മാലിന്യമുക്തം നവകേരളം

ഉള്ളടക്കം

1. ബ്രഹ്മപുരം ദുരന്തവും മാറ്റത്തിന്റെ അനിവാര്യതയും
2. ഹരിതകർമ്മസേന: സ്ത്രീശാക്തീകരണവും ഹരിത വിപ്ലവവും
3. അജൈവ മാലിന്യ ശൃംഖല: എം.സി.എഫുകളിൽ നിന്ന് ക്ലീൻ കേരള കമ്പനിയിലേക്ക്
4. സർക്കുലർ ഇക്കോണമിയും പുനരുപയോഗ സംരംഭങ്ങളും
5. ഉറവിട ജൈവമാലിന്യ സംസ്കരണ മാതൃകകൾ
6. ഇ-മാലിന്യ ശേഖരണവും അപകടകരമായ അവശിഷ്ടങ്ങളും
7. കേരള സോളിഡ് വേസ്റ്റ് മാനേജ്‌മെന്റ് പ്രോജക്റ്റ് (KSWMP)
8. നദീ-കനാൽ പുനരുജ്ജീവനവും ജലാശയ ശുചീകരണവും
9. യുവജന പങ്കാളിത്തവും ജി.ഐ.എസ് മാലിന്യ മാപ്പിംഗും
10. കർശന നിയമപാലനവും എൻഫോഴ്സ്മെന്റ് സ്ക്വാഡുകളും
11. വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലെ ‘സീറോ വേസ്റ്റ്’ ഡ്രൈവുകൾ
12. സ്കൂളുകളിലെ ഗ്രീൻ പ്രോട്ടോക്കോളും വിദ്യാർത്ഥി മുന്നേറ്റവും
13. നിലവിലെ വെല്ലുവിളികളും പരിഹാര മാർഗ്ഗങ്ങളും
14. ഉപസംഹാരം
സ്രോതസ്സുകൾ (References)

കേരളത്തിന്റെ പാരിസ്ഥിതിക ചരിത്രത്തിൽ വലിയൊരു വഴിത്തിരിവായിരുന്നു 2023 മാർച്ചിൽ കൊച്ചി ബ്രഹ്മപുരം മാലിന്യ സംസ്കരണ പ്ലാന്റിലുണ്ടായ വൻ തീപിടുത്തം. ആഴ്ചകളോളം വാണിജ്യ തലസ്ഥാനത്തെ ശ്വാസംമുട്ടിച്ച വിഷപ്പുക, കേന്ദ്രീകൃത മാലിന്യ സംസ്കരണ രീതികളുടെ ഗുരുതരമായ പരിമിതികളും നഗര മാലിന്യ സംസ്കരണത്തിലെ ദീർഘകാല അനാസ്ഥയും ഒരേസമയം തുറന്നുകാട്ടി. എന്നാൽ ഈ പാരിസ്ഥിതിക ദുരന്തത്തെ വലിയൊരു പാഠമായി ഉൾക്കൊണ്ടുകൊണ്ട്, സംസ്ഥാന സർക്കാർ വിപ്ലവകരമായ ഒരു മാലിന്യ സംസ്കരണ ജനകീയ മുന്നേറ്റത്തിന് തുടക്കമിട്ടു: ‘മാലിന്യമുക്തം നവകേരളം’ (Malinya Muktham Nava Keralam). തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ വകുപ്പിന്റെയും ശുചിത്വ മിഷന്റെയും നേതൃത്വത്തിൽ, ലോകബാങ്കിന്റെയും ഏഷ്യൻ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ഇൻവെസ്റ്റ്‌മെന്റ് ബാങ്കിന്റെയും (AIIB) സഹായത്തോടെയുള്ള കേരള സോളിഡ് വേസ്റ്റ് മാനേജ്‌മെന്റ് പ്രോജക്റ്റും (KSWMP – Kerala Solid Waste Management Project), കുടുംബശ്രീ വനിതകളുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വിഖ്യാതമായ ഹരിതകർമ്മസേനയും (Haritha Karma Sena) സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് കേരളം ഇന്ന് രാജ്യത്തിന് തന്നെ മാതൃകയായ വികേന്ദ്രീകൃത മാലിന്യ സംസ്കരണ മാതൃക കെട്ടിപ്പടുക്കുകയാണ്.

1. ബ്രഹ്മപുരം ദുരന്തവും മാറ്റത്തിന്റെ അനിവാര്യതയും

കേരളത്തിലെ ദ്രുതഗതിയിലുള്ള നഗരവൽക്കരണവും ഉപഭോഗ സംസ്കാരവും സൃഷ്ടിച്ച പ്രധാന പ്രതിസന്ധിയായിരുന്നു അശാസ്ത്രീയമായ മാലിന്യക്കൂമ്പാരങ്ങൾ:

കേന്ദ്രീകൃത ഡംപിംഗ് യാർഡുകളുടെ തകർച്ച: പതിനായിരക്കണക്കിന് ടൺ പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യങ്ങളും അഴുകുന്ന ജൈവമാലിന്യങ്ങളും തരംതിരിക്കാതെ കുന്നുകൂട്ടിയിട്ടതായിരുന്നു ബ്രഹ്മപുരത്തെ അഗ്നിബാധയുടെ മൂലകാരണം.
ലെഗസി വേസ്റ്റ് ബയോ-മൈനിംഗ്: പതിറ്റാണ്ടുകളായി അടിഞ്ഞുകൂടിയ മാലിന്യങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയമായി വേർതിരിച്ച് നീക്കം ചെയ്യുന്ന ‘ബയോ-മൈനിംഗ്’ (Bio-mining) സാങ്കേതികവിദ്യ ബ്രഹ്മപുരത്തും കൊല്ലം കുരീപ്പുഴയിലും കോഴിക്കോട് ഞെളിയൻപറമ്പിലും ആരംഭിച്ചു. കത്തിയ പ്ലാസ്റ്റിക്കിന്റെയും അവശിഷ്ടങ്ങളുടെയും അടിത്തട്ടിൽ നിന്ന് ഭൂമി വീണ്ടെടുക്കുന്ന ഈ പ്രക്രിയ പരിസ്ഥിതി പുനരുജ്ജീവനത്തിന്റെ ആദ്യപടിയായി മാറി.
നയപരമായ മാറ്റം: കേന്ദ്രീകൃത സംസ്കരണ പ്ലാന്റുകൾക്ക് പകരം, ഓരോ വീട്ടിലും വാർഡിലും മാലിന്യം ഉറവിടത്തിൽത്തന്നെ സംസ്കരിക്കുന്ന വികേന്ദ്രീകൃത (Decentralized) സമീപനത്തിലേക്ക് സർക്കാർ നയങ്ങൾ മാറ്റി.

2. ഹരിതകർമ്മസേന: സ്ത്രീശാക്തീകരണവും ഹരിത വിപ്ലവവും

കേരളത്തിലെ മാലിന്യ സംസ്കരണ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മുൻനിര പോരാളികളാണ് കുടുംബശ്രീയുടെ കുടക്കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഹരിതകർമ്മസേനാംഗങ്ങൾ:

35,000-ത്തിലധികം ഹരിത സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ: സംസ്ഥാനത്തെ 4,438 വാർഡുതല യൂണിറ്റുകളിലായി 35,214-ലധികം വനിതകളാണ് ഹരിതകർമ്മസേനയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. വീടുകളിൽ നിന്നും സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്നും അജൈവ മാലിന്യങ്ങൾ കൃത്യമായ കലണ്ടർ പ്രകാരം ഇവർ ശേഖരിക്കുന്നു.
ഉപയോക്തൃ ഫീസും നിയമപരമായ സാധുതയും: ഹരിതകർമ്മസേനയ്ക്ക് മാസംതോറും വീടുകൾ നൽകുന്ന 50-70 രൂപയുടെ യൂസർഫീ (User Fee) നിർബന്ധമാക്കിക്കൊണ്ട് ഹൈക്കോടതിയും സർക്കാരും ഉത്തരവിറക്കി. യൂസർഫീ നൽകാത്തവർക്ക് തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സേവനങ്ങൾ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്ന വ്യവസ്ഥ പൊതുജന പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കാൻ സഹായിച്ചു.
ഹരിതമിത്രം സ്മാർട്ട് ആപ്പ് (Haritha Mithram App): ഓരോ വീടുകൾക്കും നൽകിയിട്ടുള്ള ക്യു.ആർ കോഡുകൾ സ്കാൻ ചെയ്തുകൊണ്ട് മാലിന്യ ശേഖരണം ഡിജിറ്റലായി രേഖപ്പെടുത്തുന്ന മൊബൈൽ ആപ്പ് സംവിധാനം പദ്ധതിയെ പൂർണ്ണമായും സുതാര്യമാക്കി. ശേഖരണത്തിന്റെ കൃത്യതയും ഫീസ് അടവും തത്സമയം നിരീക്ഷിക്കാൻ ഇതിലൂടെ സാധിക്കുന്നു.

3. അജൈവ മാലിന്യ ശൃംഖല: എം.സി.എഫുകളിൽ നിന്ന് ക്ലീൻ കേരള കമ്പനിയിലേക്ക്

ശേഖരിക്കുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യങ്ങൾ തരംതിരിച്ച് പുനരുപയോഗത്തിനായി അയക്കുന്ന സമഗ്രമായ ഒരു ലോജിസ്റ്റിക്സ് ശൃംഖല കേരളം വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു:

മെറ്റീരിയൽ കളക്ഷൻ ഫെസിലിറ്റികൾ (MCF): പഞ്ചായത്തുകളിലും മുനിസിപ്പാലിറ്റികളിലും സ്ഥാപിച്ചിട്ടുള്ള എം.സി.എഫുകളിൽ വെച്ച് പ്ലാസ്റ്റിക് കുപ്പികൾ, കവറുകൾ, തെർമോകോൾ, ഇ-മാലിന്യങ്ങൾ, ഗ്ലാസ് എന്നിവ തരംതിരിക്കുന്നു.
റിസോഴ്സ് റിക്കവറി ഫെസിലിറ്റികൾ (RRF): ബ്ലോക്ക് തലത്തിലും നഗരസഭാ തലത്തിലും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ആർ.ആർ.എഫുകളിൽ വലിയ ഹൈഡ്രോളിക് ബെയ്‌ലിംഗ് യന്ത്രങ്ങളും പ്ലാസ്റ്റിക് ഷ്രെഡ്ഡിംഗ് മെഷീനുകളും സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ക്ലീൻ കേരള കമ്പനിയുടെ പങ്ക്: തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഷ്രെഡ് ചെയ്ത പ്ലാസ്റ്റിക്കുകൾ ശേഖരിക്കുന്ന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനമായ ക്ലീൻ കേരള കമ്പനി (Clean Kerala Company), പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പിന്റെ (PWD) റോഡ് ടാറിംഗിനായി പോളിമർ ബ്ലെൻഡിംഗിന് പ്ലാസ്റ്റിക് നൽകുന്നു. ഇത് റോഡുകളുടെ ആയുസ്സ് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനൊപ്പം പ്ലാസ്റ്റിക് മലിനീകരണത്തിന് ശാശ്വത പരിഹാരവുമാകുന്നു.

4. സർക്കുലർ ഇക്കോണമിയും പുനരുപയോഗ സംരംഭങ്ങളും

മാലിന്യത്തിൽ നിന്ന് സമ്പത്ത് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ‘സർക്കുലർ ഇക്കോണമി’ (Circular Economy) മാതൃകകൾ തദ്ദേശ തലത്തിൽ വളർന്നുവരുന്നു:

റീസൈക്ലിംഗ് ടൈലുകളും ഇക്കോ-ബ്രിക്സും: പുനരുപയോഗിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള പ്ലാസ്റ്റിക് കവറുകൾ ചൂടാക്കി മണലുമായി സംയോജിപ്പിച്ച് ഇന്റർലോക്ക് ടൈലുകളും തറയോടുകളും നിർമ്മിക്കുന്ന ഗ്രീൻ സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾക്ക് സംസ്ഥാനത്ത് വലിയ പ്രോത്സാഹനമാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
ഹരിത സമൃദ്ധി ജൈവവളം: ഉറവിട കമ്പോസ്റ്റിംഗിലൂടെയും വികേന്ദ്രീകൃത ബയോ-ബിന്നുകളിലൂടെയും ലഭിക്കുന്ന സമ്പുഷ്ടമായ കമ്പോസ്റ്റ് ശാസ്ത്രീയമായി പൊടിച്ച് ‘ഹരിത സമൃദ്ധി’ ബ്രാൻഡിൽ പാക്ക് ചെയ്ത് കർഷകർക്ക് മിതമായ നിരക്കിൽ വിതരണം ചെയ്യുന്നു.
തുണിസഞ്ചികളുടെ വ്യാപനം: പ്ലാസ്റ്റിക് ക്യാരി ബാഗുകൾക്ക് ബദലായി കുടുംബശ്രീ തയ്യൽ യൂണിറ്റുകൾ നിർമ്മിക്കുന്ന കോട്ടൺ ബാഗുകളും തുണിസഞ്ചികളും സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളിലും പച്ചക്കറി കടകളിലും എത്തിക്കുന്നു.

5. ഉറവിട ജൈവമാലിന്യ സംസ്കരണ മാതൃകകൾ

കേരളത്തിലെ ഗാർഹിക മാലിന്യത്തിന്റെ 70 ശതമാനവും ജൈവമാലിന്യങ്ങളാണ്. ഇവ ഉറവിടത്തിൽത്തന്നെ സംസ്കരിക്കാൻ വിപുലമായ പദ്ധതികളാണ് നടപ്പിലാക്കുന്നത്:

ബയോ-ബിന്നുകളും ഇനോക്കുലവും (Bio-bins): ഫ്ലാറ്റുകളിലും നഗര വീടുകളിലും ദുർഗന്ധമില്ലാതെ മാലിന്യം കമ്പോസ്റ്റാക്കി മാറ്റാൻ സഹായിക്കുന്ന പ്രത്യേക ബാക്ടീരിയൽ ലായനി (Inoculum) അടങ്ങിയ ബയോ-ബിൻ സംവിധാനം വ്യാപകമാക്കി.
പൈപ്പ് കമ്പോസ്റ്റും റിംഗ് കമ്പോസ്റ്റും: ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ മണ്ണിലേക്ക് നേരിട്ട് വളമായി മാറുന്ന സംവിധാനങ്ങൾക്ക് തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങൾ 75 മുതൽ 90 ശതമാനം വരെ സബ്‌സിഡി നൽകുന്നു.
കമ്മ്യൂണിറ്റി ബയോഗ്യാസ് പ്ലാന്റുകൾ: മാർക്കറ്റുകളിലും അറവുശാലകളിലും സ്കൂളുകളിലും ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഭക്ഷ്യാവശിഷ്ടങ്ങൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്തി പാചകവാതകവും വൈദ്യുതിയും ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ബയോഗ്യാസ് പ്ലാന്റുകൾ വിജയകരമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

6. ഇ-മാലിന്യ ശേഖരണവും അപകടകരമായ അവശിഷ്ടങ്ങളും

ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ അതിവേഗം പെരുകുന്ന ഇലക്ട്രോണിക് മാലിന്യങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയമായി സംസ്കരിക്കാൻ പ്രത്യേക പദ്ധതികൾ നിലവിലുണ്ട്:

ഇ-വേസ്റ്റ് ഡ്രൈവുകൾ: കേടായ കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ, മൊബൈൽ ഫോണുകൾ, ടിവികൾ, പ്രിന്ററുകൾ എന്നിവ വീടുകളിൽ നിന്നും സർക്കാർ ഓഫീസുകളിൽ നിന്നും ശേഖരിച്ച് ശാസ്ത്രീയമായി ഡിസ്മാന്റിൽ ചെയ്യാൻ അംഗീകൃത റീസൈക്ലിംഗ് ഏജൻസികൾക്ക് കൈമാറുന്നു.
ട്യൂബ്‌ലൈറ്റുകളും സി.എഫ്.എല്ലുകളും: മെർക്കുറി അടങ്ങിയ ഫ്ലൂറസെന്റ് ബൾബുകളും ട്യൂബ്‌ലൈറ്റുകളും തരംതിരിച്ച് മെർക്കുറി റിക്കവറി യൂണിറ്റുകളിലേക്ക് അയക്കുന്നു. ഇത് മണ്ണും ഭൂഗർഭജലവും വിഷലിപ്തമാകുന്നത് തടയുന്നു.

7. കേരള സോളിഡ് വേസ്റ്റ് മാനേജ്‌മെന്റ് പ്രോജക്റ്റ് (KSWMP)

കേരളത്തിലെ 93 നഗരസഭകളിലെയും മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകളിലെയും ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണ സംവിധാനങ്ങൾ അടിമുടി നവീകരിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ബൃഹദ് പദ്ധതിയാണിത്:

2,100 കോടിയുടെ വിദേശ സഹായം: ലോകബാങ്കും ഏഷ്യൻ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ഇൻവെസ്റ്റ്‌മെന്റ് ബാങ്കും ചേർന്ന് സംയുക്തമായി 300 ദശലക്ഷം ഡോളർ (ഏകദേശം 2,100 കോടിയിലധികം രൂപ) ധനസഹായം നൽകുന്ന പദ്ധതിയാണിത്.
ആധുനിക സാനിറ്ററി ലാൻഡ്ഫില്ലുകൾ: സംസ്കരിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവശിഷ്ടങ്ങൾ (Inert Waste) ശാസ്ത്രീയമായി സുരക്ഷിതമായി നിക്ഷേപിക്കാൻ റീജിയണൽ സാനിറ്ററി ലാൻഡ്ഫില്ലുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നു.
നഗര ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ നവീകരണം: ആധുനിക മാലിന്യ ശേഖരണ വാഹനങ്ങൾ, വേസ്റ്റ് ട്രാൻസ്ഫർ സ്റ്റേഷനുകൾ, ജി.പി.എസ് ട്രാക്കിംഗ് സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ നഗരസഭകൾക്ക് KSWMP വഴി ലഭ്യമാക്കുന്നു.

8. നദീ-കനാൽ പുനരുജ്ജീവനവും ജലാശയ ശുചീകരണവും

പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യങ്ങൾ വലിച്ചെറിയപ്പെടുന്നത് മൂലം നാശോന്മുഖമായ ജലാശയങ്ങളെ വീണ്ടെടുക്കാൻ യുദ്ധകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ പദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കുന്നു:

ട്രാഷ് ബൂമുകളും ഫ്ലോട്ടിംഗ് ബാരിയറുകളും: പെരിയാർ, കരമനയാർ, കിള്ളിയാർ, കനോലി കനാൽ തുടങ്ങിയ ജലാശയങ്ങളിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക് കുപ്പികളും മാലിന്യങ്ങളും തടഞ്ഞുനിർത്താൻ പ്രത്യേക ഫ്ലോട്ടിംഗ് നെറ്റുകളും ട്രാഷ് ബൂമുകളും സ്ഥാപിച്ചു.
വേമ്പനാട്ടു കായൽ ശുചീകരണം: കായലുകളിലും തണ്ണീർത്തടങ്ങളിലും അടിഞ്ഞുകൂടിയ കുളവാഴകളും പ്ലാസ്റ്റിക് അവശിഷ്ടങ്ങളും നീക്കം ചെയ്ത് മത്സ്യസമ്പത്തും ജലഗതാഗതവും പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ‘ശുചിത്വ സാഗരം’ പദ്ധതി പഞ്ചായത്തുകളുമായി ചേർന്ന് നടപ്പിലാക്കുന്നു.

9. യുവജന പങ്കാളിത്തവും ജി.ഐ.എസ് മാലിന്യ മാപ്പിംഗും

മാലിന്യമുക്ത കേരളം യാഥാർത്ഥ്യമാക്കാൻ യുവജനങ്ങളുടെയും വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനകളുടെയും സജീവ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കുന്നു:

എൻ.എസ്.എസ്, എൻ.സി.സി ശുചീകരണ യജ്ഞങ്ങൾ: കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥികളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പൊതു ഇടങ്ങളും വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളും ശുചീകരിക്കുന്ന ക്യാമ്പയിനുകൾ സജീവമാണ്.
ജി.ഐ.എസ് അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള മാലിന്യ മാപ്പിംഗ്: റോഡരികിലും ആളൊഴിഞ്ഞ പറമ്പുകളിലും അനധികൃതമായി മാലിന്യം തള്ളുന്ന ബ്ലാക്ക് സ്പോട്ടുകൾ കണ്ടെത്താൻ ജി.പി.എസ് സഹായത്തോടെയുള്ള മൊബൈൽ മാപ്പിംഗ് ടൂളുകൾ യുവാക്കൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.

10. കർശന നിയമപാലനവും എൻഫോഴ്സ്മെന്റ് സ്ക്വാഡുകളും

ശുചിത്വ ബോധവൽക്കരണത്തോടൊപ്പം നിയമം ലംഘിക്കുന്നവർക്കെതിരെ കടുത്ത ശിക്ഷാനടപടികളാണ് സർക്കാർ കൈക്കൊള്ളുന്നത്:

പൊതുസ്ഥലങ്ങളിലെ മാലിന്യനിക്ഷേപത്തിന് പിഴ: റോഡരികിലും ജലാശയങ്ങളിലും മാലിന്യം തള്ളുന്നവർക്കെതിരെ 5,000 രൂപ മുതൽ 50,000 രൂപ വരെ പിഴയും തടവുശിക്ഷയും ചുമത്താൻ തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് അധികാരം നൽകി.
സിസിടിവി നിരീക്ഷണവും ‘സ്പോട്ട് ഫൈനും’: മാലിന്യ നിക്ഷേപ ഹോട്ട്‌സ്പോട്ടുകളിൽ ഹൈ-ഡെഫനിഷൻ നിരീക്ഷണ ക്യാമറകൾ സ്ഥാപിച്ച് വാഹന നമ്പറുകൾ പരിശോധിച്ച് ആർ.ടി.ഒ മുഖേന ലൈസൻസ് റദ്ദാക്കുന്ന നടപടികൾ ആരംഭിച്ചു.
വിവരമറിയിക്കുന്നവർക്ക് പാരിതോഷികം: പൊതുസ്ഥലത്ത് മാലിന്യം തള്ളുന്നവരെക്കുറിച്ച് തെളിവ് സഹിതം വാട്സാപ്പിലൂടെയോ ഹെൽപ്പ്‌ലൈനിലൂടെയോ വിവരം നൽകുന്ന പൗരന്മാർക്ക് പിഴത്തുകയുടെ 25% (പരമാവധി 2,500 രൂപ) പാരിതോഷികം നൽകുന്ന പദ്ധതി ജനകീയ വിജയം നേടി.

11. വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലെ ‘സീറോ വേസ്റ്റ്’ ഡ്രൈവുകൾ

കേരളത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ മലിനീകരണം ബാധിക്കാതിരിക്കാൻ കർശനമായ ഗ്രീൻ മാനദണ്ഡങ്ങളാണ് ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്:

പ്ലാസ്റ്റിക് രഹിത വിനോദസഞ്ചാരം: മൂന്നാർ, വാഗമൺ, കോവളം, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, വയനാട് തുടങ്ങിയ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒരുതവണ മാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക് കുപ്പികൾക്കും പ്ലേറ്റുകൾക്കും കർശന നിരോധനമേർപ്പെടുത്തി.
വാട്ടർ കിയോസ്കുകൾ: സഞ്ചാരികൾക്ക് പ്ലാസ്റ്റിക് കുപ്പികൾ വാങ്ങുന്നത് ഒഴിവാക്കാൻ ശുദ്ധീകരിച്ച കുടിവെള്ളം സൗജന്യമായി നിറയ്ക്കാവുന്ന ആർ.ഒ (RO) വാട്ടർ കിയോസ്കുകൾ പാതയോരങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ചു.

12. സ്കൂളുകളിലെ ഗ്രീൻ പ്രോട്ടോക്കോളും വിദ്യാർത്ഥി മുന്നേറ്റവും

ഭാവി തലമുറയെ ശുചിത്വ ബോധമുള്ളവരാക്കി മാറ്റാൻ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ വിപുലമായ പ്രവർത്തനങ്ങളാണ് നടക്കുന്നത്:

ഗ്രീൻ പ്രോട്ടോക്കോൾ (Green Protocol): സ്കൂൾ കലോത്സവങ്ങൾ, കായികമേളകൾ, ഔദ്യോഗിക ചടങ്ങുകൾ എന്നിവയിൽ ഡിസ്പോസിബിൾ പ്ലാസ്റ്റിക് പ്ലേറ്റുകളും ഗ്ലാസുകളും പൂർണ്ണമായി നിരോധിച്ചു. സ്റ്റീൽ പാത്രങ്ങളും വാഴയിലയും ഉപയോഗിക്കുന്നത് നിർബന്ധമാക്കി.
ലിറ്റിൽ കൈറ്റ്സും ഹരിത ക്ലബ്ബുകളും: സ്കൂളുകളിൽ ഇ-മാലിന്യ ശേഖരണ ഡ്രൈവുകൾ നടത്തുകയും പരിസ്ഥിതി ക്ലബ്ബുകൾ വഴി കമ്പോസ്റ്റിംഗ് പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

13. നിലവിലെ വെല്ലുവിളികളും പരിഹാര മാർഗ്ഗങ്ങളും

വൻ മുന്നേറ്റങ്ങൾ കൈവരിക്കുമ്പോഴും താഴെപ്പറയുന്ന വെല്ലുവിളികൾ ഈ മേഖലയിൽ ഇന്നും അവശേഷിക്കുന്നുണ്ട്:

1. സാനിറ്ററി-ഡയപ്പർ മാലിന്യങ്ങൾ: ഉപയോഗിച്ച നാപ്കിനുകളും കുട്ടികളുടെ ഡയപ്പറുകളും സംസ്കരിക്കാൻ വികേന്ദ്രീകൃത ഇൻസിനറേറ്ററുകളുടെ ദൗർലഭ്യം വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ്. മൊബൈൽ ഇൻസിനറേറ്ററുകളും ക്ലിനിക്കൽ വേസ്റ്റ് പ്രൊസസ്സിംഗ് യൂണിറ്റുകളും (IMAGE മാതൃകയിൽ) വ്യാപകമാക്കണം. 2. ഫ്ലാറ്റുകളിലെയും അപ്പാർട്ട്മെന്റുകളിലെയും വീഴ്ചകൾ: വൻകിട അപ്പാർട്ട്മെന്റ് സമുച്ചയങ്ങൾ സ്വന്തം നിലയിൽ സീവേജ് ട്രീറ്റ്മെന്റ് പ്ലാന്റുകളും (STP) ജൈവ സംസ്കരണ പ്ലാന്റുകളും സ്ഥാപിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് നഗരസഭകൾ നിരന്തരം ഓഡിറ്റ് ചെയ്യണം. 3. ഹരിതകർമ്മസേനയുടെ വേതന സുരക്ഷിതത്വം: എല്ലാ വീടുകളും കൃത്യമായി യൂസർഫീ നൽകുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കി, കഠിനാധ്വാനം ചെയ്യുന്ന ഈ വനിതകൾക്ക് മാന്യമായ പ്രതിമാസ വരുമാനവും ആരോഗ്യ ഇൻഷുറൻസും ഉറപ്പാക്കണം. 4. മാതൃകാ ശുചിത്വ വാർഡുകൾക്ക് പുരസ്കാരങ്ങൾ: നൂറു ശതമാനം വീടുകളിൽ നിന്നും യൂസർഫീ ശേഖരിക്കുകയും മാലിന്യമുക്ത പദവി നേടുകയും ചെയ്യുന്ന തദ്ദേശ വാർഡുകൾക്ക് പ്രത്യേക വികസന ഫണ്ടുകളും പൗരസമിതികൾക്ക് പ്രോത്സാഹന അവാർഡുകളും നൽകി മാതൃകാപരമായ മത്സരബുദ്ധി വളർത്തണം.

14. ഉപസംഹാരം

മാലിന്യ സംസ്കരണം എന്നത് സർക്കാരിന്റെയോ തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയോ മാത്രം ബാധ്യതയല്ല; മറിച്ച് ഓരോ പൗരന്റെയും മൗലികമായ പൗരധർമ്മമാണ്. ബ്രഹ്മപുരത്തിന്റെ വിഷപ്പുകയിൽ നിന്ന് നാം പഠിച്ച പാഠങ്ങൾ മറക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ ‘മാലിന്യമുക്തം നവകേരളം’ എന്ന സ്വപ്നം യാഥാർത്ഥ്യമാകൂ. സ്വന്തം മാലിന്യം സ്വന്തം ഉത്തരവാദിത്തമായി കണ്ട് ഉറവിടത്തിൽ തരംതിരിക്കാൻ നാം തയ്യാറാകുമ്പോൾ, വീടുകൾ കയറിയിറങ്ങുന്ന ഹരിതകർമ്മസേനാംഗങ്ങളുടെ പുഞ്ചിരി കേരളത്തിന്റെ പ്രകൃതിഭംഗിയുടെയും സ്ത്രീശാക്തീകരണത്തിന്റെയും അടയാളമായി മാറും.

മാലിന്യമുക്തം നവകേരളം: ബ്രഹ്മപുരത്തിന് ശേഷമുള്ള മാലിന്യ സംസ്കരണ വിപ്ലവവും ഹരിതകർമ്മസേനയും