ആന്റിബയോട്ടിക് പ്രതിരോധം: കേരളത്തിന്റെ ഓപ്പറേഷൻ അമൃതും കാർസാപും

ഉള്ളടക്കം

1. എന്താണ് ആന്റിബയോട്ടിക് പ്രതിരോധം? സൂപ്പർബഗ്ഗുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഭീഷണി
2. ‘ഓപ്പറേഷൻ അമൃത്’: കൗണ്ടറിലൂടെയുള്ള മരുന്ന് വിൽപ്പനയ്ക്ക് കർശന പൂട്ട്
3. കാർസാപ് (KARSAP): സമഗ്രമായ സംസ്ഥാന തല കർമ്മപദ്ധതി
4. കർശനമായ ഫാർമസി നിയന്ത്രണങ്ങളും പരിശോധനകളും
5. വൺ ഹെൽത്ത് സമീപനവും പ്രൗഡ് (PROUD) പദ്ധതിയും
6. ഡയഗ്നോസ്റ്റിക് ലാബുകളുടെ നവീകരണവും മോളിക്യുലാർ പരിശോധനകളും
7. ഇന്ത്യയ്ക്കും കേരളത്തിനും മുന്നിലുള്ള വെല്ലുവിളികളും ഭാവിയും
8. ഉപസംഹാരം
സ്രോതസ്സുകൾ

ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം നേരിടുന്ന ഏറ്റവും ഭയാനകമായ നിശ്ശബ്ദ മഹാമാരിയായി ആന്റിബയോട്ടിക് പ്രതിരോധം (Antimicrobial Resistance – AMR) മാറിക്കഴിഞ്ഞു. സാധാരണ അണുബാധകളെപ്പോലും ചികിത്സിച്ചു ഭേദമാക്കാൻ കഴിയാത്തവിധം ബാക്ടീരിയകളും മറ്റ് സൂക്ഷ്മാണുക്കളും നിലവിലുള്ള ജീവൻരക്ഷാ മരുന്നുകൾക്കെതിരെ പ്രതിരോധ ശേഷി ആർജ്ജിക്കുന്നതാണ് ഈ പ്രതിഭാസം. ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ (WHO) കണക്കുകൾ പ്രകാരം പ്രതിവർഷം ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളാണ് ഫലപ്രദമായ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളുടെ അഭാവം മൂലം ലോകമെമ്പാടും മരണപ്പെടുന്നത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പെൻസിലിന്റെ കണ്ടുപിടുത്തത്തോടെ മാനവരാശി കീഴടക്കിയ പകർച്ചവ്യാധികൾ, മരുന്നുകളെ നിഷ്പ്രഭമാക്കുന്ന സൂപ്പർബഗ്ഗുകളുടെ (Superbugs) രൂപത്തിൽ വീണ്ടും തിരിച്ചെത്തുന്നു എന്നത് അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ കടുത്ത ആശങ്കയാണ് ഉയർത്തുന്നത്.

ഈ ആഗോള വിപത്തിനെതിരെ ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി സംഘടിതവും വിപ്ലവകരവുമായ പൊതുജനാരോഗ്യ പ്രതിരോധം തീർത്ത സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം. ഡോക്ടറുടെ കുറിപ്പടിയില്ലാതെ മെഡിക്കൽ സ്റ്റോറുകളിൽ നിന്ന് ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ നേരിട്ട് വാങ്ങുന്ന പ്രവണത പൂർണ്ണമായി അവസാനിപ്പിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ സംസ്ഥാന ഡ്രഗ്സ് കൺട്രോൾ വകുപ്പും ആരോഗ്യവകുപ്പും സംയുക്തമായി ആവിഷ്കരിച്ച കർമ്മപദ്ധതിയാണ് ‘ഓപ്പറേഷൻ അമൃത്’ (Operation AMRITH – Antimicrobial Resistance Intervention For Total Health). രോഗലക്ഷണങ്ങൾ കണ്ടയുടൻ സ്വയംചികിത്സ നടത്തി ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ കഴിക്കുന്ന പൊതുജനങ്ങളുടെ ശീലത്തെ തിരുത്താനും ഫാർമസികളിലെ ക്രമക്കേടുകൾ തടയാനും ഈ പദ്ധതിയിലൂടെ കേരളത്തിന് സാധിക്കുന്നു. ആരോഗ്യ സാക്ഷരതയിൽ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിൽ പോലും അറിവില്ലായ്മ മൂലം സംഭവിച്ചിരുന്ന മരുന്ന് ദുരുപയോഗത്തിന് കടിഞ്ഞാണിടാൻ ഇത് വഴിതുറന്നു.

കൂടാതെ, രാജ്യത്ത് ആദ്യമായി ഒരു സംസ്ഥാന തല ആന്റിമൈക്രോബിയൽ റെസിസ്റ്റൻസ് സ്ട്രാറ്റജിക് ആക്ഷൻ പ്ലാൻ (KARSAP – Kerala Antimicrobial Resistance Strategic Action Plan) രൂപീകരിച്ച് നടപ്പിലാക്കിയതും കേരളമാണ്. മനുഷ്യരിലെ മരുന്ന് ഉപയോഗം മാത്രമല്ല, മൃഗസംരക്ഷണം, കോഴിവളർത്തൽ, മത്സ്യകൃഷി, പരിസ്ഥിതി മാലിന്യങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെയെല്ലാം ബാക്ടീരിയകൾ മരുന്നുകളെ പ്രതിരോധിക്കാൻ പഠിക്കുന്ന ‘വൺ ഹെൽത്ത്’ (One Health) കാഴ്ച്ചപ്പാടാണ് കാർസാപിന്റെ കാതൽ. കേരളത്തിന്റെ ഈ പയനിയറിംഗ് മാതൃക ഇന്ന് ദേശീയ-അന്തർദേശീയ തലങ്ങളിൽ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും വികസ്വര രാജ്യങ്ങൾക്കും വലിയൊരു വഴികാട്ടിയായി മാറുകയാണ്.

1. എന്താണ് ആന്റിബയോട്ടിക് പ്രതിരോധം? സൂപ്പർബഗ്ഗുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഭീഷണി

ബാക്ടീരിയകൾ അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിട്ടുള്ള ആന്റിബയോട്ടിക് മരുന്നുകളെ അതിജീവിച്ച് വളരാനുള്ള ശേഷി കൈവരിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് ആന്റിബയോട്ടിക് പ്രതിരോധം. ഒരു വ്യക്തി ആന്റിബയോട്ടിക് കൃത്യമായ അളവിലോ നിശ്ചിത സമയപരിധിയിലോ കഴിക്കാതിരിക്കുമ്പോഴും, ആവശ്യമില്ലാതെ വൈറൽ പനിക്കും ജലദോഷത്തിനും ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ ദുരുപയോഗം ചെയ്യുമ്പോഴുമാണ് ബാക്ടീരിയകൾ പരിവർത്തനത്തിന് (Mutation) വിധേയമാകുന്നത്. ഇത്തരത്തിൽ പരിവർത്തനം സംഭവിക്കുന്ന ബാക്ടീരിയകൾ തങ്ങളുടെ പ്രതിരോധശേഷി മറ്റ് ബാക്ടീരിയകളിലേക്ക് പ്ലാസ്മിഡുകൾ (Plasmids) വഴിയും ജീൻ കൈമാറ്റം (Horizontal Gene Transfer) വഴിയും കൈമാറുന്നു. ബാക്ടീരിയകൾ എഫ്ലക്സ് പമ്പുകൾ (Efflux Pumps) വികസിപ്പിച്ച് മരുന്നുകളെ കോശങ്ങൾക്ക് പുറത്തേക്ക് തള്ളുകയോ ബീറ്റാ-ലാക്റ്റമേസ് (Beta-Lactamase) എൻസൈമുകൾ ഉത്പാദിപ്പിച്ച് മരുന്നിന്റെ ഘടന തകർക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു.

ഇതിന്റെ പരിണതഫലമായി രൂപപ്പെടുന്നവയാണ് സൂപ്പർബഗ്ഗുകൾ. ഏറ്റവും വീര്യമേറിയ അവസാന തലമുറ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളായ കാർബാപെനം (Carbapenems), കൊളിസ്റ്റിൻ (Colistin) തുടങ്ങിയ മരുന്നുകളെപ്പോലും അതിജീവിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ന്യൂടെൽഹി മെറ്റാലോ-ബീറ്റാ-ലാക്റ്റമേസ് (NDM-1) പോലുള്ള ജീനുകൾ ബാക്ടീരിയകളിൽ വ്യാപകമായി കാണപ്പെടുന്നു. ആശുപത്രികളിൽ നടക്കുന്ന സങ്കീർണ്ണമായ ഹൃദയ ശസ്ത്രക്രിയകൾ, അവയവമാറ്റം, കാൻസർ കീമോതെറാപ്പി, മാസം തികയാതെയുള്ള പ്രസവങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം വിജയകരമാകുന്നത് അണുബാധകളെ തടയാൻ ഫലപ്രദമായ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ ഉള്ളതുകൊണ്ടാണ്. എന്നാൽ മരുന്നുകൾ ഫലിക്കാതെ വരുമ്പോൾ ഒരു ചെറിയ മുറിവോ സാധാരണ മൂത്രനാളി അണുബാധയോ പോലും രക്തത്തിൽ അണുബാധയുണ്ടാക്കി (Sepsis) മരണകാരണമായി മാറുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് കാര്യങ്ങൾ നീങ്ങുന്നു.

അമേരിക്കൻ നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഹെൽത്തിന്റെ പി.എം.സി (PMC / NIH) പോർട്ടലിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച സമഗ്ര പഠനരേഖകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്, ഇന്ത്യയിൽ നവജാതശിശുക്കളിലെ സെപ്സിസ് (Neonatal Sepsis) മരണങ്ങളിൽ ഗണ്യമായ പങ്കും നിലവിലുള്ള ഒന്നാം നിര ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളോട് പ്രതികരിക്കാത്ത മൾട്ടി-ഡ്രഗ് റെസിസ്റ്റന്റ് ബാക്ടീരിയകൾ മൂലമാണെന്നാണ്. ക്ലെബ്സിയല്ല ന്യൂമോണിയേ (Klebsiella pneumoniae), സ്യൂഡോമോണസ് എറുഗിനോസ (Pseudomonas aeruginosa), അസിനെറ്റോബാക്റ്റർ ബൗമാനി (Acinetobacter baumannii) തുടങ്ങിയ ആശുപത്രിജന്യ ബാക്ടീരിയകൾ തീവ്രപരിചരണ വിഭാഗങ്ങളിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്ന മരണനിരക്ക് ഭയാനകമാണ്. ഈ ഭീകര യാഥാർത്ഥ്യമാണ് കേരളത്തെ സമയബന്ധിതമായ കർശന നടപടികളിലേക്ക് നയിച്ചത്.

2. ‘ഓപ്പറേഷൻ അമൃത്’: കൗണ്ടറിലൂടെയുള്ള മരുന്ന് വിൽപ്പനയ്ക്ക് കർശന പൂട്ട്

കേരളത്തിലെ ആരോഗ്യവകുപ്പ് മന്ത്രി വീണാ ജോർജിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഡ്രഗ്സ് കൺട്രോൾ വകുപ്പ് നടപ്പിലാക്കിയ സുപ്രധാന പദ്ധതിയാണ് ഓപ്പറേഷൻ അമൃത്. ദി ഹിന്ദു (The Hindu) പത്രം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തതനുസരിച്ച്, ഡോക്ടറുടെ സാധുവായ കുറിപ്പടിയില്ലാതെ (Prescription) സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു ഫാർമസിയിലും ഓവർ-ദി-കൗണ്ടർ (OTC) ആയി ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ വിൽക്കാൻ പാടില്ലെന്ന കർശന ഉത്തരവോടെയാണ് പദ്ധതിക്ക് തുടക്കമായത്. സാധാരണക്കാർ തൊണ്ടവേദനയോ ചെറിയ പനിയോ വരുമ്പോൾ അടുത്തുള്ള മെഡിക്കൽ സ്റ്റോറിൽ ചെന്ന് ‘രണ്ട് ഗുളിക’ വാങ്ങി കഴിക്കുന്ന അപകടകരമായ ശീലത്തിന് ഇതോടെ വലിയ തോതിൽ തടയിടാൻ സാധിച്ചു.

പദ്ധതിയുടെ പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

സർപ്രൈസ് പരിശോധനകളും ഡ്രഗ് ഇൻസ്പെക്ടർമാരുടെ റെയ്ഡുകളും: ഫാർമസികളിൽ ഡ്രഗ് ഇൻസ്പെക്ടർമാർ രഹസ്യമായി ഉപഭോക്താക്കളെന്ന വ്യാജേന എത്തി കുറിപ്പടിയില്ലാതെ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ നൽകുന്നുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കുന്നു.
രജിസ്റ്ററുകളുടെ സൂക്ഷ്മ പരിശോധന: ഓരോ ഫാർമസിയും വാങ്ങുന്ന ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളുടെ ബാച്ച് നമ്പറും അവ ആർക്കെല്ലാം ഏത് ഡോക്ടറുടെ കുറിപ്പടിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിറ്റുവെന്നുമുള്ള കൃത്യമായ രേഖകൾ സൂക്ഷിക്കാൻ ബാധ്യസ്ഥരാണ്.
ലൈസൻസ് സസ്പെൻഷൻ: കുറിപ്പടിയില്ലാതെ മരുന്ന് നൽകുന്നതായി കണ്ടെത്തുന്ന ഫാർമസികളുടെ ലൈസൻസ് മുന്നറിയിപ്പില്ലാതെ നിശ്ചിത ദിവസത്തേക്ക് സസ്പെൻഡ് ചെയ്യുന്നു.
ടോൾ ഫ്രീ നമ്പറും പൊതുജന പങ്കാളിത്തവും: ഡോക്ടറുടെ കുറിപ്പടിയില്ലാതെ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ വിൽക്കുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിവരങ്ങൾ നൽകാൻ ഡ്രഗ്സ് കൺട്രോൾ വകുപ്പ് പ്രത്യേക ടോൾ ഫ്രീ നമ്പറും ഇമെയിൽ സംവിധാനവും ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പരാതി നൽകുന്നവരുടെ വിവരങ്ങൾ രഹസ്യമായി സൂക്ഷിക്കുകയും പരാതി ലഭിച്ച് മണിക്കൂറുകൾക്കകം പരിശോധന നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഡൗൺ ടു എർത്ത് (Down To Earth) മാസിക ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്, ഈ പദ്ധതിയിലൂടെ ഫാർമസികൾക്ക് മുകളിൽ മാത്രമല്ല, രോഗികൾക്ക് അനാവശ്യമായി ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ കുറിച്ച് നൽകുന്ന ഡോക്ടർമാർക്ക് മുകളിലും നിരീക്ഷണം ഏർപ്പെടുത്താൻ സർക്കാരിന് സാധിക്കുന്നുണ്ടെന്നാണ്. റെഡ് ലൈൻ (Red Line) അടയാളപ്പെടുത്തിയ ഷെഡ്യൂൾഡ് എച്ച്, എച്ച്1 മരുന്നുകൾ കർശനമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു.

3. കാർസാപ് (KARSAP): സമഗ്രമായ സംസ്ഥാന തല കർമ്മപദ്ധതി

2018-ൽ കേരളം പുറത്തിറക്കിയ കേരള ആന്റിമൈക്രോബിയൽ റെസിസ്റ്റൻസ് സ്ട്രാറ്റജിക് ആക്ഷൻ പ്ലാൻ (KARSAP) ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ഉപ-ദേശീയ (Sub-national) എ.എം.ആർ കർമ്മപദ്ധതിയാണ്. ലോകാരോഗ്യ സംഘടന മുന്നോട്ടുവെച്ച ഗ്ലോബൽ ആക്ഷൻ പ്ലാനിന് അനുസൃതമായി തയ്യാറാക്കിയ ഈ പദ്ധതി പിന്നീട് ‘കാർസാപ് 2.0’ (KARSAP 2.0) എന്ന പേരിൽ കൂടുതൽ വിപുലീകരിച്ചു. സംസ്ഥാനത്തെ മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾ, ജില്ലാ ആശുപത്രികൾ, താലൂക്ക് ആശുപത്രികൾ, പ്രാഥമിക ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവയെ ഉൾപ്പെടുത്തി ഒരു ശക്തമായ സർവൈലൻസ് ശൃംഖല ഇതിലൂടെ സ്ഥാപിച്ചു.

കാർസാപിന്റെ പ്രധാന സ്തംഭങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

എ.എം.ആർ സർവൈലൻസ് നെറ്റ്‌വർക്ക് (KARSAP Surveillance Network): സംസ്ഥാനത്തെ പ്രധാന ആശുപത്രികളിലെ മൈക്രോബയോളജി ലാബുകളിൽ നിന്ന് രോഗികളിൽ കാണപ്പെടുന്ന ബാക്ടീരിയകളുടെ ആന്റിബയോട്ടിക് പ്രതിരോധ ഡാറ്റ പ്രതിമാസം കേന്ദ്രീകൃത സെർവറിലേക്ക് അപ്‌ലോഡ് ചെയ്യുന്നു. ഇതിലൂടെ ഏതെല്ലാം ജില്ലകളിൽ ഏതെല്ലാം ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾക്കെതിരെയാണ് ബാക്ടീരിയകൾ പ്രതിരോധം തീർക്കുന്നത് എന്ന് തത്സമയം നിരീക്ഷിക്കാൻ ആരോഗ്യവകുപ്പിന് സാധിക്കുന്നു.
ആന്റിബയോഗ്രാം (State Antibiogram): എല്ലാ വർഷവും സംസ്ഥാനത്തെ ബാക്ടീരിയൽ പ്രതിരോധ പ്രവണതകൾ ക്രോഡീകരിച്ച് കേരള ആരോഗ്യവകുപ്പ് ഔദ്യോഗിക ‘ആന്റിബയോഗ്രാം’ പുറത്തിറക്കുന്നു. ഏത് അണുബാധയ്ക്ക് ഏത് മരുന്ന് ആദ്യമായി നൽകണം (Empirical Therapy) എന്ന് തീരുമാനിക്കാൻ ഡോക്ടർമാർക്ക് ഇത് കൃത്യമായ മാർഗ്ഗരേഖ നൽകുന്നു.
ആന്റിമൈക്രോബിയൽ സ്റ്റീവാർഡ്ഷിപ്പ് പ്രോഗ്രാം (AMSP): ആശുപത്രികളിൽ കിടത്തിച്ചികിത്സയിലുള്ള രോഗികൾക്ക് നൽകുന്ന ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളുടെ അളവും കാലയളവും ഡോക്ടർമാരുടെയും ഫാർമസിസ്റ്റുകളുടെയും ക്ലിനിക്കൽ ഫാർമക്കോളജിസ്റ്റുകളുടെയും പ്രത്യേക സമിതി പതിവായി വിലയിരുത്തുന്നു. ആവശ്യമില്ലാതെ ഉയർന്ന ഗ്രേഡ് ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഇതിലൂടെ തടയുന്നു.
അവാെയർ (AWaRe) വർഗ്ഗീകരണം: ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ ആന്റിബയോട്ടിക് വർഗ്ഗീകരണമായ ആക്‌സസ് (Access), വാച്ച് (Watch), റിസർവ് (Reserve) എന്നീ മാനദണ്ഡങ്ങൾ കേരളത്തിലെ സർക്കാർ ആശുപത്രികളിൽ കർശനമായി നടപ്പിലാക്കുന്നു. സാധാരണ രോഗങ്ങൾക്ക് ആക്‌സസ് ഗ്രൂപ്പിലെ ലളിതമായ മരുന്നുകൾ മാത്രമേ നൽകാവൂ എന്നും, അതീവ ഗുരുതരാവസ്ഥയിൽ മാത്രമേ റിസർവ് മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിക്കാവൂ എന്നും നിഷ്കർഷിച്ചിരിക്കുന്നു.

ജില്ലാ കളക്ടർമാർ അധ്യക്ഷരായ ജില്ലാതല സമിതികൾ മാസത്തിലൊരിക്കൽ യോഗം ചേർന്ന് തങ്ങളുടെ പരിധിയിലെ മരുന്ന് ഉപയോഗ കണക്കുകളും ഫാർമസി പരിശോധനകളും വിലയിരുത്തുന്നു.

4. കർശനമായ ഫാർമസി നിയന്ത്രണങ്ങളും പരിശോധനകളും

ഓപ്പറേഷൻ അമൃതിന്റെ വിജയത്തിന് പിന്നിൽ സംസ്ഥാന ഡ്രഗ്സ് കൺട്രോൾ വകുപ്പിന്റെ വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത പരിശോധനകളാണ്. അക്ഷയകല്പ ജി.എഫ്.എം (Akshayakalpa / GFM) പ്രസിദ്ധീകരിച്ച റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നത്, നിയമലംഘനം നടത്തിയ നൂറുകണക്കിന് സ്വകാര്യ ഫാർമസികളുടെ ലൈസൻസുകൾ ഡ്രഗ്സ് കൺട്രോളർ റദ്ദാക്കുകയോ സസ്പെൻഡ് ചെയ്യുകയോ ചെയ്തതിലൂടെ കച്ചവടക്കാർക്കിടയിൽ വലിയൊരു നിയമഭയം സൃഷ്ടിക്കാൻ സർക്കാരിന് സാധിച്ചുവെന്നാണ്. കേരളത്തിലെ ഈ വിപ്ലവകരമായ നടപടികൾ കണ്ട് മറ്റ് ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളും സമാനമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാൻ ആലോചിക്കുന്നു.

മെഡിക്കൽ റെപ്രസന്റേറ്റീവുകൾ ഡോക്ടർമാർക്ക് നൽകുന്ന ടാർഗെറ്റുകൾ വഴിയും നിർമ്മാതാക്കൾ നൽകുന്ന ഉയർന്ന കമ്മീഷനുകൾ വഴിയും അനാവശ്യമായി ഉയർന്ന തലമുറ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ രോഗികൾക്ക് നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്ന പ്രവണതയ്ക്കെതിരെയും ആരോഗ്യവകുപ്പ് ജാഗ്രത പുലർത്തുന്നുണ്ട്. മെഡിക്കൽ സ്റ്റോറുകളിൽ കമ്പ്യൂട്ടറൈസ്ഡ് ബില്ലിംഗ് നിർബന്ധമാക്കിക്കൊണ്ട് ഓരോ സ്ട്രിപ്പ് ആന്റിബയോട്ടിക്കിന്റേയും ഉറവിടവും ഉപഭോക്താവിനെയും കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കുന്ന ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനം ഒരുക്കാനുള്ള നടപടികൾ പുരോഗമിക്കുകയാണ്.

ആശുപത്രികളിൽ ഇൻഫെക്ഷൻ കൺട്രോൾ കമ്മിറ്റികളുടെ (Infection Control Committee) പ്രവർത്തനം സജീവമാക്കുകയും ഡോക്ടർമാർക്കായി നിരന്തര തുടർവിദ്യാ വിദ്യാഭ്യാസ പരിപാടികൾ (CME) സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ആശുപത്രി ഐ.സി.യുകളിലെ അണുബാധ നിയന്ത്രണ മാനദണ്ഡങ്ങൾ കൃത്യമായി പാലിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ ഇൻഫെക്ഷൻ ഓഡിറ്റുകൾ പതിവായി നടക്കുന്നു. കൈകൾ വൃത്തിയാക്കൽ, ഉപകരണങ്ങൾ അണുവിമുക്തമാക്കൽ, സന്ദർശക നിയന്ത്രണം എന്നിവ ഇതിന്റെ ഭാഗമായി നിർബന്ധമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

5. വൺ ഹെൽത്ത് സമീപനവും പ്രൗഡ് (PROUD) പദ്ധതിയും

ആന്റിബയോട്ടിക് പ്രതിരോധം എന്നത് കേവലം മനുഷ്യരിലെ മരുന്ന് ഉപയോഗം കൊണ്ട് മാത്രം പരിഹരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒന്നല്ല. കാരണം ലോകത്ത് ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളിൽ 70 ശതമാനത്തിലധികവും ഉപയോഗിക്കുന്നത് മൃഗസംരക്ഷണ മേഖലയിലും കോഴിവളർത്തലിലും മത്സ്യകൃഷിയിലുമാണ്. കോഴികളുടെയും പന്നികളുടെയും ഭാരം വേഗത്തിൽ വർദ്ധിപ്പിക്കാനുള്ള ഗ്രോത്ത് പ്രൊമോട്ടറുകളായി (Growth Promoters) തീറ്റയിൽ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ വ്യാപകമായി കലർത്തി നൽകുന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രധാന ഭീഷണി. ഇത്തരം മാംസവും മുട്ടയും കഴിക്കുന്ന മനുഷ്യരിലേക്ക് ഈ മരുന്നുകളെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ബാക്ടീരിയകൾ എളുപ്പത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.

കേരളത്തിന്റെ കാർസാപ് കർമ്മപദ്ധതി ഈ വെല്ലുവിളിയെ പൂർണ്ണമായും തിരിച്ചറിഞ്ഞുകൊണ്ട് മൃഗസംരക്ഷണ വകുപ്പ്, ഫിഷറീസ് വകുപ്പ്, പരിസ്ഥിതി വകുപ്പ് എന്നിവരെയും പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമാക്കി വൺ ഹെൽത്ത് സമിതികൾ രൂപീകരിച്ചു:

തീറ്റയിലെ ആന്റിബയോട്ടിക് നിരോധനം: കന്നുകാലികൾക്കും കോഴികൾക്കും നൽകുന്ന വ്യാവസായിക തീറ്റകളിൽ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ ഗ്രോത്ത് പ്രൊമോട്ടറുകളായി ചേർക്കുന്നത് കർശനമായി വിലക്കി.
മൃഗാശുപത്രികളിലെ നിയന്ത്രണം: മൃഗങ്ങൾക്കുണ്ടാകുന്ന അണുബാധകൾക്ക് വെറ്ററിനറി സർജന്റെ കൃത്യമായ കുറിപ്പടിയില്ലാതെ മരുന്നുകൾ നൽകുന്നത് തടഞ്ഞു.
പാൽ, മുട്ട, ഇറച്ചി സാമ്പിളുകളുടെ പരിശോധന: വിപണിയിലെത്തുന്ന മാംസത്തിലും പാലിലും ആന്റിബയോട്ടിക് അവശിഷ്ടങ്ങൾ (Antibiotic Residues) അനുവദനീയമായ പരിധിയിൽ കൂടുതലായി അടങ്ങിയിട്ടുണ്ടോ എന്ന് കണ്ടെത്താൻ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ വകുപ്പ് ക്രമരഹിത പരിശോധനകൾ നടത്തുന്നു.
ഉപയോഗശൂന്യമായ മരുന്നുകൾ തിരിച്ചെടുക്കാനുള്ള പ്രൗഡ് (PROUD) പദ്ധതി: വീടുകളിൽ ഉപയോഗിക്കാതെ ബാക്കിവരുന്നതോ കാലാവധി കഴിഞ്ഞതോ ആയ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ ആളുകൾ കക്കൂസുകളിലോ സിങ്കിലോ ചവറ്റുകുട്ടയിലോ എറിയുമ്പോൾ അത് നേരിട്ട് ജലാശയങ്ങളിലും മണ്ണിലും കലരുകയും ബാക്ടീരിയകളിൽ പ്രതിരോധം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് തടയാൻ ഉപയോഗിക്കാത്ത മരുന്നുകൾ ശാസ്ത്രീയമായി തിരിച്ചെടുക്കുന്ന ‘പ്രൗഡ്’ (Program on Removal of Unused Drugs) പദ്ധതി ആരോഗ്യവകുപ്പ് മെഡിക്കൽ സ്റ്റോറുകൾ വഴി നടപ്പിലാക്കുന്നു.
ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ മാലിന്യ സംസ്കരണം: മരുന്ന് നിർമ്മാണശാലകളിൽ നിന്നും വൻകിട ആശുപത്രികളിൽ നിന്നും പുറന്തള്ളുന്ന മലിനജലത്തിലൂടെ പരിസ്ഥിതിയിലെ മണ്ണിലേക്കും പുഴകളിലേക്കും സജീവ ആന്റിബയോട്ടിക് ഘടകങ്ങൾ കലരുന്നത് തടയാൻ മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡ് കർശന മാനദണ്ഡങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തി.

6. ഡയഗ്നോസ്റ്റിക് ലാബുകളുടെ നവീകരണവും മോളിക്യുലാർ പരിശോധനകളും

ആന്റിബയോട്ടിക് ദുരുപയോഗം തടയുന്നതിൽ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ പങ്ക് വഹിക്കുന്നത് കൃത്യവും വേഗതയേറിയതുമായ രോഗനിർണ്ണയ സംവിധാനങ്ങളാണ് (Diagnostics). പരമ്പരാഗതമായി ബാക്ടീരിയൽ കൾച്ചർ ആൻഡ് സെൻസിറ്റിവിറ്റി (Culture & Sensitivity) പരിശോധനകളുടെ ഫലം വരാൻ 48 മുതൽ 72 മണിക്കൂർ വരെ സമയം ആവശ്യമാണ്. ഈ കാലതാമസം കാരണം രോഗിയുടെ ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ ഡോക്ടർമാർക്ക് അനുമാനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഉയർന്ന വീര്യമുള്ള ബ്രോഡ്-സ്പെക്ട്രം (Broad-Spectrum) ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ നൽകേണ്ടി വരുന്നു. ഇത് ബാക്ടീരിയകൾ പ്രതിരോധം നേടുന്നതിന് പ്രധാന കാരണമാകുന്നു.

ഈ സാഹചര്യം മറികടക്കാൻ കേരളത്തിലെ പ്രധാന മെഡിക്കൽ കോളേജുകളിലും ജില്ലാ ലാബുകളിലും അത്യാധുനിക പോയിന്റ് ഓഫ് കെയർ (Point-of-Care) ടെസ്റ്റിംഗ് കിറ്റുകളും മോളിക്യുലാർ പി.സി.ആർ (PCR) പരിശോധനകളും സ്ഥാപിച്ചുവരികയാണ്. ഒരു മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ രക്തത്തിലോ കഫത്തിലോ ബാക്ടീരിയയുടെ സാന്നിധ്യമുണ്ടോ എന്നും അവ വൈറൽ ബാധയാണോ എന്നും തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കുന്ന പ്രോകാൽസിറ്റോണിൻ (Procalcitonin), സി-റിയാക്ടീവ് പ്രോട്ടീൻ (CRP) പരിശോധനകൾ ആശുപത്രികളിൽ വ്യാപകമാക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ വൈറസ് മൂലമുണ്ടാകുന്ന സാധാരണ ജലദോഷപ്പനിക്ക് ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ നൽകുന്നത് പൂർണ്ണമായി ഒഴിവാക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.

കൂടാതെ, ബാക്ടീരിയകളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന റെസിസ്റ്റൻസ് ജീനുകളെ മണിക്കൂറുകൾക്കകം തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കുന്ന ജീനോമിക് സീക്വൻസിംഗ് സംവിധാനങ്ങൾ തിരുവനന്തപുരത്തെ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അഡ്വാൻസ്ഡ് വൈറോളജി (IAV) പോലുള്ള അത്യാധുനിക ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങളുമായി സഹകരിച്ച് വികസിപ്പിച്ചുവരുന്നു. സ്വകാര്യ ലാബുകളുടെ ഗുണനിലവാരം ഉറപ്പുവരുത്താൻ എക്സ്റ്റേണൽ ക്വാളിറ്റി അഷ്വറൻസ് സ്കീമുകളും (EQAS) നിർബന്ധമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

7. ഇന്ത്യയ്ക്കും കേരളത്തിനും മുന്നിലുള്ള വെല്ലുവിളികളും ഭാവിയും

ആന്റിബയോട്ടിക് പ്രതിരോധത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിൽ കേരളം കൈവരിച്ച നേട്ടങ്ങൾ സമാനതകളില്ലാത്തതാണെങ്കിലും ഇനിയും മറികടക്കേണ്ട വെല്ലുവിളികൾ നിരവധിയാണ്. സ്വകാര്യ പ്രാക്ടീസ് നടത്തുന്ന ചില ഡോക്ടർമാർ ഇപ്പോഴും രോഗികളുടെ പെട്ടെന്നുള്ള രോഗശമനത്തിനായി അല്ലെങ്കിൽ രോഗികളുടെ നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ കുറിച്ചുനൽകുന്നുണ്ട്. ക്ലിനിക്കൽ ലബോറട്ടറികളിൽ കൾച്ചർ പരിശോധനകൾ നടത്താതെ മരുന്നുകൾ നൽകുന്ന രീതി പൂർണ്ണമായി മാറേണ്ടതുണ്ട്.

ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യത്തിൽ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് നിയന്ത്രണമില്ലാതെ വ്യാജ മരുന്നുകൾ അതിർത്തി കടന്നെത്തുന്നത് തടയുക എന്നത് ശ്രമകരമായ കാര്യമാണ്. പൗരന്മാരിൽ ശാസ്ത്രീയ അവബോധം വളർത്തുകയാണ് ഏറ്റവും വലിയ പരിഹാരം. സാധാരണ വൈറൽ പനിക്ക് ആന്റിബയോട്ടിക് കഴിക്കേണ്ടതില്ലെന്നും, സ്വയംചികിത്സ വിപത്താണെന്നും പൊതുജനങ്ങളെ ബോധവൽക്കരിക്കുന്ന സ്കൂൾ പാഠ്യപദ്ധതികളും മാധ്യമ പ്രചാരണങ്ങളും വ്യാപിപ്പിക്കണം. തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ വഴി ആശാ (ASHA) പ്രവർത്തകരെ ഉപയോഗിച്ച് വാർഡ് തലത്തിൽ ബോധവൽക്കരണ ക്ലാസുകൾ സംഘടിപ്പിക്കുന്നത് സമൂഹത്തിൽ വലിയ മാറ്റം കൊണ്ടുവരും.

കൂടാതെ, പുതിയ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ആഗോള ഗവേഷണങ്ങൾക്ക് വലിയ നിക്ഷേപം ആവശ്യമാണ്. ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനികൾ ലാഭകരമല്ലാത്തതിനാൽ പുതിയ ആന്റിബയോട്ടിക് ഗവേഷണങ്ങളിൽ നിന്ന് പിൻവാങ്ങുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, സർക്കാർ തലത്തിലുള്ള ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് ധനസഹായം നൽകുകയും ബദൽ ചികിത്സാരീതികളായ ഫേജ് തെറാപ്പി (Phage Therapy) പോലുള്ള സാങ്കേതികവിദ്യകളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും വേണം.

8. ഉപസംഹാരം

ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ മാനവരാശിക്ക് ലഭിച്ച ഏറ്റവും വലിയ ശാസ്ത്രീയ അനുഗ്രഹങ്ങളിലൊന്നാണ്. എന്നാൽ അവയെ നിരുത്തരവാദപരമായി ഉപയോഗിച്ചു നശിപ്പിച്ചാൽ, നിസ്സാര അണുബാധകൾ പോലും കൂട്ടമരണങ്ങൾക്ക് വഴിവെയ്ക്കുന്ന ഒരു ഇരുണ്ട യുഗത്തിലേക്ക് നാം തിരിച്ചുപോകേണ്ടി വരും. ആ വിപത്തിനെ മുൻകൂട്ടി കണ്ട് കേരളം നടപ്പിലാക്കിയ ‘ഓപ്പറേഷൻ അമൃത്’ പദ്ധതിയും കാർസാപ് കർമ്മപദ്ധതിയും കേവലം ഭരണപരമായ ഉത്തരവുകൾ മാത്രമല്ല, ഭാവി തലമുറയുടെ ആരോഗ്യ സുരക്ഷയ്ക്കായുള്ള ദീർഘവീക്ഷണത്തോടെയുള്ള നിക്ഷേപമാണ്. കണിശമായ നിയമപാലനവും ശാസ്ത്രീയ സമീപനവും ജനകീയ പങ്കാളിത്തവും ഒത്തുചേരുമ്പോൾ പൊതുജനാരോഗ്യ രംഗത്ത് എന്ത് അത്ഭുതവും സൃഷ്ടിക്കാൻ സാധിക്കുമെന്ന് ഒരിക്കൽ കൂടി കേരളം ലോകത്തിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നു.

ആന്റിബയോട്ടിക് പ്രതിരോധത്തിനെതിരെ കേരളത്തിന്റെ ‘ഓപ്പറേഷൻ അമൃത്’: കാർസാപ് മാതൃകയും സൂപ്പർബഗ് വെല്ലുവിളികളും