വയനാട് തുരങ്കപ്പാത പദ്ധതി: താമരശ്ശേരി ചുരത്തിന് ബദൽ വിസ്മയം

ഉള്ളടക്കം

താമരശ്ശേരി ചുരത്തിന്റെ യാത്രാ ദുരിതങ്ങളും ബദൽ വഴിയുടെ അനിവാര്യതയും
തുരങ്കപാതയുടെ എഞ്ചിനീയറിംഗ് വിസ്മയം: ഇരട്ടക്കുഴൽ പാതയുടെ ഘടന
കിഫ്ബി ധനസഹായവും കൊങ്കൺ റെയിൽവേയുടെ നിർമ്മാണ മേൽനോട്ടവും
വയനാട് തുരങ്കപ്പാത പദ്ധതി: കാർഷിക-വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കുതിപ്പ്
പാരിസ്ഥിതിക ആശങ്കകളും സുരക്ഷാ വെല്ലുവിളികളും: ഉരുൾപൊട്ടലിന് ശേഷമുള്ള ജാഗ്രത
കേരളത്തിന്റെ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ഭൂപടത്തിലെ പ്രാധാന്യവും ദേശീയ മാനങ്ങളും
ഭാവിയിലേക്കുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ: സുസ്ഥിര വികസനത്തിനായുള്ള മാർഗ്ഗരേഖ
ഉപസംഹാരം
സ്രോതസ്സുകൾ

പശ്ചിമഘട്ട മലനിരകളുടെ കിഴക്കാംതൂക്കായ മലഞ്ചെരിവുകളിലൂടെ ഒൻപത് കൊടും വളവുകൾ താണ്ടി വയനാടിനെ കോഴിക്കോടുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന താമരശ്ശേരി ചുരം (NH 766) പതിറ്റാണ്ടുകളായി മലബാറിലെ ജനങ്ങളുടെ യാത്രാദുരിതത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. നിത്യേനയുള്ള ചരക്കുലോറികളുടെ തകരാറുകളും, ചെറിയൊരു മണ്ണിടിച്ചിലോ അപകടമോ ഉണ്ടായാൽ പോലും മണിക്കൂറുകളോളം നീളുന്ന ഭീമമായ ഗതാഗതക്കുരുക്കുകളും വയനാട് ജില്ലയെ ബാക്കി കേരളത്തിൽ നിന്ന് ഒറ്റപ്പെടുത്തുന്ന സാഹചര്യം പതിവാണ്. ഈ യാത്രാ പ്രതിസന്ധിക്ക് ശാശ്വത പരിഹാരം കാണുന്നതിനും മലബാറിന്റെ വികസനത്തിന് പുതിയൊരു കുതിപ്പേകുന്നതിനുമായി സംസ്ഥാന സർക്കാർ നടപ്പിലാക്കുന്ന വയനാട് തുരങ്കപ്പാത പദ്ധതി (ആനക്കാംപൊയിൽ – കള്ളാടി – മേപ്പാടി തുരങ്കപ്പാത) കേരളത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വിപ്ലവകരമായ നാഴികക്കല്ലായി മാറുകയാണ്.

കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ തിരുവമ്പാടി മണ്ഡലത്തിൽപ്പെട്ട ആനക്കാംപൊയിൽ സ്വർഗ്ഗംകുന്നിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി വയനാട് ജില്ലയിലെ മേപ്പാടി പഞ്ചായത്തിലെ കള്ളാടിയിൽ അവസാനിക്കുന്ന ഈ ഇരട്ട തുരങ്കപാതയ്ക്ക് 8.73 കിലോമീറ്റർ നീളമാണുള്ളത്. അപ്രോച്ച് റോഡുകളും പാലങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ ആകെ 11.5 കിലോമീറ്റർ വരുന്ന ഈ ബൃഹദ് പദ്ധതി യാഥാർത്ഥ്യമാകുന്നതോടെ, ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ മൂന്നാമത്തെ റോഡ് തുരങ്കമായി ഇത് മാറും. അട്ടൽ ടണലിനും സോജില ടണലിനും ശേഷം പർവ്വത നിരകളെ തുരന്ന് നിർമ്മിക്കുന്ന ഈ അത്ഭുത പാത, കോഴിക്കോട്-വയനാട് യാത്രാ ദൂരത്തിൽ 30 കിലോമീറ്ററിലധികം കുറവുണ്ടാക്കുകയും യാത്രാ സമയം രണ്ടര മണിക്കൂറിൽ നിന്ന് വെറും 45 മിനിറ്റിലേക്ക് ചുരുക്കുകയും ചെയ്യും.

കേരള ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ഇൻവെസ്റ്റ്മെന്റ് ഫണ്ട് ബോർഡ് (KIIFB) വഴി 2,134.50 കോടി രൂപയുടെ പൂർണ്ണ സാമ്പത്തികാനുമതി നൽകി നടപ്പിലാക്കുന്ന ഈ പദ്ധതിയുടെ നിർമ്മാണ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നത് മലയോര റെയിൽവേ നിർമ്മാണത്തിൽ ആഗോള പ്രശസ്തി നേടിയ കൊങ്കൺ റെയിൽവേ കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡാണ് (KRCL). വടക്കൻ കേരളത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര, കാർഷിക, ആരോഗ്യ മേഖലകളിൽ സമാനതകളില്ലാത്ത മുന്നേറ്റത്തിന് വഴിയൊരുക്കുന്ന ഈ പദ്ധതി, വയനാട് ഉരുൾപൊട്ടൽ ദുരന്തത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ കർശനമായ പാരിസ്ഥിതിക നിരീക്ഷണങ്ങളോടെയാണ് മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്.

പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ ബ്രിട്ടിഷ് എൻജിനീയർമാർക്ക് കാട്ടുപാത കാട്ടിക്കൊടുത്ത കരിന്തണ്ടൻ എന്ന പണിയ മൂപ്പന്റെ ഐതിഹ്യത്തിൽ നിന്നാണ് താമരശ്ശേരി ചുരത്തിന്റെ ചരിത്രം തുടങ്ങുന്നത്. കരിന്തണ്ടന്റെ രക്തവും വിയർപ്പും വീണ ആ മലമ്പാത പിന്നീട് വയനാടൻ മലനിരകളിലെ കാപ്പി, തേയില, സുഗന്ധവ്യഞ്ജന തോട്ടങ്ങളിലേക്ക് ആയിരക്കണക്കിന് കുടിയേറ്റ കർഷകരെ എത്തിച്ച പ്രധാന ജീവനാഡിയായി മാറി. എന്നാൽ നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കിപ്പുറം ആ പഴയ ചുരം പാത ആധുനിക കാലത്തിന്റെ ചരക്കുനീക്കത്തിനും യാത്രാ ബാഹുല്യത്തിനും മുന്നിൽ പതറുകയാണ്. ഒറ്റ റോഡ് മാത്രമുള്ള ഒരു ജില്ലയുടെ ഉപരോധ സമാനമായ യാത്രാ ദുരിതത്തിനാണ് തുരങ്കപാതയിലൂടെ മോചനം ഒരുങ്ങുന്നത്.

താമരശ്ശേരി ചുരത്തിന്റെ യാത്രാ ദുരിതങ്ങളും ബദൽ വഴിയുടെ അനിവാര്യതയും

പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപ് ബ്രിട്ടിഷ് ഭരണകാലത്ത് കുതിരവണ്ടികൾക്കും ലളിതമായ ഗതാഗതത്തിനുമായി വെട്ടിത്തെളിച്ച താമരശ്ശേരി ചുരം പാതയ്ക്ക് ഇന്നത്തെ വർദ്ധിച്ച വാഹന ബാഹുല്യത്തെ താങ്ങാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയാണുള്ളത്. ദേശീയപാത 766-ലൂടെ പ്രതിദിനം പതിനായിരക്കണക്കിന് വാഹനങ്ങളാണ് കർണാടക, തമിഴ്നാട് സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും തിരിച്ചും സഞ്ചരിക്കുന്നത്. കനത്ത മഴക്കാലങ്ങളിൽ ചുരത്തിൽ പാറക്കല്ലുകൾ അടർന്നുവീഴുന്നതും റോഡ് ഇടിഞ്ഞുതാഴുന്നതും ആഴ്ചകളോളം ചരക്കുനീക്കം നിലയ്ക്കാൻ കാരണമാകുന്നു.

ഇൻഫ്രാകാപ്പിറ്റലിസ്റ്റ് ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ മോണിറ്റർ പുറത്തുവിട്ട പദ്ധതി റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം, ഗുരുതരാവസ്ഥയിലുള്ള രോഗികളെ കോഴിക്കോട് മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആശുപത്രിയിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ ചുരത്തിലെ ബ്ലോക്ക് കാരണം മണിക്കൂറുകൾ വൈകുന്നത് നിരവധി ജീവനുകൾ നഷ്ടപ്പെടാൻ ഇടയാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ചുരത്തിലെ ഒൻപത് ഹെയർപിൻ വളവുകളിൽ ഭാരമേറിയ കണ്ടെയ്നർ ലോറികൾ തിരിയാനാവാതെ കുടുങ്ങിപ്പോകുന്നതും നിത്യസംഭവമാണ്.

കുറ്റ്യാടി ചുരം, താമരശ്ശേരി ചുരം എന്നിവയ്ക്ക് പുറമെ വയനാട്ടിലേക്ക് മറ്റൊരു വിശ്വസനീയമായ എല്ലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്കും അനുയോജ്യമായ (All-Weather Connectivity) പാത വേണമെന്ന ജനങ്ങളുടെ അരനൂറ്റാണ്ടുകാലത്തെ ആവശ്യമാണ് ഈ തുരങ്കപാതയിലൂടെ സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടുന്നത്. കൊടും വളവുകളോ അപകടകരമായ കൊക്കകളോ ഇല്ലാതെ സുഗമമായി സഞ്ചരിക്കാമെന്നതാണ് തുരങ്കത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത.

പ്രത്യേകിച്ച് കനത്ത കാലവർഷത്തിൽ അടിവാരം മുതൽ ലക്കിടി വരെയുള്ള ചുരം ഭാഗത്ത് നിരന്തരം ഉണ്ടാകുന്ന പാറയിടിച്ചിലുകൾ ദിവസങ്ങളോളമാണ് വയനാടിനെ പുറംലോകവുമായി ബന്ധമില്ലാത്ത ദ്വീപാക്കി മാറ്റുന്നത്. ചരക്കുമായി പോകുന്ന മൾട്ടി-ആക്സിൽ കണ്ടെയ്നറുകൾ ഒൻപതാം വളവിലോ ഏഴാം വളവിലോ കുടുങ്ങിയാൽ ഗതാഗതം പൂർണ്ണമായി സ്തംഭിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ്. തക്കാളി, ഇഞ്ചി, വാഴപ്പഴം, പാൽ തുടങ്ങിയ വേഗത്തിൽ കേടുവരുന്ന കാർഷിക ഉൽപ്പന്നങ്ങളുമായി മണിക്കൂറുകളോളം കുടുങ്ങിക്കിടക്കേണ്ടി വരുന്നത് മലയോര കർഷകർക്ക് വരുത്തുന്ന സാമ്പത്തിക നഷ്ടം കോടിക്കണക്കിന് രൂപയാണ്.

കർണാടകയിലെ ബന്ദിപ്പൂർ കടുവ സങ്കേതത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന ദേശീയപാത 766-ൽ നിലനിൽക്കുന്ന രാത്രിയാത്രാ നിരോധനം (Night Traffic Ban) വയനാടിന്റെ യാത്രാ പ്രശ്നങ്ങളെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നുണ്ട്. രാത്രി ഒൻപത് മണിക്ക് മുൻപ് ചെക്ക്പോസ്റ്റ് കടക്കാനായി അതിവേഗം പാഞ്ഞെത്തുന്ന ചരക്കുലോറികളും ദീർഘദൂര ബസുകളും താമരശ്ശേരി ചുരത്തിലെ കുരുക്കിൽ പെട്ടുപോയാൽ പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ആറു മണിവരെ കാത്തുനിൽക്കേണ്ടി വരുന്നു. കുറ്റ്യാടി ചുരവും നാടുകാണി ചുരവും ബദൽ വഴികളായി ഉണ്ടെങ്കിലും 50 മുതൽ 70 കിലോമീറ്റർ വരെ അധികം സഞ്ചരിക്കേണ്ടി വരുന്നത് ഇന്ധന നഷ്ടവും യാത്രാ ക്ഷീണവും ഇരട്ടിയാക്കുന്നു. ചുരത്തിലെ യാത്രാ ദുരിതം പരിഹരിക്കപ്പെടുന്നത് വയനാട്ടിലെ ടൂറിസം മേഖലയ്ക്ക് മാത്രമല്ല, മലബാറിലെ പതിനായിരക്കണക്കിന് ചെറുകിട വ്യാപാരികൾക്കും വലിയൊരു ഉണർവ്വാണ് പകരുന്നത്. സുഗമമായ ഗതാഗതം നാടിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. ഓരോ മഴക്കാലത്തും ചുരം അടച്ചിടേണ്ടി വരുമ്പോൾ വയനാട്ടിലെ ജനജീവിതം പൂർണ്ണമായും സ്തംഭിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് ഉണ്ടാകാറുള്ളത്. അവശ്യസാധനങ്ങളുടെ വിലക്കയറ്റവും ആശുപത്രികളിലേക്ക് പോകാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയും നാടിനെ വല്ലാതെ വലച്ചിരുന്നു.

തുരങ്കപാതയുടെ എഞ്ചിനീയറിംഗ് വിസ്മയം: ഇരട്ടക്കുഴൽ പാതയുടെ ഘടന

മനോരമ ഓൺലൈൻ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തതനുസരിച്ച്, ആനക്കാംപൊയിൽ-കള്ളാടി തുരങ്കപാത അന്താരാഷ്ട്ര മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിച്ചുള്ള അത്യാധുനിക ട്വിൻ-ട്യൂബ് (Twin-Tube Unidirectional Tunnel) രൂപകൽപ്പനയിലാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. രണ്ട് സമാന്തര തുരങ്കങ്ങളിലായി നാല് വരികളിലാണ് ഗതാഗതം ക്രമീകരിക്കുന്നത്. ഓരോ തുരങ്കത്തിനും 10 മീറ്ററിലധികം വീതിയും രണ്ട് വരി പാതയുമുണ്ടാകും.

തുരങ്കത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ വായുസഞ്ചാരം ഉറപ്പാക്കാൻ ശക്തമായ വെന്റിലേഷൻ ഷാഫ്റ്റുകളും (Jet Fans), അടിയന്തര ഘട്ടങ്ങളിൽ വാഹനങ്ങൾ തിരിച്ചുവിടാനും ആളുകൾക്ക് രക്ഷപ്പെടാനുമായി ഓരോ 300 മീറ്ററിലും രണ്ട് തുരങ്കങ്ങളെയും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ക്രോസ് പാസേജുകളും (Cross Passages) സജ്ജീകരിക്കും. പൂർണ്ണമായും ഓട്ടോമേറ്റഡ് ആയ സ്കഡാ (SCADA) കൺട്രോൾ സംവിധാനം, സിസിടിവി നിരീക്ഷണം, അഗ്നിശമന സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ തുരങ്കത്തിനുള്ളിൽ 24 മണിക്കൂറും പ്രവർത്തിക്കും.

ആനക്കാംപൊയിൽ ഭാഗത്ത് ഇരുവഴിഞ്ഞിപ്പുഴയ്ക്ക് കുറുകെ 70 മീറ്റർ നീളമുള്ള ആധുനിക പാലവും, മേപ്പാടി ഭാഗത്ത് കള്ളാടി പുഴയ്ക്ക് കുറുകെ അനുബന്ധ പാലങ്ങളും നിർമ്മിക്കുന്നുണ്ട്. തുരങ്ക മുഖങ്ങളിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാനുള്ള റോഡുകൾ ഇരുവശങ്ങളിലും നാലുവരിയായി വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികളും ഇതിനകം പൂർത്തിയായി വരുന്നു.

വെള്ളരിമലയുടെ കഠിനമായ ഗ്രാനൈറ്റ് പാറകൾക്കടിയിലൂടെ 300 മീറ്ററിലധികം ആഴത്തിലാണ് തുരങ്കം കടന്നുപോകുന്നത്. ജർമ്മൻ സാങ്കേതികവിദ്യയിലുള്ള അത്യാധുനിക വാട്ടർപ്രൂഫ് മെംബ്രേനും (Waterproof Membrane), പാറകളെ ബലപ്പെടുത്തുന്ന റോക്ക് ബോൾട്ടിംഗും (Rock Bolting), ഷോട്ട്ക്രീറ്റ് കോൺക്രീറ്റിംഗും ഉപയോഗിച്ചാണ് തുരങ്കത്തിന്റെ ഭിത്തികൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. വാഹനങ്ങളുടെ അപകടങ്ങളോ തകരാറുകളോ ഉണ്ടായാൽ നിർത്താനായി ഓരോ 750 മീറ്ററിലും പ്രത്യേക എമർജൻസി ബേകളും, ഓരോ 150 മീറ്ററിലും എസ്.ഒ.എസ് (SOS) എമർജൻസി കാൾ ബോക്സുകളും ഫയർ ഹൈഡ്രന്റുകളും സജ്ജീകരിക്കും.

തുരങ്കത്തിനുള്ളിൽ ഡ്രൈവർമാരുടെ കാഴ്ച സുഗമമാക്കാൻ ഇന്റലിജന്റ് എൽ.ഇ.ഡി ലൈറ്റിംഗ് സംവിധാനമാണ് ക്രമീകരിക്കുന്നത്. പുറത്തെ പകൽവെളിച്ചത്തിന് അനുസൃതമായി തുരങ്ക കവാടങ്ങളിൽ വെളിച്ചത്തിന്റെ തീവ്രത ക്രമീകരിക്കാൻ ഇതിന് സാധിക്കും. കാർബൺ മോണോക്സൈഡ്, നൈട്രജൻ ഡയോക്സൈഡ് തുടങ്ങിയ വിഷവാതകങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം അളക്കുന്ന പ്രത്യേക സെൻസറുകൾ വായുമലിനീകരണം കൂടിയാൽ തനിയെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വൻകിട ജെറ്റ് ഫാനുകളുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കും. മൊബൈൽ നെറ്റ്‌വർക്കുകളും എഫ്.എം റേഡിയോ സിഗ്നലുകളും തടസ്സമില്ലാതെ ലഭ്യമാക്കാൻ തുരങ്കത്തിലുടനീളം ‘ലീക്കി ഫീഡർ കേബിൾ’ (Leaky Feeder Cable) സംവിധാനവും ഒരുക്കുന്നുണ്ട്.

തുരങ്കത്തിനുള്ളിലെ ഡ്രെയിനേജ് സംവിധാനം അത്യാധുനിക എഞ്ചിനീയറിംഗ് സവിശേഷതകളോടെയാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. ഭൂഗർഭ പാറകളിൽ നിന്നുള്ള സ്വാഭാവിക ഉറവജലം റോഡിലേക്ക് പരക്കാതിരിക്കാൻ തുരങ്ക ഭിത്തികൾക്ക് പിന്നിലൂടെ പ്രത്യേക പെർഫറേറ്റഡ് പൈപ്പുകൾ സ്ഥാപിച്ച് റോഡിനടിയിലെ പ്രധാന കാനാലിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടും. എണ്ണയോ ഇന്ധനമോ റോഡിൽ വീണാൽ അത് വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്ന ഓയിൽ സെപ്പറേറ്ററുകളും ഡ്രെയിനേജ് ശൃംഖലയുടെ ഭാഗമാണ്. കൂടാതെ 1,200 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസ് വരെ ഉയർന്ന ചൂട് താങ്ങാൻ ശേഷിയുള്ള വെർമിക്യുലൈറ്റ് ഫയർ പ്രൂഫിംഗ് പാനലുകളാണ് തുരങ്കത്തിന്റെ സീലിംഗിൽ ഘടിപ്പിക്കുന്നത്. തുരങ്കത്തിനകത്ത് അപകടങ്ങളോ തീപിടുത്തമോ ഉണ്ടായാൽ അടിയന്തരമായി യാത്രക്കാരെ സുരക്ഷിത സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റുന്നതിനായുള്ള ഓട്ടോമേറ്റഡ് ഇവാക്വേഷൻ സിസ്റ്റവും (Automated Evacuation System) ഇതിന്റെ ഭാഗമായി സജ്ജീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇത് യാത്രാ സുരക്ഷിതത്വം ഇരട്ടിയാക്കുന്നു. ഇത് യാത്രക്കാർക്ക് വലിയ ആശ്വാസം നൽകും.

കിഫ്ബി ധനസഹായവും കൊങ്കൺ റെയിൽവേയുടെ നിർമ്മാണ മേൽനോട്ടവും

ബി.എസ്.ഇ ഇന്ത്യ / കിഫ്ബി വാർഷിക റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നത്, കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ഫണ്ടിംഗുകളിൽ ഒന്നാണ് ഈ തുരങ്കപാതയ്ക്കായി അനുവദിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്നാണ്. 2,134.50 കോടി രൂപയുടെ ഈ പദ്ധതിക്ക് ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കലിനും നിർമ്മാണത്തിനുമുള്ള മുഴുവൻ തുകയും കിഫ്ബി വഴി വകയിരുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ദി ഹിന്ദു റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തതുപോലെ, ഹിമാലയൻ മലനിരകളിലും പശ്ചിമഘട്ടത്തിലും തുരങ്കങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച് ദശാബ്ദങ്ങളുടെ പരിചയസമ്പത്തുള്ള കൊങ്കൺ റെയിൽവേ കോർപ്പറേഷനെയാണ് സംസ്ഥാന സർക്കാർ സ്പെഷ്യൽ പർപ്പസ് വെഹിക്കിളായി (SPV) ചുമതലപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. തുരങ്ക നിർമ്മാണ രംഗത്തെ പ്രമുഖരായ ദിലീപ് ബിൽഡ്കോൺ ലിമിറ്റഡാണ് പ്രധാന നിർമ്മാണ കരാർ ഏറ്റെടുത്തിരിക്കുന്നത്.

സാധാരണ ബ്ലാസ്റ്റിംഗ് രീതികൾക്ക് പകരം അത്യാധുനിക കൺട്രോൾഡ് ബ്ലാസ്റ്റിംഗ് ടെക്നോളജിയും (New Austrian Tunnelling Method – NATM) റോഡ് ഹെഡറുകളും ഉപയോഗിച്ചാണ് പാറ തുരക്കൽ നടത്തുന്നത്. ഇത് മലനിരകളിലെ പ്രകമ്പനം പരമാവധി കുറയ്ക്കാനും ഭൂഗർഭ പാറകളുടെ സ്വാഭാവിക ഘടനയ്ക്ക് കോട്ടം തട്ടാതെ സംരക്ഷിക്കാനും സഹായിക്കുന്നു.

വയനാട് തുരങ്കപ്പാത പദ്ധതി: കാർഷിക-വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കുതിപ്പ്

ഈ തുരങ്കപാത പൂർത്തിയാകുന്നതോടെ വയനാടിന്റെയും കോഴിക്കോടിന്റെയും സാമ്പത്തിക രംഗത്ത് വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങളാണ് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്:

കാർഷിക ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ അതിവേഗ നീക്കം: വയനാട്ടിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന കാപ്പി, തേയില, കുരുമുളക്, ഏലം, പച്ചക്കറികൾ, വാഴപ്പഴം എന്നിവ ചുരത്തിലെ ബ്ലോക്കുകളിൽ പെടാതെ മണിക്കൂറുകൾക്കകം ബേപ്പൂർ തുറമുഖത്തും കോഴിക്കോട് വിമാനത്താവളത്തിലും എത്തിക്കാൻ കർഷകർക്ക് സാധിക്കും.
ടൂറിസം രംഗത്തെ സുവർണ്ണ കാലം: കർണാടകയിൽ നിന്നും തമിഴ്നാട്ടിൽ നിന്നും എത്തുന്ന സഞ്ചാരികൾക്ക് ചുരത്തിലെ അനിശ്ചിതത്വങ്ങൾ ഭയക്കാതെ വയനാട്ടിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാം. കോഴിക്കോട്ടെ കടൽത്തീരങ്ങളും വയനാട്ടിലെ തണുപ്പാർന്ന മലനിരകളും ചേർത്തുവെച്ചുള്ള സംയോജിത ടൂറിസം സർക്യൂട്ട് വികസിക്കും.
ഐ.ടി, വ്യവസായ നിക്ഷേപങ്ങൾ: യാത്രാസൗകര്യം മെച്ചപ്പെടുന്നതോടെ വയനാട്ടിലേക്ക് കൂടുതൽ ഇക്കോ-ഫ്രണ്ട്‌ലി ഐ.ടി കമ്പനികളും അഗ്രോ-പ്രോസസ്സിംഗ് യൂണിറ്റുകളും കടന്നുവരാൻ വഴിയൊരുങ്ങും.
അടിയന്തര ആരോഗ്യ സുരക്ഷ: രാത്രികാലങ്ങളിൽ പോലും തടസ്സമില്ലാതെ രോഗികളെ കോഴിക്കോട്ടെ സൂപ്പർ സ്പെഷ്യാലിറ്റി ആശുപത്രികളിൽ എത്തിക്കാൻ സാധിക്കുന്നത് മലയോര ജനതയ്ക്ക് വലിയൊരു ആശ്വാസമാണ്.

കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിലേക്കും (കരിപ്പൂർ), ബേപ്പൂർ തുറമുഖത്തേക്കുമുള്ള യാത്രാ ദൂരം കുറയുന്നത് വടക്കൻ കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള കാർഷിക കയറ്റുമതിയിൽ വൻ വർദ്ധനവുണ്ടാക്കും. വയനാട്ടിലെ ഹോംസ്റ്റേകൾക്കും ഇക്കോ-ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങൾക്കും വിദേശ സഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കാൻ സാധിക്കും. കൂടാതെ വയനാട്ടിലെ ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങളിലെ യുവാക്കൾക്കും പ്രദേശവാസികൾക്കും നിർമ്മാണ ഘട്ടത്തിലും അനുബന്ധ വികസനങ്ങളിലൂടെയും വലിയ തോതിലുള്ള തൊഴിലവസരങ്ങൾ ലഭ്യമാകും.

കോഴിക്കോട്ടെ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലേക്കും ഐ.ടി പാർക്കുകളിലേക്കും (Kozhikode Cyberpark) വയനാട്ടിലെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും പ്രൊഫഷണലുകൾക്കും നിത്യേന യാത്ര ചെയ്തു ജോലി ചെയ്യാനുള്ള സാഹചര്യം ഇത് സൃഷ്ടിക്കും. ഹോസ്റ്റലുകളിലും വാടക വീടുകളിലും താമസിക്കാതെ സ്വന്തം വീടുകളിൽ നിന്ന് ദിവസേന ഓഫാസുകളിലേക്ക് പോയിവരാൻ സാധിക്കുന്നത് കുടുംബങ്ങൾക്ക് വലിയ സാമ്പത്തിക ലാഭമുണ്ടാക്കും. തിരുവമ്പാടി, മുക്കം, കോടഞ്ചേരി, മേപ്പാടി തുടങ്ങിയ ചെറുപട്ടണങ്ങളുടെ വാണിജ്യ വളർച്ചയ്ക്കും റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് വികസനത്തിനും ഇത് വലിയൊരു കുതിപ്പേകും. വിളവെടുപ്പ് കഴിഞ്ഞയുടൻ പച്ചക്കറികളും സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളും വലിയ വിപണികളിലേക്ക് വേഗത്തിൽ എത്തിക്കാൻ സാധിക്കുന്നത് കർഷകർക്ക് മികച്ച വില ലഭിക്കാൻ സഹായിക്കും. ഇടനിലക്കാരുടെ ചൂഷണത്തിൽ നിന്ന് കർഷകരെ രക്ഷിക്കാൻ ഈ അതിവേഗ പാത വഴിയൊരുക്കും. ഹോംസ്റ്റേകളിലും റിസോർട്ടുകളിലും ബുക്കിംഗുകൾ റദ്ദാക്കപ്പെടുന്ന സാഹചര്യം ഇല്ലാതാകുന്നതോടെ ടൂറിസം സംരംഭകർക്ക് ധൈര്യമായി പുതിയ നിക്ഷേപങ്ങൾ ഇറക്കാൻ സാധിക്കും.

പാരിസ്ഥിതിക ആശങ്കകളും സുരക്ഷാ വെല്ലുവിളികളും: ഉരുൾപൊട്ടലിന് ശേഷമുള്ള ജാഗ്രത

2024 ജൂലൈയിൽ മേപ്പാടി പഞ്ചായത്തിലെ മുണ്ടക്കൈ, ചൂരൽമല ഭാഗങ്ങളിലുണ്ടായ വൻ ഉരുൾപൊട്ടൽ ദുരന്തം പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വലിയ പാരിസ്ഥിതിക സംവാദങ്ങൾക്ക് വഴിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. തുരങ്കപാതയുടെ വയനാട് ഭാഗത്തെ പ്രവേശന കവാടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കള്ളാടി പ്രദേശം മേപ്പാടി പഞ്ചായത്തിലാണ് എന്നതിനാൽ, പദ്ധതിയുടെ പാരിസ്ഥിതിക സുരക്ഷിതത്വം കർശനമായി ഉറപ്പുവരുത്തേണ്ടതുണ്ട്.

കേന്ദ്ര വനം-പരിസ്ഥിതി മന്ത്രാലയത്തിന്റെ (MoEFCC) വിദഗ്ദ്ധ സമിതിയുടെ കർശന നിർദ്ദേശങ്ങൾ പാലിച്ചുകൊണ്ടാണ് പദ്ധതി മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്. തുരങ്കം കടന്നുപോകുന്ന മലനിരകളിലെ ഭൂഗർഭ ജലസ്രോതസ്സുകൾക്ക് (Aquifers) ക്ഷതം സംഭവിക്കാതിരിക്കാൻ ഹൈഡ്രോ-ജിയോളജിക്കൽ സർവേകൾ പൂർത്തിയാക്കിയിട്ടുണ്ട്. കനത്ത മഴ പെയ്യുമ്പോൾ പാറകളിലുണ്ടാകുന്ന മർദ്ദ വ്യതിയാനങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കാൻ ഡിജിറ്റൽ സെൻസറുകൾ സ്ഥാപിക്കും.

വനമേഖലയ്ക്ക് ഉപരിതലത്തിൽ യാതൊരു നാശനഷ്ടവും വരുത്താതെ ഭൂമിക്കടിയിലൂടെ മാത്രമാണ് തുരങ്കം കടന്നുപോകുന്നത് എന്നത് മരങ്ങൾ മുറിച്ചുമാറ്റുന്നതും വനനശീകരണവും ഒഴിവാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നുണ്ട്. തുരങ്കത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തെടുക്കുന്ന മണ്ണും പാറയും പരിസ്ഥിതിലോല പ്രദേശങ്ങളിൽ നിക്ഷേപിക്കാതെ നിർമ്മാണ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി പുനരുപയോഗിക്കാനാണ് സർക്കാർ തീരുമാനം.

പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ അതീവ പരിസ്ഥിതിലോലമായ ഒട്ടകത്തലച്ചി മലനിരകളുടെയും (Camel’s Hump) വെള്ളരിമലയുടെയും അടിവാരത്തിലൂടെ പോകുന്ന തുരങ്കം വന്യജീവി സഞ്ചാരപഥങ്ങളെ (Wildlife Corridors) യാതൊരു കാരണവശാലും തടസ്സപ്പെടുത്തില്ലെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ആനത്താരകൾക്ക് ഉപരിതലത്തിൽ പൂർണ്ണ സംരക്ഷണം നൽകിയാണ് ഭൂഗർഭ തുരങ്കം വിഭാവനം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. നിർമ്മാണ സമയത്തുണ്ടാകുന്ന ശബ്ദവും കമ്പനങ്ങളും വന്യമൃഗങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്താതിരിക്കാൻ അക്കൗസ്റ്റിക് ബാരിയറുകളും നിർമ്മിക്കും.

തുരങ്കം തുരക്കുമ്പോൾ പുറത്തുവരുന്ന ലക്ഷക്കണക്കിന് ടൺ കരിങ്കല്ലുകളും മണ്ണും പരിസ്ഥിതിലോല മലഞ്ചെരിവുകളിൽ നിക്ഷേപിക്കുന്നത് വൻ ഭീഷണിയാകും എന്നതിനാൽ സർക്കാർ കർശനമായ പദ്ധതി തയ്യാറാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഈ കരിങ്കല്ലുകൾ തുരങ്ക മുഖങ്ങളിലെ ക്രഷറുകളിൽ പൊടിച്ച് ദേശീയപാത 66-ന്റെയും മലയോര ഹൈവേയുടെയും നിർമ്മാണത്തിനായി മെറ്റലാക്കി മാറ്റും. ഇതിലൂടെ മലകൾ ഇടിച്ചുനിരത്താതെ തന്നെ മറ്റ് നിർമ്മാണ പദ്ധതികൾക്ക് ആവശ്യമായ കല്ല് ലഭ്യമാക്കാനും സാധിക്കുന്നു. പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവും വികസനവും ഒരുമിച്ച് കൊണ്ടുപോകാൻ സാധിക്കും എന്നതിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമായി ഈ പദ്ധതി മാറും. പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ തനത് സൗന്ദര്യം ഒട്ടും ചോർന്നുപോകാതെ അടുത്ത തലമുറയ്ക്കായി കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ സർക്കാർ പ്രതിജ്ഞാബദ്ധമാണ്.

കേരളത്തിന്റെ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ഭൂപടത്തിലെ പ്രാധാന്യവും ദേശീയ മാനങ്ങളും

ദേശീയ തലത്തിൽ തന്നെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രധാന ഹൈവേ പ്രൊജക്റ്റായാണ് ഈ തുരങ്കപാത വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. കർണാടകയിലെ മൈസൂരു, ബെംഗളൂരു നഗരങ്ങളെയും തമിഴ്നാട്ടിലെ ഊട്ടി, കോയമ്പത്തൂർ മേഖലകളെയും കേരളത്തിന്റെ മലബാർ തീരവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഏറ്റവും എളുപ്പമുള്ള യാത്രാമാർഗ്ഗമായി ഇത് മാറും.

തീരദേശ ഹൈവേ, മലയോര ഹൈവേ (SH 59) എന്നിവയുമായി ഈ തുരങ്കപാത കണ്ണിചേർക്കപ്പെടുന്നതോടെ കേരളത്തിന്റെ റോഡ് ശൃംഖലയിൽ വലിയൊരു ഗുണപരമായ മാറ്റം സംഭവിക്കും. ഭാവിയിൽ ചരക്കുനീക്കത്തിനുള്ള പ്രധാന സാമ്പത്തിക ഇടനാഴിയായി (Economic Corridor) ഈ പാത രൂപാന്തരപ്പെടും.

മാലിന്യമുക്തവും മലിനീകരണമില്ലാത്തതുമായ ഇലക്ട്രിക് വാഹനങ്ങൾക്ക് (EV) മുൻഗണന നൽകുന്ന ഗ്രീൻ ട്രാൻസ്പോർട്ട് സംവിധാനമായി തുരങ്കത്തെ മാറ്റിയെടുക്കാനും സംസ്ഥാന മോട്ടോർ വാഹന വകുപ്പ് പദ്ധതിയിടുന്നുണ്ട്.

കർണാടകയിലെ കാർഷിക വിപണികളിൽ നിന്നും തമിഴ്നാട്ടിലെ വ്യാവസായിക നഗരങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ചരക്കുനീക്കം വേഗത്തിലാക്കുന്നത് വഴി ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ പ്രധാന ലോജിസ്റ്റിക്സ് ഹബ്ബായി വടക്കൻ കേരളത്തെ മാറ്റിയെടുക്കാൻ ഈ പാതയ്ക്ക് കഴിയും. നിലമ്പൂർ-നഞ്ചൻഗുഡ് റെയിൽവേ പദ്ധതിക്ക് പകരമായി അതിവേഗ റോഡ് ഗതാഗതം ഉറപ്പാക്കാൻ ഈ തുരങ്കപാതയിലൂടെ സാധിക്കും. കേരളവും അയൽസംസ്ഥാനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വാണിജ്യ ബന്ധങ്ങൾ കൂടുതൽ ദൃഢമാക്കാൻ ഈ തുരങ്കപാത വലിയൊരു പാലമായി വർത്തിക്കും. ഇത് ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ വ്യാപാര മേഖലയ്ക്ക് വലിയൊരു മുതൽക്കൂട്ടാണ്. ഇത് നാടിന് വലിയ നേട്ടമാണ്.

ഭാവിയിലേക്കുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ: സുസ്ഥിര വികസനത്തിനായുള്ള മാർഗ്ഗരേഖ

ഈ ബൃഹദ് പദ്ധതി നാടിന് പരമാവധി ഗുണകരമാകുന്നതിനായി ഇനിപ്പറയുന്ന നിർദ്ദേശങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്:

തത്സമയ പാരിസ്ഥിതിക നിരീക്ഷണം: നിർമ്മാണ ഘട്ടത്തിലും അതിനുശേഷവും മലനിരകളിലെ പാറകളുടെ സ്ഥിരതയും ഭൂഗർഭ ജലനിരപ്പും നിരീക്ഷിക്കാൻ ഐ.ഐ.ടി, ജിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ (GSI) വിദഗ്ദ്ധരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സ്വതന്ത്ര നിരീക്ഷണ സമിതിയെ നിയോഗിക്കുക.
അനുബന്ധ റോഡുകളുടെ വികസനം: തുരങ്കത്തിലേക്കെത്തുന്ന ആനക്കാംപൊയിൽ-തിരുവമ്പാടി-മുക്കം റോഡുകളും മേപ്പാടി-ചൂരൽമല റോഡുകളും അപകടരഹിതമായി വീതികൂട്ടി നവീകരിക്കുക.
ടോൾ നിരക്കുകളിലെ ജനകീയ സമീപനം: സാധാരണക്കാരായ മലയോര കർഷകരെയും ചെറുകിട വാഹനങ്ങളെയും അധിക സാമ്പത്തിക ബാധ്യതയിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കാൻ മിതമായ ടോൾ നയം സ്വീകരിക്കുക.

സ്പീഡ് ക്യാമറകളും ഓട്ടോമേറ്റഡ് ട്രാഫിക് മാനേജ്‌മെന്റും: തുരങ്കത്തിനുള്ളിൽ അമിതവേഗതയും തെറ്റായ ദിശയിലുള്ള മറികടക്കലുകളും തടയാൻ എഐ അധിഷ്ഠിത സ്പീഡ് ക്യാമറകളും ലെയ്ൻ ഡിസിപ്ലിൻ സംവിധാനങ്ങളും കർശനമാക്കുക.
പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ഇന്ധന സ്റ്റേഷനുകൾ: തുരങ്കത്തിന് ഇരുവശങ്ങളിലുമായി ഇലക്ട്രിക് വാഹനങ്ങൾക്കായുള്ള അതിവേഗ ഫാസ്റ്റ് ചാർജിംഗ് സ്റ്റേഷനുകളും സി.എൻ.ജി പമ്പുകളും സജ്ജീകരിക്കുക.
തുരങ്ക കവാടങ്ങളിൽ പ്രത്യേക ദുരന്ത നിവാരണ സേന: ഇരുവശങ്ങളിലെയും പ്രവേശന കവാടങ്ങളിൽ ക്രെയിനുകളും ആംബുലൻസുകളും അത്യാധുനിക രക്ഷാപ്രവർത്തന ഉപകരണങ്ങളുമുള്ള ക്വിക്ക് റെസ്പോൺസ് ടീമുകളെ (QRT) 24 മണിക്കൂറും വിന്യസിക്കുക.
പ്രകൃതിദുരന്ത മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനങ്ങൾ: മഴക്കാലത്ത് തുരങ്ക കവാടങ്ങളിൽ വെള്ളപ്പൊക്കമോ മണ്ണിടിച്ചിലോ ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ ഓട്ടോമേറ്റഡ് റഡാർ മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനങ്ങളും ഡ്രെയിനേജ് ശൃംഖലകളും സ്ഥാപിക്കുക.

ഉപസംഹാരം

ആനക്കാംപൊയിൽ-കള്ളാടി-മേപ്പാടി തുരങ്കപ്പാത കേവലം മല തുരന്നുള്ള ഒരു റോഡ് മാത്രമല്ല; മറിച്ച് യാത്രാ ദുരിതങ്ങളിൽ വീർപ്പുമുട്ടിയിരുന്ന ഒരു മലയോര ജനതയുടെ അതിജീവനത്തിന്റെയും സ്വപ്നങ്ങളുടെയും പ്രതീകമാണ്. പ്രകൃതിയെയും പരിസ്ഥിതിയെയും ആഴത്തിൽ ആദരിച്ചുകൊണ്ട്, അത്യാധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സഹായത്തോടെ നടപ്പാക്കുന്ന ഈ പദ്ധതി കേരളത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിന് പുത്തൻ ദിശാബോധം നൽകും.

താമരശ്ശേരി ചുരത്തിലെ ഗതാഗത തടസ്സങ്ങളിൽ ഇനി ഒരു രോഗിയുടെയും ജീവൻ പൊലിയരുതെന്ന നിശ്ചയദാർഢ്യമാണ് ഈ തുരങ്കപാതയ്ക്ക് പിന്നിലുള്ളത്. പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ ജൈവവൈവിധ്യത്തെ കാത്തുസൂക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് സമയബന്ധിതമായി ഈ സ്വപ്ന പദ്ധതി പൂർത്തിയാക്കാൻ സാധിച്ചാൽ, അത് നവകേരള നിർമ്മിതിയിലെ ഏറ്റവും ഉജ്ജ്വലമായ അധ്യായമായി മാറും. പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ നെഞ്ചുപിളർക്കാതെ, പ്രകൃതിയോട് ചേർന്നുനിന്ന് പടുത്തുയർത്തുന്ന ഈ ആധുനിക എഞ്ചിനീയറിംഗ് വിസ്മയം കേരളത്തിന്റെ വികസന ചരിത്രത്തിലെ സുവർണ്ണ നേട്ടമായി അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെടും. ഇത് മലബാറിലെ ജനങ്ങളുടെ തലമുറകളായുള്ള കാത്തിരിപ്പിന്റെ സാഫല്യമാണ്. ഇത് മലബാറിന്റെ ഹൃദയത്തിലൂടെ തുറക്കുന്ന പുതിയൊരു സുവർണ്ണ കവാടമാണ്. ഈ ചരിത്ര പദ്ധതി പൂർത്തിയാകുന്നതോടെ വയനാടിന്റെ വികസന സ്വപ്നങ്ങൾക്ക് പുതിയൊരു ചിറക് മുളയ്ക്കും. പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ മടിത്തട്ടിലൂടെ മലബാറിന്റെ ഭാവി ശോഭനമാക്കാൻ ഈ തുരങ്കപാതയ്ക്ക് സാധിക്കുമെന്നതിൽ യാതൊരു സംശയവുമില്ല. ഇത് കേരളത്തിന്റെ അഭിമാനകരമായ നേട്ടമായി മാറും എന്നതിൽ സംശയമില്ല. ഓരോ മലയാളിക്കും അഭിമാനിക്കാവുന്ന വികസന വിസ്മയമാണിത്. ഈ സ്വപ്നം യാഥാർത്ഥ്യമാക്കാൻ നാം ഒരുമിച്ച് നിൽക്കണം. ഇത് നാടിന്റെ വികസനത്തിനായുള്ള വലിയ ചുവടുവെപ്പാണ്.