സ്കൂൾ ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതി: കേരള മാതൃകയും പുതിയ വെല്ലുവിളികളും

ഉള്ളടക്കം

സ്കൂൾ ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതി: തിരുവിതാംകൂർ മുതൽ പി.എം പോഷൻ വരെയുള്ള പരിണാമം
പാചകച്ചെലവിലെ അപര്യാപ്തതയും കുതിച്ചുയരുന്ന വിപണി വിലയും
പ്രധാനാധ്യാപകരുടെ ബാധ്യതയും കേരള ഹൈക്കോടതിയുടെ ഇടപെടലും
കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന ഫണ്ട് തർക്കങ്ങളും എസ്.എൻ.എ അക്കൗണ്ട് പ്രതിസന്ധിയും
പോഷകാഹാരത്തിലെ പുത്തൻ പരീക്ഷണങ്ങൾ: ബിരിയാണിയും മൈക്രോഗ്രീൻസും
വിളർച്ചാ പ്രതിരോധവും ഫോർട്ടിഫൈഡ് അരി വിതരണവും
പി.ടി.എ ഇടപെടലുകളും സമൂഹ പങ്കാളിത്തവും: അടുക്കളകളുടെ സുതാര്യത
ഡിജിറ്റൽ ട്രാക്കിംഗും സുതാര്യതയും: സമ്പൂർണ്ണ പോർട്ടൽ മാതൃക
ഇന്ത്യയ്ക്കും കേരളത്തിനുമുള്ള ദൂരവ്യാപക സ്വാധീനം
ഉപസംഹാരം
സ്രോതസ്സുകൾ

കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക മുന്നേറ്റത്തിലും വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്തെ സാർവ്വത്രിക പങ്കാളിത്തത്തിലും ഏറ്റവും നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ച ജനകീയ പദ്ധതിയാണ് സ്കൂൾ ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതി (School Midday Meal Scheme). വിശക്കുന്ന വയറുമായി ഒരു കുട്ടിയും വിദ്യാലയ പടിവാതിൽക്കൽ എത്തരുതെന്ന സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധതയിൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ട ഈ സംരംഭം ഇന്ന് ദേശീയ തലത്തിൽ തന്നെ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും മികച്ച പോഷകാഹാര മാതൃകകളിലൊന്നാണ്. പ്രീ-പ്രൈമറി തലം മുതൽ എട്ടാം ക്ലാസ് വരെയുള്ള ഏകദേശം 28.5 ലക്ഷത്തോളം വിദ്യാർത്ഥികൾക്കാണ് സംസ്ഥാനത്തെ 12,000-ലധികം പൊതുവിദ്യാലയങ്ങളിലും എയ്ഡഡ് സ്കൂളുകളിലുമായി ദിവസേന സൗജന്യമായി പോഷകസമൃദ്ധമായ ഉച്ചഭക്ഷണം ലഭ്യമാക്കുന്നത്.

ചോറും സാമ്പാറും തോരനും മാത്രമടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത മെനുവിൽ നിന്ന് മാറി, ആഴ്ചയിൽ രണ്ട് ദിവസം 150 മില്ലിലിറ്റർ പാലും ഒരു പുഴുങ്ങിയ മുട്ടയും (അല്ലെങ്കിൽ സസ്യാഹാരികൾക്ക് നേന്ത്രപ്പഴം) നൽകുന്ന സമഗ്രമായ പദ്ധതിയായി ഇത് വികസിച്ചിരിക്കുന്നു. കുട്ടികളിലെ ഇരുമ്പിന്റെയും സൂക്ഷ്മ പോഷകങ്ങളുടെയും കുറവ് പരിഹരിക്കാൻ ഫോർട്ടിഫൈഡ് റൈസ് കേർണലുകൾ (Fortified Rice Kernels – FRK) അടങ്ങിയ അരിയും, സ്കൂളുകളിൽ തന്നെ കുട്ടികൾ നട്ടുവളർത്തുന്ന പോളിഹൗസ് മൈക്രോഗ്രീനുകളും ഉൾപ്പെടുത്തിയുള്ള വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾക്കാണ് കേരളം സമീപകാലത്ത് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചത്. പഠനത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനും കൊഴിഞ്ഞുപോക്ക് പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കാനും കുട്ടികളിലെ പോഷകാഹാരക്കുറവ് തടയാനും ഈ പദ്ധതി നൽകിയ സംഭാവനകൾ സമാനതകളില്ലാത്തതാണ്.

എന്നിരുന്നാലും, രാജ്യത്തിന് തന്നെ വഴികാട്ടിയായ ഈ സ്കൂൾ ഉച്ചഭക്ഷണ മാതൃക ഇന്ന് കടുത്ത സാമ്പത്തിക ഞെരുക്കത്തിലും ഭരണപരമായ വെല്ലുവിളികളിലുമാണ് എത്തിനിൽക്കുന്നത്. കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ തമ്മിലുള്ള ഫണ്ട് വിതരണത്തിലെ കാലതാമസം, സിംഗിൾ നോഡൽ ഏജൻസി (Single Nodal Agency – SNA) ബാങ്കിംഗ് സംവിധാനത്തിലെ സങ്കീർണ്ണതകൾ, വിപണിയിലുണ്ടായ കുതിച്ചുയരുന്ന അവശ്യസാധന വിലക്കയറ്റം എന്നിവ മൂലം സ്കൂൾ പ്രധാനാധ്യാപകർ കടക്കെണിയിലാകുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് കാര്യങ്ങൾ നീങ്ങിയിരിക്കുകയാണ്. ഒരു കുട്ടിക്ക് സർക്കാർ അനുവദിക്കുന്ന തുച്ഛമായ പാചകച്ചെലവ് (Cooking Cost) നിലവിലെ വിപണി യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടാത്തത് വിദ്യാലയങ്ങളിലെ അടുക്കളകളെ പുകയ്ക്കുകയാണ്.

സ്കൂൾ ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതി: തിരുവിതാംകൂർ മുതൽ പി.എം പോഷൻ വരെയുള്ള പരിണാമം

ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങൾ ചിന്തിക്കുന്നതിനും പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപേ തന്നെ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ സൗജന്യ ഭക്ഷണം നൽകി ചരിത്രം സൃഷ്ടിച്ച പാരമ്പര്യമാണ് കേരളത്തിനുള്ളത്. 1941-ൽ തിരുവിതാംകൂർ ദിവാനായിരുന്ന സർ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യരുടെ കാലത്താണ് തിരുവിതാംകൂറിലെ പ്രൈമറി സ്കൂളുകളിൽ സർക്കാർ നേതൃത്വത്തിൽ ഉച്ചഭക്ഷണ വിതരണത്തിന് ഔദ്യോഗികമായി തുടക്കം കുറിച്ചത്. പിന്നാക്ക, ദളിത് വിഭാഗങ്ങളിലെ കുട്ടികളെ വിദ്യാലയങ്ങളിലേക്ക് ആകർഷിക്കുന്നതിനും വിശപ്പടക്കുന്നതിനും ഈ നടപടി കാരണമായി. പിന്നീട് 1984-ൽ കെ. കരുണാകരൻ മന്ത്രിസഭയുടെ കാലത്ത് വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രിയായിരുന്ന ടി.എം. ജേക്കബ്ബിന്റെ മേൽനോട്ടത്തിൽ ഈ പദ്ധതി കേരളം മുഴുവൻ വ്യാപിപ്പിക്കുകയും പ്രൈമറി തലം മുതൽ ഉച്ചക്കഞ്ഞി വിതരണം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു.

1995-ൽ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ദേശീയ തലത്തിൽ നാഷണൽ പ്രോഗ്രാം ഓഫ് ന്യൂട്രിഷണൽ സപ്പോർട്ട് ടു പ്രൈമറി എജ്യുക്കേഷൻ (NP-NSPE) ആരംഭിച്ചതോടെ കേരളത്തിലെ പദ്ധതി കേന്ദ്രാവിഷ്കൃത സംരംഭത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറി. നിലവിൽ ഈ പദ്ധതി ‘പ്രധാൻ മന്ത്രി പോഷൺ ശക്തി നിർമ്മാൺ’ അഥവാ പി.എം പോഷൻ (PM POSHAN) എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. പദ്ധതിയുടെ ആകെ ചെലവിന്റെ 60 ശതമാനം കേന്ദ്ര സർക്കാരും 40 ശതമാനം സംസ്ഥാന സർക്കാരുമാണ് വഹിക്കുന്നത്. ഇതിനുപുറമെ, പാലും മുട്ടയും ഉൾപ്പെടെയുള്ള അനുബന്ധ പോഷകാഹാരങ്ങൾക്കായി സംസ്ഥാന സർക്കാർ പ്രത്യേകമായി ഓരോ വർഷവും കോടിക്കണക്കിന് രൂപ അധികമായി ബജറ്റിൽ വകയിരുത്തുന്നുണ്ട്.

ഭക്ഷണത്തിന്റെ പോഷകമൂല്യത്തിൽ കർശനമായ മാനദണ്ഡങ്ങളാണ് സർക്കാർ നിഷ്കർഷിക്കുന്നത്. പ്രൈമറി വിഭാഗത്തിലെ (ക്ലാസ് 1 മുതൽ 5 വരെ) ഓരോ കുട്ടിക്കും ദിവസേന കുറഞ്ഞത് 450 കലോറി ഊർജ്ജവും 12 ഗ്രാം പ്രോട്ടീനും, അപ്പർ പ്രൈമറി വിഭാഗത്തിൽ (ക്ലാസ് 6 മുതൽ 8 വരെ) കുറഞ്ഞത് 700 കലോറിയും 20 ഗ്രാം പ്രോട്ടീനും ഉറപ്പാക്കണമെന്ന് വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അരി ഫുഡ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ (FCI) വഴി സൗജന്യമായി വിദ്യാലയങ്ങളിൽ നേരിട്ട് എത്തിച്ചുനൽകുന്നു. എന്നാൽ പാചകത്തിനുള്ള പച്ചക്കറികൾ, പലവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, പാചകവാതകം, എണ്ണ, പാൽ, മുട്ട എന്നിവ വാങ്ങുന്നതിനുള്ള തുക സ്കൂളുകൾക്ക് പണമായി നൽകുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

പാചകച്ചെലവിലെ അപര്യാപ്തതയും കുതിച്ചുയരുന്ന വിപണി വിലയും

കേരളത്തിലെ സ്കൂളുകൾ നേരിടുന്ന ഏറ്റവും കഠിനമായ പ്രായോഗിക പ്രശ്നം ഓരോ കുട്ടിക്കും സർക്കാർ അനുവദിക്കുന്ന തുകയിലെ അപര്യാപ്തതയാണ്. നിലവിലെ നിരക്കനുസരിച്ച് പ്രൈമറി ക്ലാസുകളിലെ ഒരു കുട്ടിക്ക് പ്രതിദിനം 6.38 രൂപയും, അപ്പർ പ്രൈമറി കുട്ടികൾക്ക് 10 രൂപയുമാണ് പാചകച്ചെലവായി അനുവദിക്കുന്നത്. ഈ തുക ഉപയോഗിച്ച് വേണം പച്ചക്കറികളും എണ്ണയും പലവ്യഞ്ജനങ്ങളും പാചകവാതകവും വാങ്ങാൻ. ഇതിനുപുറമെ ആഴ്ചയിൽ രണ്ട് ദിവസം പാലും ഒരു ദിവസം മുട്ടയും നൽകണമെന്ന നിബന്ധന കൂടി പാലിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

പശ്ചിമേഷ്യൻ സംഘർഷങ്ങളും ആഗോള സാമ്പത്തിക ഘടകങ്ങളും കാരണം പാചകവാതക സിലിണ്ടറുകളുടെ വിലയിൽ വലിയ വർദ്ധനവുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ മുട്ട ഒന്നിന് വിപണിയിൽ 6 മുതൽ 7 രൂപ വരെ വിലയുള്ളപ്പോൾ, കുട്ടികൾക്ക് ആഴ്ചയിൽ രണ്ട് തവണ പാലും മുട്ടയും നൽകാൻ നിലവിലെ സർക്കാർ വിഹിതം ഒട്ടും തികയുന്നില്ലെന്ന് ദി ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. 500-ലധികം കുട്ടികളുള്ള വലിയ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ മൊത്തവ്യാപാര നിരക്കിൽ സാധനങ്ങൾ വാങ്ങി ഒരുവിധം ചെലവ് നിയന്ത്രിക്കാമെങ്കിലും, 50-ൽ താഴെ കുട്ടികൾ മാത്രമുള്ള മലയോര, തീരദേശ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ ഈ നിരക്കിൽ പോഷകസമൃദ്ധമായ ഭക്ഷണം നൽകുക അസാധ്യമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്.

സ്കൂളുകളിലെ പാചക തൊഴിലാളികളുടെ (Cook-cum-Helpers) വേതന പ്രശ്നവും വലിയൊരു വെല്ലുവിളിയാണ്. സംസ്ഥാനത്തെ പതിനായിരക്കണക്കിന് സ്കൂൾ പാചക തൊഴിലാളികൾക്ക് പ്രതിമാസം ലഭിക്കുന്ന ഓണറേറിയം വിതരണം മാസങ്ങളോളം മുടങ്ങുന്നത് അവരുടെ ജീവിതത്തെ ദുരിതത്തിലാക്കുന്നു. തുച്ഛമായ വേതനത്തിൽ പണിയെടുക്കുന്ന ഈ തൊഴിലാളികൾക്ക് സമയബന്ധിതമായി വേതനം നൽകാൻ വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പിന് സാധിക്കാത്തത് പലയിടങ്ങളിലും അടുക്കളകളുടെ സുഗമമായ പ്രവർത്തനത്തെ ബാധിക്കുന്നുണ്ട്.

പ്രധാനാധ്യാപകരുടെ ബാധ്യതയും കേരള ഹൈക്കോടതിയുടെ ഇടപെടലും

ഉച്ചഭക്ഷണ ഫണ്ട് യഥാസമയം സ്കൂളുകളിൽ എത്താതിരുന്നതോടെ പദ്ധതിയുടെ ഭാരം മുഴുവൻ പ്രധാനാധ്യാപകരുടെ (Headmasters) തലയിലായ അവസ്ഥയാണ് സംസ്ഥാനത്ത് സംജാതമായത്. കുട്ടികൾക്ക് ഉച്ചഭക്ഷണം മുടങ്ങിയാൽ പൊതുസമൂഹത്തിൽ നിന്നും മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്നും വലിയ പ്രതിഷേധം ഉയരുമെന്ന ഭയത്താൽ, പ്രധാനാധ്യാപകർ പലചരക്ക് കടകളിൽ നിന്ന് കടം വാങ്ങിയും, വ്യക്തിഗത ബാങ്ക് വായ്പകൾ എടുത്തും, സ്വന്തം ശമ്പളത്തിൽ നിന്ന് പണം ചെലവഴിച്ചുമാണ് പദ്ധതി മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയത്. കടം പെരുകിയതോടെ പല സ്കൂളുകളിലും ലക്ഷക്കണക്കിന് രൂപയുടെ കുടിശ്ശികയാണ് വ്യാപാരികൾക്ക് നൽകാനുള്ളത്.

ഈ ദുരവസ്ഥയ്ക്കെതിരെ പ്രധാനാധ്യാപകരുടെ സംഘടനയായ കേരള പ്രദേശ് സ്കൂൾ ടീച്ചേഴ്സ് അസോസിയേഷൻ (KPSTA) ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ കേരള ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിക്കുകയുണ്ടായി. കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളുടെ സംയുക്ത പദ്ധതിയുടെ സാമ്പത്തിക ഭാരം എന്തിനാണ് സ്കൂൾ പ്രധാനാധ്യാപകർ ഒറ്റയ്ക്ക് ചുമക്കുന്നതെന്ന് ഹർജി പരിഗണിക്കവെ കേരള ഹൈക്കോടതി രൂക്ഷമായ ഭാഷയിൽ ചോദിച്ചതായി ദി ഇക്കണോമിക് ടൈംസ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. കുട്ടികൾക്ക് ഭക്ഷണം ഉറപ്പാക്കേണ്ടത് സർക്കാരിന്റെ ബാധ്യതയാണെന്നും അധ്യാപകരുടെ സ്വന്തം പോക്കറ്റിൽ നിന്ന് പണം കണ്ടെത്താൻ നിർബന്ധിക്കരുതെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഫണ്ട് അനുവദിക്കുന്നതിലുണ്ടാകുന്ന അനിശ്ചിതത്വം ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിയെ ഗുരുതരമായി ബാധിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി സംസ്ഥാന സർക്കാരിനോട് വിശദീകരണം തേടാൻ കോടതി ഉത്തരവിട്ടതായി ദി ഹിന്ദു ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയിരുന്നു. സ്കൂളുകൾക്ക് ഓരോ മാസവും മുൻകൂറായി തുക അനുവദിക്കുന്ന സംവിധാനം (Revolving Fund) ഏർപ്പെടുത്തണമെന്നും, വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന പണപ്പെരുപ്പത്തിന് ആനുപാതികമായി പാചക നിരക്കുകൾ കാലാനുസൃതമായി പരിഷ്കരിക്കണമെന്നും അധ്യാപക സംഘടനകൾ ശക്തമായി ആവശ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്.

കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന ഫണ്ട് തർക്കങ്ങളും എസ്.എൻ.എ അക്കൗണ്ട് പ്രതിസന്ധിയും

ഉച്ചഭക്ഷണ വിതരണത്തിൽ അടുത്തിടെയുണ്ടായ പ്രതിസന്ധികൾക്ക് പിന്നിൽ കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ തമ്മിലുള്ള ഫണ്ട് കൈമാറ്റ രീതികളിലെ തർക്കങ്ങളും പ്രധാന കാരണമാണ്. കേന്ദ്ര സർക്കാർ പി.എം പോഷൻ പദ്ധതിക്കായി കൊണ്ടുവന്ന സിംഗിൾ നോഡൽ ഏജൻസി (SNA) വ്യവസ്ഥ പ്രകാരം, കേന്ദ്ര ഫണ്ട് ലഭിച്ചാൽ മാത്രമേ സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ തുല്യവിഹിതം എസ്.എൻ.എ അക്കൗണ്ടിലേക്ക് ട്രാൻസ്ഫർ ചെയ്യാൻ സാധിക്കൂ. എന്നാൽ വിദ്യാലയങ്ങളിലെ കുട്ടികളുടെ എണ്ണത്തിലെ കുറവും, മുൻവർഷങ്ങളിലെ ചെലവഴിക്കാത്ത നീക്കിയിരിപ്പ് തുകയും (Unspent Balance) ചൂണ്ടിക്കാട്ടി കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഫണ്ട് വെട്ടിക്കുറച്ചതാണ് പ്രതിസന്ധി രൂക്ഷമാക്കിയത്.

കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഏകപക്ഷീയമായി ഗഡുക്കളുടെ എണ്ണം രണ്ടാക്കി വെട്ടിച്ചുരുക്കുകയും വിഹിതത്തിൽ 42.84 കോടി രൂപയുടെ കുറവ് വരുത്തുകയും ചെയ്തതായി സംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി വി. ശിവൻകുട്ടി വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു. ഫണ്ട് സമയബന്ധിതമായി അനുവദിക്കാത്തത് സംസ്ഥാനത്തെ സ്കൂളുകളുടെ ദൈനംദിന നടത്തിപ്പിനെ തകിടം മറിക്കുകയാണെന്ന് സംസ്ഥാന സർക്കാർ ആരോപിച്ചു. അതേസമയം, കേന്ദ്ര മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതിലും സാമ്പത്തിക വിനിയോഗ പത്രങ്ങൾ (Utilization Certificates – UC) സമയത്തിന് സമർപ്പിക്കുന്നതിലും സംസ്ഥാനത്തിന് വീഴ്ച സംഭവിച്ചതാണ് തുക തടഞ്ഞുവെക്കാൻ കാരണമായതെന്ന നിലപാടാണ് കേന്ദ്ര വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയം സ്വീകരിച്ചത്.

ഈ രാഷ്ട്രീയ-ഉദ്യോഗസ്ഥ തല തർക്കങ്ങൾ താഴെത്തട്ടിൽ സ്കൂളുകളിലെ സാധാരണക്കാരായ കുട്ടികളുടെ ഭക്ഷണ പാത്രത്തെയാണ് ബാധിക്കുന്നത്. ഒരു വശത്ത് ധനപ്രതിസന്ധി കാരണം സംസ്ഥാന ഖജനാവിൽ നിന്നുള്ള പണം റിലീസ് ചെയ്യാൻ കാലതാമസം നേരിടുമ്പോൾ, മറുവശത്ത് കേന്ദ്ര ഫണ്ട് ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്നത് വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പിന് വലിയ തലവേദനയാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. ഫണ്ട് ലഭ്യതയിലെ ഈ വിടവ് നികത്താൻ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സഹായം തേടാൻ സർക്കാർ ആലോചിക്കുന്നുണ്ട്.

പോഷകാഹാരത്തിലെ പുത്തൻ പരീക്ഷണങ്ങൾ: ബിരിയാണിയും മൈക്രോഗ്രീൻസും

സാമ്പത്തിക പരാധീനതകൾക്കിടയിലും കുട്ടികളുടെ ആരോഗ്യവും രുചിവൈവിധ്യവും മുൻനിർത്തി വിപ്ലവകരമായ ഭക്ഷണ പരിഷ്കാരങ്ങളാണ് പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് നടപ്പിലാക്കുന്നത്. പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഒരേ രുചിയിലുള്ള സാമ്പാറും ചോറും കഴിച്ച് മടുത്ത വിദ്യാർത്ഥികൾക്കായി പോഷകസമൃദ്ധവും രുചികരവുമായ പുതിയ ഏകീകൃത മെനു വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് പുറത്തിറക്കിയതായി കേരള കൗമുദി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. കുട്ടികളിൽ ആരോഗ്യകരമായ ഭക്ഷണശീലം വളർത്തുന്നതിനായി വിദഗ്ദ്ധ സമിതിയുടെ ശുപാർശ പ്രകാരമാണ് ഈ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നത്.

പുതിയ മെനു പ്രകാരം ആഴ്ചയിൽ ഒരു ദിവസം ഫോർട്ടിഫൈഡ് അരി ഉപയോഗിച്ച് തയ്യാറാക്കുന്ന വെജിറ്റബിൾ ഫ്രൈഡ് റൈസോ വെജിറ്റബിൾ ബിരിയാണിയോ സ്കൂളുകളിൽ വിളമ്പുന്നു. ഇതിനൊപ്പം കൂട്ടുകറിയും കുറുമയും ഇലക്കറികളും വിഭവങ്ങളിൽ ഇടംപിടിച്ചു. മാസത്തിൽ ഒന്നോ രണ്ടോ ദിവസം സ്കൂളുകളിൽ തന്നെ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന മൈക്രോഗ്രീനുകൾ (Microgreens) കുട്ടികൾക്ക് നൽകുന്നുണ്ട്. ഇഞ്ചിയും നെല്ലിക്കയും മാങ്ങയും ചേർത്ത തനത് ചമ്മന്തികളും, ചെറുധാന്യങ്ങളുടെ (Millets) പ്രാധാന്യം കണക്കിലെടുത്ത് രാഗി കൊഴുക്കട്ട, രാഗി പായസം, അവൽ വിഭവങ്ങൾ എന്നിവയും സ്കൂൾ ഭക്ഷണശാലകളിൽ ഇടംപിടിച്ചു.

സ്കൂളുകളിൽ തന്നെ പച്ചക്കറികൾ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന ‘സ്കൂൾ പച്ചക്കറിത്തോട്ടങ്ങൾ’ (School Nutrition Gardens) വഴി വിഷരഹിത പച്ചക്കറികൾ ഉച്ചഭക്ഷണത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൃഷി വകുപ്പും സമഗ്ര ശിക്ഷാ കേരളയും (SSK) ചേർന്ന് നൽകുന്ന വിത്തുകളും ഗ്രോബാഗുകളും ഉപയോഗിച്ച് കുട്ടികൾ തന്നെ പച്ചക്കറികൾ നട്ടുനനയ്ക്കുന്നത് അവർക്ക് കൃഷിയെക്കുറിച്ച് പ്രായോഗിക അറിവ് പകരുകയും ചെയ്യുന്നു. കാബേജ്, കോളിഫ്ലവർ, തക്കാളി, പയർ, വെണ്ട എന്നിവ സ്കൂൾ തോട്ടങ്ങളിൽ സമൃദ്ധമായി വിളവെടുക്കുന്നത് ചെലവ് ഒരു പരിധി വരെ കുറയ്ക്കാൻ സ്കൂൾ അധികൃതരെ സഹായിക്കുന്നുണ്ട്.

വിളർച്ചാ പ്രതിരോധവും ഫോർട്ടിഫൈഡ് അരി വിതരണവും

കേരളത്തിലെ സ്കൂൾ കുട്ടികളിൽ കണ്ടുവരുന്ന വിളർച്ചയും (Anaemia) സൂക്ഷ്മ പോഷകങ്ങളുടെ കുറവും പരിഹരിക്കുന്നതിനായി കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ സംയുക്തമായി നടപ്പിലാക്കുന്ന ഫോർട്ടിഫൈഡ് അരി (Fortified Rice) വിതരണം വലിയൊരു മുന്നേറ്റമാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്. സാധാരണ അരിയിലേക്ക് അയൺ (Iron), ഫോളിക് ആസിഡ് (Folic Acid), വൈറ്റമിൻ ബി-12 (Vitamin B12) എന്നിവ കൃത്യമായ അളവിൽ സംയോജിപ്പിച്ചാണ് ഫോർട്ടിഫൈഡ് റൈസ് കേർണലുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. 100 കിലോ സാധാരണ അരിയിൽ ഒരു കിലോ ഫോർട്ടിഫൈഡ് കേർണലുകൾ എന്ന അനുപാതത്തിലാണ് (1:100 blending ratio) സ്കൂളുകളിലേക്ക് വിതരണം ചെയ്യുന്നത്.

ആദ്യഘട്ടത്തിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് അരിയാണെന്ന തെറ്റായ പ്രചാരണങ്ങളും ആശങ്കകളും ചില കോണുകളിൽ നിന്ന് ഉയർന്നെങ്കിലും, ശാസ്ത്രീയമായ ബോധവൽക്കരണത്തിലൂടെ ഈ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ മാറ്റിയെടുക്കാൻ സർക്കാരിന് സാധിച്ചു. സ്കൂൾ തലത്തിൽ കുട്ടികളുടെ ബോഡി മാസ് ഇൻഡക്സും (BMI) ഹീമോഗ്ലോബിൻ അളവും പരിശോധിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രത്യേക മെഡിക്കൽ ക്യാമ്പുകൾ ആരോഗ്യ വകുപ്പുമായി ചേർന്ന് സംഘടിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ കുട്ടികൾക്ക് ആൽബെൻഡസോൾ (Albendazole) വിരശല്യ ഗുളികകളും അയൺ-ഫോളിക് ആസിഡ് സിറപ്പുകളും നൽകുന്നതും ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിയുമായി സംയോജിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഇതിനുപുറമെ, ശുചിത്വ ശീലങ്ങൾ വളർത്തുന്നതിനായി ഭക്ഷണത്തിന് മുൻപും ശേഷവും സോപ്പും വെള്ളവും ഉപയോഗിച്ച് കൈകഴുകുന്നത് നിർബന്ധമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. കുട്ടികളിൽ വ്യക്തിശുചിത്വം ഉറപ്പാക്കുന്നതിലൂടെ വിരബാധയും വയറിളക്ക രോഗങ്ങളും തടയാനും അവർ കഴിക്കുന്ന ഭക്ഷണത്തിലെ പോഷകങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി ശരീരത്തിലേക്ക് ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കാനും സാധിക്കുന്നുണ്ട്.

പി.ടി.എ ഇടപെടലുകളും സമൂഹ പങ്കാളിത്തവും: അടുക്കളകളുടെ സുതാര്യത

കേരളത്തിലെ സ്കൂൾ ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ കരുത്ത് ശക്തമായ സമൂഹ പങ്കാളിത്തമാണ്. സ്കൂൾ മാനേജ്‌മെന്റ് കമ്മിറ്റികളും (SMC) പാരന്റ് ടീച്ചർ അസോസിയേഷനുകളും (PTA) സ്കൂൾ അടുക്കളകളുടെ ദൈനംദിന പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ അതീവ ജാഗ്രതയോടെയാണ് ഇടപെടുന്നത്. പല വിദ്യാലയങ്ങളിലും ദിവസേന ഒരു രക്ഷിതാവ് വീതം സ്കൂളിലെത്തി ഭക്ഷണത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം നേരിട്ട് രുചിച്ചുനോക്കി ബോധ്യപ്പെട്ടതിന് ശേഷം മാത്രമേ കുട്ടികൾക്ക് വിളമ്പാറുള്ളൂ. ഇത് വിദ്യാലയങ്ങളിലെ ഭക്ഷണ ശുചിത്വത്തിൽ വലിയ സുതാര്യത ഉറപ്പാക്കുന്നു.

സർക്കാർ ഫണ്ടിന്റെ അപര്യാപ്തത പരിഹരിക്കുന്നതിനായി തദ്ദേശീയരായ നാട്ടുകാരും വ്യാപാരികളും പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനകളും (Alumni Associations) നൽകുന്ന സംഭാവനകളും ശ്രദ്ധേയമാണ്. കുട്ടികളുടെ ജന്മദിനങ്ങളിലും വിശേഷ ദിവസങ്ങളിലും സ്കൂളുകളിൽ പ്രത്യേക സദ്യയോ പായസമോ പഴവർഗ്ഗങ്ങളോ സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്ന ‘തിഥി ഭോജൻ’ (Tithi Bhojan) മാതൃക പല സ്കൂളുകളിലും വിജയകരമായി നടപ്പിലാക്കുന്നുണ്ട്. പ്രദേശവാസികൾ തങ്ങളുടെ കൃഷിയിടങ്ങളിൽ വിളയുന്ന വാഴക്കുലകളും ചക്കയും പച്ചക്കറികളും സ്കൂളുകളിലേക്ക് സൗജന്യമായി എത്തിച്ചുനൽകുന്നതും കേരളത്തിന്റെ നാട്ടിൻപുറങ്ങളിൽ സാധാരണ കാഴ്ചയാണ്.

തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ സ്കൂളുകളിലെ അടുക്കളകളുടെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിൽ വലിയ പങ്കാണ് വഹിക്കുന്നത്. പഞ്ചായത്തുകളും മുനിസിപ്പാലിറ്റികളും തങ്ങളുടെ വാർഷിക പദ്ധതികളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി സ്കൂളുകളിൽ ആധുനിക ഡൈനിംഗ് ഹാളുകൾ, സ്റ്റെയിൻലെസ് സ്റ്റീൽ പാത്രങ്ങൾ, വാട്ടർ പ്യൂരിഫയറുകൾ, ഫ്രിഡ്ജുകൾ എന്നിവ സ്ഥാപിച്ചുനൽകുന്നുണ്ട്. സർക്കാരിന്റെ ധനസഹായത്തിനപ്പുറം ഒരു നാട് മുഴുവൻ തങ്ങളുടെ കുട്ടികളുടെ ഭക്ഷണത്തിനായി ഒന്നിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഈ സാമൂഹിക കൂട്ടായ്മയാണ് പദ്ധതിയെ പ്രതിസന്ധികൾക്കിടയിലും തളരാതെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നത്.

ഡിജിറ്റൽ ട്രാക്കിംഗും സുതാര്യതയും: സമ്പൂർണ്ണ പോർട്ടൽ മാതൃക

ഉച്ചഭക്ഷണ വിതരണത്തിൽ കൃത്യതയും സുതാര്യതയും ഉറപ്പാക്കാൻ കേരളം അത്യാധുനിക ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങളാണ് പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നത്. പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പിന്റെ ഐ.ടി വിഭാഗമായ കൈറ്റ് (KITE) വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ‘സമ്പൂർണ്ണ’ (Sampoorna) പോർട്ടലിലൂടെയാണ് ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിയുടെ ദൈനംദിന കണക്കുകൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നത്. ഓരോ ദിവസവും ഉച്ചഭക്ഷണം കഴിക്കുന്ന കുട്ടികളുടെ എണ്ണം രാവിലെ തന്നെ ക്ലാസ് അധ്യാപകർ ഓൺലൈൻ ആപ്പുകൾ വഴി രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.

ഇത് വഴി അന്നേ ദിവസം എത്ര കിലോഗ്രാം അരി വേണമെന്നും എത്ര ലിറ്റർ പാലും മുട്ടയും ആവശ്യമാണെന്നും കൃത്യമായി കണക്കാക്കാൻ സാധിക്കുന്നു. ഭക്ഷ്യധാന്യങ്ങളുടെ ചോർച്ച തടയാനും കൃത്രിമ കണക്കുകൾ ഉണ്ടാക്കുന്നത് തടയാനും ഈ ഡിജിറ്റൽ ടാബുലേഷൻ വഴി സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, സോഷ്യൽ ഓഡിറ്റിംഗ് (Social Auditing) സംവിധാനം വഴി സ്കൂൾ പി.ടി.എ (PTA) പ്രതിനിധികളും തദ്ദേശ ഭരണ പ്രതിനിധികളും അടുക്കളകളിലെ ശുചിത്വവും പാചക രീതികളും നിരന്തരം വിലയിരുത്തുന്നു.

അടുക്കളകളിലെ പുകശല്യം ഒഴിവാക്കാൻ സൗരോർജ്ജ സ്റ്റീം കുക്കിംഗ് (Solar Steam Cooking) പ്ലാന്റുകളും പൈപ്പ് ലൈൻ ഗ്യാസ് കണക്ഷനുകളും പല വിദ്യാലയങ്ങളിലും സജ്ജീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഭക്ഷ്യവിഷബാധ തടയുന്നതിനായി പാചകത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന വെള്ളത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം വാട്ടർ അതോറിറ്റി ലാബുകളിൽ കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ പരിശോധിച്ച് സർട്ടിഫിക്കറ്റ് വാങ്ങണമെന്ന നിബന്ധനയും നിലവിലുണ്ട്.

ഇന്ത്യയ്ക്കും കേരളത്തിനുമുള്ള ദൂരവ്യാപക സ്വാധീനം

സ്കൂൾ ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിയിലൂടെ കേരളം സൃഷ്ടിച്ച നേട്ടങ്ങൾ രാജ്യത്തെ പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ ആരോഗ്യ സൂചികകളിൽ ആഴത്തിലുള്ള സ്വാധീനമാണ് ചെലുത്തുന്നത്. നിതി ആയോഗിന്റെ സുസ്ഥിര വികസന ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ (SDG – Zero Hunger & Quality Education) കേരളം ഒന്നാമതെത്തിയതിന് പിന്നിലെ പ്രധാന പ്രേരകശക്തി വിദ്യാലയങ്ങളിലെ ഈ സൗജന്യ ഭക്ഷണ വിതരണമാണ്. പാവപ്പെട്ട കുടുംബങ്ങളിലെ കുട്ടികൾക്ക് മാന്യവും പോഷകസമൃദ്ധവുമായ ഭക്ഷണം ഉറപ്പാക്കുന്നത് വഴി സംസ്ഥാനത്തെ സ്കൂൾ കൊഴിഞ്ഞുപോക്ക് നിരക്ക് പൂജ്യത്തിലേക്ക് താഴ്ത്താൻ കേരളത്തിന് സാധിച്ചു.

ജാതി, മത, സാമ്പത്തിക അതിർവരമ്പുകളില്ലാതെ എല്ലാ കുട്ടികളും ഒരേ പന്തിയിലിരുന്ന് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നത് വഴി ശക്തമായൊരു സാമൂഹിക ഐക്യവും സാഹോദര്യവുമാണ് വിദ്യാലയങ്ങളിൽ രൂപപ്പെടുന്നത്. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതി കേവലം വിശപ്പടക്കൽ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളുടെയും സമത്വത്തിന്റെയും പ്രായോഗിക പാഠശാല കൂടിയാണ്. മറ്റ് ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് അനുകരിക്കാവുന്ന തരത്തിൽ മുട്ടയും പാലും പച്ചക്കറി ബിരിയാണിയും ഉൾപ്പെടുത്തിയ മെനു ദേശീയ പോഷകാഹാര നയങ്ങൾക്ക് വലിയൊരു മാതൃകയാണ്.

എങ്കിലും, ഈ പദ്ധതിയുടെ സുസ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കണമെങ്കിൽ സർക്കാർ അടിയന്തരമായി ഇടപെടേണ്ടതുണ്ട്. പാചകച്ചെലവ് നിരക്ക് കാലാനുസൃതമായി വർദ്ധിപ്പിക്കുക, കേന്ദ്ര ഫണ്ട് വരുന്നതുവരെ കാത്തുനിൽക്കാതെ സംസ്ഥാന ബജറ്റിൽ നിന്ന് തുക മുൻകൂറായി സ്കൂളുകളുടെ അക്കൗണ്ടിൽ ലഭ്യമാക്കുക, പാചക തൊഴിലാളികളുടെ വേതനം വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നിവ നടപ്പിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പദ്ധതി വിഹിതത്തിൽ ഒരു പങ്ക് സ്കൂൾ ഉച്ചഭക്ഷണത്തിനായി നീക്കിവെക്കുന്ന മാതൃകയും പരീക്ഷിക്കാവുന്നതാണ്.

ഉപസംഹാരം

വിദ്യാഭ്യാസത്തോടൊപ്പം ആരോഗ്യമുള്ള ഒരു യുവതലമുറയെ വാർത്തെടുക്കാൻ സ്കൂൾ ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതി വഹിച്ച പങ്ക് ചരിത്രപരമാണ്. കേരളത്തിന്റെ വികസന മാതൃകയുടെ ഏറ്റവും ഉജ്ജ്വലമായ അടയാളങ്ങളിലൊന്നാണിത്. കുട്ടികളുടെ അവകാശമായ ഈ പോഷകാഹാരം സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികളുടെയും ഫണ്ട് തർക്കങ്ങളുടെയും പേരിൽ തുലാസിലാകുന്നത് ഒരു പുരോഗമന സമൂഹത്തിനും ഭൂഷണമല്ല.

പ്രധാനാധ്യാപകരുടെ തലയിൽ അധികഭാരം അടിച്ചേൽപ്പിക്കാതെ, ഉദ്യോഗസ്ഥ അനാസ്ഥകൾ അവസാനിപ്പിച്ച്, കൃത്യമായ സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണത്തോടെ ഈ മഹത്തായ പദ്ധതിയെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് നാടിന്റെ കടമയാണ്. വിദ്യാലയങ്ങളിലെ അടുക്കളകൾ പുകയാതെയും കുട്ടികളുടെ പാത്രങ്ങൾ നിറഞ്ഞുതന്നെയും ഇരിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ കേരളത്തിന്റെ അറിവടയാളങ്ങൾ പൂർണ്ണതയിലെത്തുകയുള്ളൂ.

സ്കൂൾ ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിയിലെ പ്രതിസന്ധികളും പോഷകാഹാര പരിഷ്കാരങ്ങളും: കേരള മാതൃക നേരിടുന്ന വെല്ലുവിളികൾ