോകുന്ന ഓരോ റീച്ചിലും സ്വതന്ത്ര വിദഗ്ദ്ധ സമിതിയെ നിയോഗിച്ച് സമഗ്രമായ വാർഷിക പരിസ്ഥിതി പരിശോധന നടത്തുക.
• ഡ്രെയിനേജ് മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ: മലവെള്ളം തടസ്സമില്ലാതെ ഒഴുകിപ്പോകാൻ പര്യാപ്തമായ വീതിയിലും ആഴത്തിലും കോൺക്രീറ്റ് ഓവുചാലുകളും കലുങ്കുകളും നിർമ്മിക്കുക.

• ഡിസാസ്റ്റർ വാണിംഗ് സെൻസറുകൾ സ്ഥാപിക്കുക: മണ്ണിടിച്ചിൽ സാധ്യത കൂടുതലുള്ള അതീവ അപകട മേഖലകളിൽ റഡാർ അധിഷ്ഠിത ഇൻക്ലിനോമീറ്ററുകളും ഓട്ടോമേറ്റഡ് റെയിൻ ഗേജുകളും (Automated Weather Stations) സ്ഥാപിച്ച് ദുരന്തസാധ്യതകൾ മുൻകൂട്ടി കണ്ട് ഗതാഗതം നിയന്ത്രിക്കാൻ സംസ്ഥാന ദുരന്തനിവാരണ അതോറിറ്റിയുമായി (KSDMA) ഏകോപനം ഉറപ്പാക്കുക.
• ലോഡ് കപ്പാസിറ്റി നിയന്ത്രണം: അതീവ പരിസ്ഥിതിലോലമായ ഹിൽ റീച്ചുകളിൽ 16 ടണ്ണിൽ കൂടുതൽ ഭാരം കയറ്റിയുള്ള ചരക്കുവാഹനങ്ങൾക്ക് വേഗപ്പൂട്ടും ഭാരപരിശോധനയും നിർബന്ധമാക്കുക.
• ടൂറിസം റെഗുലേഷൻ:
• റോഡ് സുരക്ഷാ ഓഡിറ്റിംഗ്: കുത്തനെയുള്ള ഇറക്കങ്ങളും കൊടുംവളവുകളും ഉള്ള ഹിൽ റീച്ചുകളിൽ കൃത്യമായ റോഡ് സുരക്ഷാ ബോർഡുകളും മെറ്റൽ ക്രാഷ് ബാരിയറുകളും സ്ഥാപിച്ച് രാത്രികാല യാത്രകൾ സുരക്ഷിതമാക്കുക. മലയോര ഹൈവേയോട് ചേർന്നുള്ള അനധികൃത കയ്യേറ്റങ്ങളും പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യ നിക്ഷേപവും തടയാൻ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് കർശന അധികാരങ്ങൾ നൽകുക.

ഉപസംഹാരം

കേരളത്തിന്റെ മലയോര മേഖലയിലെ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെയും കാർഷിക ഭാവിയെയും മാറ്റിമറിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ചരിത്രപരമായ ഒരു പശ്ചാത്തല സൗകര്യ പദ്ധതിയാണ് മലയോര ഹൈവേ. ഒറ്റപ്പെട്ടുപോയിരുന്ന മലയോര സമൂഹങ്ങൾക്ക് ഇത് കേവലം ഒരു റോഡ് മാത്രമല്ല; മറിച്ച് മികച്ച ആശുപത്രികളിലേക്കും വിപണികളിലേക്കും വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലേക്കുമുള്ള സുരക്ഷിതമായ പ്രവേശന കവാടമാണ്.

എന്നിരുന്നാലും, പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ അതിലോലമായ പരിസ്ഥിതിയെ അവഗണിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഒരു വികസനവും ശാശ്വതമായി നിലനിൽക്കില്ലെന്ന തിരിച്ചറിവ് നമുക്കുണ്ടാവണം. ആധുനിക ബയോ-എഞ്ചിനീയറിംഗ് വിദ്യകളും ശാസ്ത്രീയമായ ആസൂത്രണവും കർശനമായ ഡ്രെയിനേജ് സംവിധാനങ്ങളും ഉറപ്പാക്കി മുന്നോട്ടുപോയാൽ മാത്രമേ, പരിസ്ഥിതിയെ മുറിവേൽപ്പിക്കാതെ മലയോര ജനതയുടെ സ്വപ്നങ്ങൾ പൂർത്തീകരിക്കാൻ ഈ പാതയ്ക്ക് സാധിക്കൂ. മലയോരത്തിന്റെ പച്ചപ്പും കർഷകരുടെ കണ്ണീരും ഒരുപോലെ കാണുന്ന സുസ്ഥിരമായ ഒരു വികസന മാതൃകയായി മലയോര ഹൈവേ മാറട്ടെ. പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ തനതായ സൗന്ദര്യത്തെയും ജൈവവൈവിധ്യത്തെയും കരുതലോടെ ചേർത്തുപിടിച്ചുകൊണ്ട് മലയോര ജനതയുടെ ജീവിതനിലവാരം ഉയർത്തുന്ന സമഗ്രമായ ഒരു ഹരിത വികസന പാതയായി മലയോര ഹൈവേ തലമുറകളോളം നിലനിൽക്കട്ടെ. ഇത് നമ്മുടെ നാടിന്റെ സമഗ്ര വികസന ചരിത്രത്തിലെ വലിയൊരു സുപ്രധാന നേട്ടമായി മാറും. ഇത് ഓരോ മലയാളിക്കും തീർച്ചയായും വലിയൊരു അഭിമാനമായി മാറും.

സ്രോതസ്സുകൾ

• Economic Review 2024 and 2025: Infrastructure and State Highways — Kerala State Planning Board
• Development of Hill Highway (SH-59) Project Newsletter — KIIFB
• 250 km of Hill Highway Completed in 8 Districts: PWD Report — Samayam Malayalam
• Fact Check and Route Details of Kerala Hill Highway SH 59 — MediaOne
• Western Ghats Ecological Fragility and Infrastructure Development — Down To Earth