കേരളത്തിലെ ഗ്രന്ഥശാലാ പ്രസ്ഥാനം: ചരിത്രവും ഡിജിറ്റൽ അതിജീവനവും

ഉള്ളടക്കം

പി.എൻ. പണിക്കരും തിരുവിതാംകൂർ ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ തുടക്കവും
മലബാറിലെയും കൊച്ചിയിലെയും വായനശാലാ മുന്നേറ്റങ്ങൾ
യുനെസ്കോ പുരസ്കാരവും കേരള ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘത്തിന്റെ സുവർണ്ണ കാലഘട്ടവും
1989-ലെ പബ്ലിക് ലൈബ്രറീസ് ആക്റ്റും ലൈബ്രറി സെസ് പ്രതിസന്ധിയും
ഡിജിറ്റൽ വിപ്ലവവും ആധുനിക ലൈബ്രറി ഓട്ടോമേഷനും
കേരളത്തിലെ ഗ്രന്ഥശാലാ പ്രസ്ഥാനം നേരിടുന്ന പുതിയ തലമുറ വെല്ലുവിളികൾ
വനിതാ വേദികളും സാമൂഹിക കൂട്ടായ്മകളും: സാംസ്കാരിക പ്രതിരോധം
ഇന്ത്യയ്ക്കും കേരളത്തിനുമുള്ള ദൂരവ്യാപക സ്വാധീനം
ഉപസംഹാരം
സ്രോതസ്സുകൾ

ഗ്രാമീണ കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹികവും സാംസ്കാരികവുമായ ഉണർവ്വുകളിൽ നാട്ടിൻപുറങ്ങളിലെ വായനശാലകൾ വഹിച്ച പങ്ക് ലോക ചരിത്രത്തിൽ തന്നെ സമാനതകളില്ലാത്ത ഒരു അത്ഭുതമാണ്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ നാട്ടിൻപുറങ്ങളിലെ ഇടവഴികളിലും കവലകളിലും തിരിതെളിഞ്ഞ കേരളത്തിലെ ഗ്രന്ഥശാലാ പ്രസ്ഥാനം സാധാരണ മനുഷ്യർക്ക് അറിവിന്റെ വിശാല ജാലകങ്ങൾ തുറന്നുകൊടുക്കുക മാത്രമല്ല ചെയ്തത്, മറിച്ച് ജനാധിപത്യ ബോധവും രാഷ്ട്രീയ അവബോധവും വിപ്ലവകരമായ സാമൂഹിക പരിവർത്തനങ്ങളും ജനഹൃദയങ്ങളിൽ വേരുറപ്പിക്കുക കൂടിയാണ് ചെയ്തത്. ഒരു ചായക്കടയുടെയോ ഗ്രാമീണ കവലയുടെയോ ഓരത്തിരുന്ന് ദിനപത്രങ്ങൾ ഉറക്കെ വായിച്ചുകേൾപ്പിച്ച പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്നാണ് സമ്പൂർണ്ണ സാക്ഷരതയെന്ന അഭിമാനകരമായ നാഴികക്കല്ലിലേക്ക് കേരളം നടന്നു കയറിയത്. വായനശാലകൾ ഇവിടെ കേവലം പുസ്തകങ്ങളുടെ അലമാരകളായിരുന്നില്ല; അവ നാടിന്റെ പൊതുമണ്ഡലവും (Public Sphere) തർക്കവിതർക്കങ്ങളുടെ വേദിയുമായിരുന്നു.

എന്നാൽ വിവരസാങ്കേതികവിദ്യയുടെ കുതിച്ചുചാട്ടവും സ്മാർട്ട്ഫോൺ സ്ക്രീനുകളുടെ അതിപ്രസരവും പരമ്പരാഗത വായനാരീതികളെ സാരമായി മാറ്റിമറിച്ച ഇക്കാലത്ത്, വായനശാലകൾ കേവലം പുസ്തകങ്ങളുടെ സൂക്ഷിപ്പുകേന്ദ്രങ്ങൾ മാത്രമായി ഒതുങ്ങിപ്പോകുമോ എന്ന ആശങ്ക ശക്തമായിരുന്നു. ഡിജിറ്റൽ മീഡിയയുടെയും സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളുടെയും വരവോടെ വായനാമുറികളിലെ നിശ്ശബ്ദത കൂടുകയും യുവതലമുറ കടലാസ് പുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്ന് അകലുകയും ചെയ്യുന്ന യാഥാർത്ഥ്യം നമ്മുടെ നാട്ടിൻപുറങ്ങളിൽ പ്രകടമായി. ഈ ചരിത്രസന്ധിയിലാണ് തങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യവും ദൗത്യവും പുനർനിർവചിച്ചുകൊണ്ട് കേരളത്തിലെ വായനശാലകൾ അതിജീവനത്തിന്റെ പുതുവഴികൾ തേടുന്നത്.

പരമ്പരാഗത അച്ചടി മാധ്യമങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇന്റർനെറ്റ് അധിഷ്ഠിത ഇ-ലൈബ്രറികളിലേക്കും (Digital Libraries), വിജ്ഞാന കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കും (Community Knowledge Hubs), കരിയർ ഗൈഡൻസ് കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കും കേരളത്തിലെ വായനശാലകൾ പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയാണ്. ചരിത്രപരമായ വേരുകൾ കാത്തുസൂക്ഷിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ സമകാലിക വെല്ലുവിളികളെ സർഗ്ഗാത്മകമായി നേരിടാൻ ഗ്രന്ഥശാലാ പ്രവർത്തകരും ലൈബ്രറി കൗൺസിലും നടത്തുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആഗോളതലത്തിൽ തന്നെ വലിയ ശ്രദ്ധയാകർഷിക്കുന്നു. പുസ്തകപ്പുരകളിൽ നിന്ന് നാളെയുടെ വൈജ്ഞാനിക സമൂഹത്തിലേക്കുള്ള ഈ ചുവടുമാറ്റം നമ്മുടെ സാംസ്കാരിക മണ്ഡലത്തിന് നൽകുന്ന ഊർജ്ജം അളവറ്റതാണ്.

പി.എൻ. പണിക്കരും തിരുവിതാംകൂർ ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ തുടക്കവും

കേരളത്തിലെ ഗ്രന്ഥശാലാ ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ ഒഴിവാക്കാനാവാത്ത നാമമാണ് പുതുവായിൽ നാരായണ പണിക്കർ എന്ന പി.എൻ. പണിക്കരുടേത്. 1909 മാർച്ച് ഒന്നിന് ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ നീലംപേരൂരിൽ ഗോവിന്ദപിള്ളയുടെയും ജാനകിയമ്മയുടെയും മകനായി ജനിച്ച അദ്ദേഹം, അധ്യാപകനായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്ന കാലത്തുതന്നെ അറിവ് ജനകീയമാക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യം ആഴത്തിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. 1926-ൽ തന്റെ സ്വന്തം ഗ്രാമത്തിൽ ‘സനാതനധർമ്മ വായനശാല’ എന്ന പേരിൽ ഒരു ചെറിയ ഗ്രന്ഥശാല സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ജീവിതദൗത്യത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. അക്കാലത്ത് പുസ്തകങ്ങളും പത്രങ്ങളും സമൂഹത്തിലെ ഉയർന്ന വരേണ്യവർഗ്ഗത്തിന്റെ മാത്രം കുത്തകയായിരുന്ന വ്യവസ്ഥിതിക്കെതിരെയുള്ള നിശ്ശബ്ദമായ ഒരു ജനകീയ ചെറുത്തുനിൽപ്പായിരുന്നു അത്.

പിന്നീട് 1945 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ അമ്പലപ്പുഴ പി.കെ. മെമ്മോറിയൽ ഗ്രന്ഥശാലയിൽ വെച്ച് തിരുവിതാംകൂറിലെ 47 ഗ്രാമീണ വായനശാലകളുടെ പ്രതിനിധികളെ വിളിച്ചുകൂട്ടി ‘തിരുവിതാംകൂർ ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘം’ (Travancore Library Association) രൂപീകരിച്ചതോടെയാണ് ഒരു സംഘടിത പ്രസ്ഥാനമായി ഇത് മാറിയത്. ‘വായിച്ചു വളരുക, ചിന്തിച്ചു വിവേകം നേടുക’ എന്ന വിഖ്യാതമായ മുദ്രാവാക്യം നാടെങ്ങും മുഴക്കിക്കൊണ്ട് പി.എൻ. പണിക്കർ കാൽനടയായി കേരളത്തിലെ ഗ്രാമാന്തരങ്ങളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു. സൈക്കിളിലും തോണിയിലും കാൽനടയായും നാട്ടിൻപുറങ്ങളിൽ എത്തിയ അദ്ദേഹം കർഷകരെയും കയർ തൊഴിലാളികളെയും സ്ത്രീകളെയും യുവാക്കളെയും ഒരുമിച്ചു കൂട്ടി വായനശാലകൾ കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു.

നാട്ടുകാരുടെ അകമഴിഞ്ഞ പങ്കാളിത്തത്തോടെയായിരുന്നു ഓരോ ഗ്രാമീണ വായനശാലയും ഉയർന്നുവന്നത്. ഒരോ വീട്ടിൽ നിന്നും ഓരോ പിടി അരിയും തേങ്ങയും പിരിച്ചെടുത്തും, തങ്ങളുടെ അധ്വാനത്തിന്റെ ഒരു പങ്ക് മാറ്റിവെച്ചും, സ്വന്തമായി ഭൂമി വിട്ടുനൽകിയും ഗ്രാമീണർ വായനശാലകൾക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. ജാതി-മത-വർഗ്ഗ ഭേദമന്യേ സർവ്വരും ഒത്തുചേരുന്ന സമത്വ സുന്ദരമായ പൊതുവിടങ്ങളായി ഈ വായനശാലകൾ അതിവേഗം രൂപാന്തരപ്പെട്ടു. കേരളത്തിന്റെ നവോത്ഥാന നായകരും രാഷ്ട്രീയ ചിന്തകരും സാഹിത്യകാരന്മാരും നാട്ടിൻപുറങ്ങളിലെ വായനശാലകളെ പുരോഗമന പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഈറ്റില്ലമായി കണ്ടതോടെ പ്രസ്ഥാനം അതിവേഗം പടർന്നുപന്തലിക്കുകയായിരുന്നു.

ഇന്ത്യൻ ലൈബ്രറി സയൻസിന്റെ പിതാവായ ഡോ. എസ്.ആർ. രംഗനാഥൻ (Dr. S.R. Ranganathan) കേരളം സന്ദർശിച്ച വേളയിൽ ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘത്തിന്റെ ചിട്ടയായ പ്രവർത്തനങ്ങളെയും ജനകീയ സ്വഭാവത്തെയും അത്ഭുതത്തോടെയാണ് വിലയിരുത്തിയത്. പുസ്തകങ്ങൾ കാറ്റലോഗ് ചെയ്യുന്നതിലും വായനക്കാരിലേക്ക് പുസ്തകങ്ങൾ എത്തിക്കുന്നതിലും കേരളത്തിലെ ഗ്രന്ഥശാലകൾ കാണിച്ച അച്ചടക്കവും ആവേശവും ദേശീയ തലത്തിൽ തന്നെ പ്രകീർത്തിക്കപ്പെട്ടു.

മലബാറിലെയും കൊച്ചിയിലെയും വായനശാലാ മുന്നേറ്റങ്ങൾ

തിരുവിതാംകൂറിൽ പി.എൻ. പണിക്കരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പ്രസ്ഥാനം ശക്തിപ്പെടുമ്പോൾ തന്നെ കൊച്ചിയിലും മലബാറിലും സമാന്തരമായ ജനകീയ വായനശാലാ മുന്നേറ്റങ്ങൾ സജീവമായിരുന്നു. മലബാറിൽ സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനികളും സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളും വായനശാലകളെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും സാമ്രാജ്യത്വ വിരുദ്ധ പോരാട്ടങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രങ്ങളാക്കി മാറ്റി. കെ. കേളപ്പൻ, ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്, കൃഷ്ണപിള്ള തുടങ്ങിയ നേതാക്കൾ നാട്ടിൻപുറങ്ങളിൽ വായനശാലകളും യൂത്ത് ലീഗുകളും സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ മുൻപന്തിയിൽ നിന്നു. 1937-ൽ കോഴിക്കോട് രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട മലബാർ വായനശാലാ സംഘം വടക്കൻ കേരളത്തിലെ വായനാ സംസ്കാരത്തിന് വലിയ അടിത്തറയിട്ടു.

മദ്രാസ് പബ്ലിക് ലൈബ്രറീസ് ആക്റ്റ് (Madras Public Libraries Act, 1948) പ്രകാരം രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട ലോക്കൽ ലൈബ്രറി അതോറിറ്റികൾ (Local Library Authorities – LLA) മലബാറിലെ വായനശാലകൾക്ക് നിശ്ചിത ഗ്രാന്റുകൾ നൽകിയിരുന്നു. കൊച്ചി നാട്ടുരാജ്യത്തിൽ കൊച്ചി ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘവും താലൂക്ക് തലത്തിലുള്ള യൂണിയനുകളും ശക്തമായി നിലകൊണ്ടു. കേരളപ്പിറവിക്ക് ശേഷം ഈ മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത ധാരകളും ഒരൊറ്റ കുടക്കീഴിൽ അണിനിരന്നതോടെയാണ് കേരള ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘം ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ജനകീയ സാംസ്കാരിക കൂട്ടായ്മയായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടത്.

യുനെസ്കോ പുരസ്കാരവും കേരള ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘത്തിന്റെ സുവർണ്ണ കാലഘട്ടവും

1956 നവംബർ ഒന്നിന് ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഐക്യകേരളം രൂപംകൊണ്ടതോടെ തിരുവിതാംകൂർ ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘം വിപുലീകരിക്കപ്പെടുകയും ‘കേരള ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘം’ (Kerala Grandhasala Sangham) എന്ന പേര് ഔദ്യോഗികമായി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. മലബാറിലെയും കൊച്ചിയിലെയും വായനശാലകളെ കൂടി ഉൾക്കൊള്ളിച്ചുകൊണ്ട് സംസ്ഥാനവ്യാപകമായ ഒരു ബൃഹദ് ശൃംഖലയായി ഇത് വികസിച്ചു. പി.എൻ. പണിക്കർ ദീർഘകാലം ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച ഈ സുവർണ്ണ കാലഘട്ടത്തിൽ വായനശാലകളുടെ എണ്ണം നാല്പത്തിയേഴിൽ നിന്ന് ക്രമേണ ആറായിരത്തിലധികമായി ഉയർന്നുവെന്നത് ഒരു ജനകീയ മുന്നേറ്റത്തിന്റെ അത്ഭുതകരമായ തെളിവായിരുന്നു.

കേവലം പുസ്തക വിതരണത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഒന്നായിരുന്നില്ല കേരള ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം. നിശാപാഠശാലകൾ (Night Schools), അനൗപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസ ക്ലാസുകൾ, സാക്ഷരതാ യജ്ഞങ്ങൾ, വിജ്ഞാന സദസ്സുകൾ, സാംസ്കാരിക ചർച്ചാ വേദികൾ, കായിക മത്സരങ്ങൾ, ഗ്രാമീണ നാടക കളരികൾ എന്നിവ സംഘടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് സമൂഹത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളിലും വായനശാലകൾ തങ്ങളുടെ മായാത്ത മുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. നിരക്ഷരരായ ഗ്രാമീണ കർഷകർക്കും വീട്ടമ്മമാർക്കും എഴുത്തും വായനയും പകർന്നുനൽകാൻ വായനശാലാ വളണ്ടിയർമാർ രാപ്പകലില്ലാതെ നിസ്വാർത്ഥമായി പ്രവർത്തിച്ചു.

ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘത്തിന്റെ ഈ അവിസ്മരണീയമായ ജനകീയ ഇടപെടലുകൾ ആഗോളതലത്തിൽ തന്നെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. 1975-ൽ യുനെസ്കോയുടെ (UNESCO) അഭിമാനകരമായ ‘ക്രൂപ്സ്കയ പുരസ്കാരം’ (Nadezhda K. Krupskaya Award) കേരള ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘത്തിന് ലഭിച്ചതോടെ പ്രസ്ഥാനം അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ പ്രകീർത്തിക്കപ്പെട്ടു. അനൗപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തും നിരക്ഷരതാ നിർമ്മാർജ്ജനത്തിലും ഒരു ജനകീയ കൂട്ടായ്മ കൈവരിച്ച അതുല്യമായ വിജയത്തിനുള്ള ആഗോള അംഗീകാരമായിരുന്നു ഈ പുരസ്കാരം. ഈ വിപ്ലവകരമായ അടിത്തറയാണ് പിൽക്കാലത്ത് 1990-ൽ കോട്ടയം നഗരത്തെയും 1991-ൽ കേരള സംസ്ഥാനത്തെയും സമ്പൂർണ്ണ സാക്ഷരത കൈവരിച്ച ആദ്യ പ്രദേശങ്ങളായി ലോകത്തിന് മുന്നിൽ തലയുയർത്തി നിർത്താൻ പ്രാപ്തമാക്കിയത്.

1977-ൽ സർക്കാരിന്റെ നേരിട്ടുള്ള നിയന്ത്രണത്തിലേക്ക് ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘത്തിന്റെ ഭരണം മാറിയെങ്കിലും, പി.എൻ. പണിക്കർ തന്റെ അക്ഷരയജ്ഞം അവസാനിപ്പിച്ചില്ല. അദ്ദേഹം കേരള അനൗപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസ സമിതി (KANFED – കാൻഫെഡ്) രൂപീകരിക്കുകയും നാടെങ്ങും സാക്ഷരതാ ക്ലാസുകൾ സജീവമായി തുടരുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗ ദിനമായ ജൂൺ 19 കേരള സർക്കാർ ഔദ്യോഗിക ‘വായനാദിനമായി’ ആചരിക്കാൻ തുടങ്ങിയതും, പിൽക്കാലത്ത് പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി 2017-ൽ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ കാര്യാലയം വഴി ഇത് ദേശീയ വായനാ മാസമായി പ്രഖ്യാപിച്ചതും ഈ മഹത് വ്യക്തിത്വത്തോടുള്ള ആദരവാണ്.

1989-ലെ പബ്ലിക് ലൈബ്രറീസ് ആക്റ്റും ലൈബ്രറി സെസ് പ്രതിസന്ധിയും

കേരള ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘത്തിന്റെ ജനാധിപത്യപരമായ വികാസത്തിന് സമഗ്രമായ നിയമപരമായ പരിരക്ഷ നൽകുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് 1989-ൽ ഇ.കെ. നായനാർ സർക്കാരിന്റെ കാലത്ത് ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ കേരള പബ്ലിക് ലൈബ്രറീസ് ആക്റ്റ് (Kerala Public Libraries Act, 1989) നിയമസഭ പാസാക്കുന്നത്. അതുവരെ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘത്തിന്റെ ആസ്തികളും ബാധ്യതകളും ജീവനക്കാരെയും പൂർണ്ണമായി ഉൾപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് ജനാധിപത്യപരമായ തെരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെയുള്ള ‘കേരള സ്റ്റേറ്റ് ലൈബ്രറി കൗൺസിൽ’ (Kerala State Library Council – KSLC) രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. താലൂക്ക് ലൈബ്രറി യൂണിയനുകളും ജില്ലാ ലൈബ്രറി കൗൺസിലുകളും സംസ്ഥാന ലൈബ്രറി കൗൺസിലും അടങ്ങുന്ന ത്രിതല ഭരണസംവിധാനം ഇതോടെ നിലവിൽ വന്നു. തിരുവനന്തപുരത്തെ പബ്ലിക് ലൈബ്രറി സംസ്ഥാനത്തെ പ്രധാന സെൻട്രൽ ലൈബ്രറിയായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

ഗ്രന്ഥശാലകളുടെ സുസ്ഥിരമായ നിലനിൽപ്പിനും പുതിയ പുസ്തകങ്ങൾ വാങ്ങുന്നതിനും കെട്ടിട നിർമ്മാണത്തിനും ലൈബ്രേറിയൻമാരുടെ ഓണറേറിയത്തിനുമായി തനതായ ഒരു നിയമപരമായ സാമ്പത്തിക സ്രോതസ്സ് ഈ നിയമത്തിലൂടെ ഉറപ്പാക്കി. തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ (Grama Panchayats, Municipalities, Corporations) പിരിക്കുന്ന കെട്ടിട നികുതിയുടെയും വസ്തു നികുതിയുടെയും മേൽ 5 ശതമാനം സർചാർജ്ജായി ലൈബ്രറി സെസ്സ് (Library Cess) ഈടാക്കണമെന്നും, ഈ തുക പൂർണ്ണമായും സംസ്ഥാന ലൈബ്രറി ഫണ്ടിലേക്ക് അടയ്ക്കണമെന്നും നിയമം കർശനമായി അനുശാസിക്കുന്നു. സംസ്ഥാനത്തൊട്ടാകെയുള്ള ഒൻപതിനായിരത്തി ഇരുനൂറിലധികം വരുന്ന അഫിലിയേറ്റഡ് വായനശാലകളുടെ പ്രവർത്തന ഗ്രാന്റുകൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നത് പ്രധാനമായും ഈ ഫണ്ടിൽ നിന്നാണ്.

എന്നാൽ സമീപകാലത്ത് കേരളത്തിലെ പ്രധാന നഗരസഭകൾ ലൈബ്രറി സെസ്സ് പിരിച്ചെടുത്തിട്ടും അത് ലൈബ്രറി കൗൺസിലിന് കൈമാറാതെ വകമാറ്റി ചെലവഴിക്കുന്നത് അതീവ ഗുരുതരമായ പ്രതിസന്ധിയാണ് സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നത്. പ്രമുഖ ദേശീയ ദിനപത്രമായ ദി ഹിന്ദു റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തതനുസരിച്ച്, കോർപ്പറേഷനുകൾ വരുത്തിയ കനത്ത കുടിശ്ശിക തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ ലൈബ്രറി കൗൺസിൽ നിയമനടപടികൾ ആരംഭിച്ചിരിക്കുകയാണ്. കൊച്ചി കോർപ്പറേഷൻ മാത്രം കഴിഞ്ഞ നാല് സാമ്പത്തിക വർഷങ്ങളിലായി 22.56 കോടി രൂപയാണ് ലൈബ്രറി കൗൺസിലിന് നൽകാതെ പിടിച്ചുവെച്ചിരിക്കുന്നത്. 2022-23 വർഷത്തിൽ 2.76 കോടിയും, 2023-24-ൽ 5.63 കോടിയും, 2024-25-ൽ 7.48 കോടിയും, 2025-26 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ 6.69 കോടി രൂപയുമാണ് കൊച്ചി കോർപ്പറേഷന്റെ കുടിശ്ശിക.

തലസ്ഥാന നഗരമായ തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷൻ 2025-26 വർഷത്തിൽ മാത്രം പിരിച്ചെടുത്ത 5.28 കോടി രൂപയാണ് നൽകാനുള്ളത്. കൊല്ലം കോർപ്പറേഷൻ കഴിഞ്ഞ മൂന്ന് വർഷങ്ങളിലായി 3.83 കോടി രൂപയും (2023-24-ൽ 1.22 കോടി, 2024-25-ൽ 1.22 കോടി, 2025-26-ൽ 1.38 കോടി), കോഴിക്കോട് കോർപ്പറേഷൻ 2024-25 വർഷത്തിൽ 3.46 കോടി രൂപയും ലൈബ്രറി കൗൺസിലിന് കൈമാറിയിട്ടില്ല. ഇത്തരത്തിൽ നഗരസഭകളിൽ നിന്നുള്ള കോടിക്കണക്കിന് രൂപ കുടിശ്ശികയായതോടെ നാട്ടിൻപുറങ്ങളിലെ ചെറുകിട വായനശാലകൾക്ക് കൃത്യസമയത്ത് പുസ്തക ഗ്രാന്റുകൾ വിതരണം ചെയ്യാനും കെട്ടിട വാടക നൽകാനും ലൈബ്രേറിയന്മാർക്ക് തുച്ഛമായ ഓണറേറിയം നൽകാനും കഴിയാത്ത അതീവ ദയനീയമായ സ്ഥിതിവിശേഷമാണ് ഉടലെടുത്തിരിക്കുന്നത്.

ഡിജിറ്റൽ വിപ്ലവവും ആധുനിക ലൈബ്രറി ഓട്ടോമേഷനും

ഇന്റർനെറ്റും സ്മാർട്ട്ഫോണുകളും വിവരവിനിമയ രംഗത്ത് വിപ്ലവം സൃഷ്ടിച്ചതോടെ വായനശാലകളുടെ പ്രവർത്തനരീതികളിലും കാതലായ നവീകരണങ്ങൾ അനിവാര്യമായി മാറി. പുസ്തകങ്ങളുടെ വിവരങ്ങൾ രജിസ്റ്ററുകളിൽ കൈകൊണ്ട് എഴുതി സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന പരമ്പരാഗത സമ്പ്രദായത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും കമ്പ്യൂട്ടർവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ലൈബ്രറി മാനേജ്‌മെന്റ് സിസ്റ്റത്തിലേക്ക് (Integrated Library Management System) കേരളത്തിലെ വായനശാലകൾ അതിവേഗം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഇതിനായി ആഗോളതലത്തിൽ സ്വീകാര്യതയുള്ള ഓപ്പൺ സോഴ്സ് സോഫ്റ്റ്‌വെയറായ ‘കോഹ’ (Koha) ലൈബ്രറി കൗൺസിലിന്റെ കീഴിലുള്ള പ്രധാന വായനശാലകളിൽ വിജയകരമായി നടപ്പിലാക്കി വരുന്നു.

തിരുവനന്തപുരത്തെ സ്റ്റേറ്റ് സെൻട്രൽ ലൈബ്രറി ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രമുഖ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ആർ.എഫ്.ഐ.ഡി (RFID – Radio Frequency Identification) സാങ്കേതികവിദ്യയും സ്മാർട്ട് കാർഡുകളും സ്വയംപ്രവർത്തിത ബുക്ക് ഡ്രോപ്പ് കിയോസ്കുകളും പ്രവർത്തനക്ഷമമാണ്. കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ നാഷണൽ ഇൻഫർമാറ്റിക്സ് സെന്റർ (NIC) വികസിപ്പിച്ച ‘ഇ-ഗ്രന്ഥാലയ’ (e-Granthalaya) സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ശൃംഖലയിലൂടെ കേരളത്തിലെ താലൂക്ക്-ജില്ലാ ലൈബ്രറികളിലെ പുസ്തക ശേഖരങ്ങൾ ഓൺലൈൻ പബ്ലിക് ആക്സസ് കാറ്റലോഗ് (OPAC) വഴി മൊബൈലിലൂടെയോ കമ്പ്യൂട്ടറിലൂടെയോ തിരയാൻ സാധിക്കുന്ന സാഹചര്യം ഒരുങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.

ഡിജിറ്റൽവൽക്കരണത്തോടൊപ്പം തന്നെ പുരാതന ചരിത്രരേഖകളും താളിയോല ഗ്രന്ഥങ്ങളും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള വിപുലമായ പദ്ധതികളും നടക്കുന്നുണ്ട്. നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും ആദ്യകാല മലയാള പത്ര-മാസികകളും ഹൈ-റെസലൂഷൻ സ്കാനറുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്ത് സൂക്ഷിക്കുന്ന ‘ഡിജിറ്റൽ ആർക്കൈവ്സ്’ പദ്ധതികൾക്ക് ലൈബ്രറി കൗൺസിൽ രൂപം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, സ്കൂൾ-കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥികൾക്കായി നാഷണൽ ഡിജിറ്റൽ ലൈബ്രറി ഓഫ് ഇന്ത്യ (NDLI) പോർട്ടലിലെ വിജ്ഞാന വിഭവങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുന്ന പ്രത്യേക ഡിജിറ്റൽ കിയോസ്കുകളും പല മോഡൽ വായനശാലകളിലും സജ്ജീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

കേരളത്തിലെ ഗ്രന്ഥശാലാ പ്രസ്ഥാനം നേരിടുന്ന പുതിയ തലമുറ വെല്ലുവിളികൾ

സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ മുന്നേറ്റം വിജ്ഞാനത്തിന്റെ പുതിയ വാതിലുകൾ തുറക്കുമ്പോഴും, കേരളത്തിലെ ഗ്രന്ഥശാലാ പ്രസ്ഥാനം ഇന്ന് നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി വായനക്കാരുടെ എണ്ണത്തിലുണ്ടാകുന്ന തലമുറമാറ്റമാണ്. ഡിജിറ്റൽ സ്ക്രീൻ അഡിക്ഷൻ (Screen Addiction), റീൽസുകളും ഹ്രസ്വ വീഡിയോകളും സൃഷ്ടിക്കുന്ന ശ്രദ്ധക്കുറവ് (Short Attention Span), യൂട്യൂബ്-ഓൺലൈൻ ഗെയിമിംഗ് എന്നിവയിലേക്ക് കുട്ടികളും യുവാക്കളും ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത് നാട്ടിൻപുറങ്ങളിലെ വായനാമുറികളിലെ സാന്നിധ്യത്തെ ഗണ്യമായി കുറച്ചിട്ടുണ്ട്. സ്കൂൾ ലൈബ്രറികൾ സജീവമാണെങ്കിലും, പൊതു വായനശാലകളിലേക്ക് സ്കൂൾ-കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥികൾ എത്തുന്ന നിരക്കിൽ ഇടിവ് സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്.

മറ്റൊരു പ്രധാന പ്രതിസന്ധി വിദേശത്തേക്കും ഇതര സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കുമുള്ള യുവാക്കളുടെ വൻതോതിലുള്ള കുടിയേറ്റമാണ്. കേരളത്തിലെ ഓരോ പഞ്ചായത്തിലും ഗ്രാമീണ വായനശാലകളുടെ സാരഥികളായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന യുവജന സംഘാടകർ ഉപരിപഠനത്തിനും ജോലിക്കുമായി നാടുവിടുന്നത് വായനശാലകളുടെ നിത്യേനയുള്ള ഭരണനിർവ്വഹണത്തെ പ്രതിസന്ധിയിലാക്കുന്നു. പല ഗ്രാമങ്ങളിലും വായനശാലാ കമ്മിറ്റികൾ നയിക്കാൻ പ്രായമായവർ മാത്രം അവശേഷിക്കുന്ന സാഹചര്യം ഉടലെടുക്കുന്നുണ്ട്.

ഈ പ്രതിസന്ധികളെ മറികടക്കാൻ പരമ്പരാഗത വായനശാലാ സങ്കല്പങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടക്കാൻ ലൈബ്രറികൾ നിർബന്ധിതരാകുന്നു. കേവലം സാഹിത്യ പുസ്തകങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിന് പകരം, മത്സരപരീക്ഷകൾക്ക് തയ്യാറെടുക്കുന്ന വിദ്യാർത്ഥികൾക്കായുള്ള അത്യാധുനിക കരിയർ ഗൈഡൻസ് സെല്ലുകൾ (Career Guidance & Civil Service Coaching Desks), എ.സി റീഡിംഗ് റൂമുകൾ, സൗജന്യ വൈഫൈ സോണുകൾ, റോബോട്ടിക്സ്-എഐ വർക്ക്‌ഷോപ്പുകൾ എന്നിവ സംഘടിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് വായനശാലകൾ പുത്തൻ തലമുറയെ വീണ്ടും ആകർഷിക്കുന്നത്.

വനിതാ വേദികളും സാമൂഹിക കൂട്ടായ്മകളും: സാംസ്കാരിക പ്രതിരോധം

കേരളത്തിലെ വായനശാലകളുടെ ചരിത്രത്തിൽ പണ്ടുകാലത്ത് പുരുഷന്മാരുടെ ഇടമായി മാത്രം കാണപ്പെട്ടിരുന്ന പൊതുവിടങ്ങൾ ഇന്ന് സ്ത്രീകളുടെ സജീവ പങ്കാളിത്തത്താൽ ജനാധിപത്യവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ലൈബ്രറി കൗൺസിലിന്റെ കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ‘വനിതാ വേദികൾ’ (Vanitha Vedi) നാട്ടിൻപുറങ്ങളിലെ സ്ത്രീകളുടെ സർഗ്ഗാത്മക ശേഷികളെ പരിപോഷിപ്പിക്കുന്നതിൽ നിർണ്ണായക പങ്കാണ് വഹിക്കുന്നത്. മാസത്തിലൊരിക്കൽ പുസ്തക ചർച്ചകൾ സംഘടിപ്പിക്കുക, വീട്ടമ്മമാർക്കായി വായനാ മത്സരങ്ങൾ നടത്തുക, പുസ്തകങ്ങൾ വീടുകളിൽ എത്തിച്ചുനൽകുന്ന ‘പുസ്തകക്കൂട്’ പദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കുക എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

കുടുംബശ്രീ അയൽക്കൂട്ടങ്ങളുമായി സഹകരിച്ച് വായനശാലകൾ നടത്തുന്ന സാക്ഷരതാ-തുടർവിദ്യാഭ്യാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഗ്രാമീണ സ്ത്രീകളുടെ ആത്മവിശ്വാസം വർദ്ധിപ്പിച്ചു. എഴുത്തും വായനയും നിലച്ചുപോയ വീട്ടമ്മമാർക്ക് വായനശാലകൾ വീണ്ടും അറിവിന്റെ വാതിലുകൾ തുറന്നുകൊടുത്തു. ബാലവേദികൾ വഴി കുട്ടികൾക്കായി കഥപറച്ചിൽ കളരികളും ചിത്രരചനാ ക്യാമ്പുകളും ബാലസാഹിത്യ ശിൽപ്പശാലകളും നടത്തിക്കൊണ്ട് വായനയെ ഒരു കുട്ടിക്കാല ശീലമാക്കി മാറ്റാൻ വായനശാലകൾ നിരന്തരം പ്രയത്നിക്കുന്നു.

ഇതിനുപുറമെ, സമൂഹത്തിൽ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ലഹരി ഉപയോഗത്തിനെതിരെയുള്ള സാംസ്കാരിക പ്രതിരോധത്തിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങളായും വായനശാലകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കായിക ക്ലബ്ബുകളും നാടക വേദികളും സജീവമാക്കി നിർത്തിക്കൊണ്ട് യുവാക്കളെ വിനാശകരമായ വഴികളിൽ നിന്ന് വിജ്ഞാനത്തിന്റെയും കായിക സംസ്കാരത്തിന്റെയും നേർവഴിയിലേക്ക് നയിക്കാൻ ഗ്രാമീണ വായനശാലകൾ വലിയ കാവലാളുകളായി നിലകൊള്ളുന്നു. വർഗ്ഗീയതയ്ക്കും അസഹിഷ്ണുതയ്ക്കുമെതിരെ സ്വതന്ത്രവും മതനിരപേക്ഷവുമായ ചിന്തകൾ വളർത്തിയെടുക്കുന്ന ജനാധിപത്യ വേദികളായി ഇവ ഇപ്പോഴും ജ്വലിച്ചുനിൽക്കുന്നു.

തീരദേശ മേഖലകളിലും ആദിവാസി ഊരുകളിലും പ്രത്യേക വായനശാലാ ശൃംഖലകൾ വ്യാപിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളും നടക്കുന്നുണ്ട്. മത്സ്യത്തൊഴിലാളി ഗ്രാമങ്ങളിലും വയനാട്, ഇടുക്കി, പാലക്കാട് ജില്ലകളിലെ ആദിവാസി മേഖലകളിലും വായനശാലകൾ വഴി പുസ്തകങ്ങൾ എത്തിക്കുന്നതിലൂടെ അരികുവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ജനതയെ മുഖ്യധാരയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ സാധിക്കുന്നു. ‘വായനയിലൂടെ വിമോചനം’ എന്ന ആശയം അന്വർത്ഥമാക്കിക്കൊണ്ട് തടവറകളിലെ അന്തേവാസികൾക്കായി ജയിൽ ലൈബ്രറികൾ സജീവമാക്കുന്നതിലും കേരള ലൈബ്രറി കൗൺസിൽ ശ്രദ്ധേയമായ മാതൃക സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഇന്ത്യയ്ക്കും കേരളത്തിനുമുള്ള ദൂരവ്യാപക സ്വാധീനം

ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ കേരളത്തിലെ ഗ്രന്ഥശാലാ പ്രസ്ഥാനം ഒരു അത്ഭുത മാതൃകയാണ്. പല ഉത്തരേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും പൊതു ലൈബ്രറികൾ സർക്കാർ കെട്ടിടങ്ങളിൽ അനാഥമായി കിടക്കുമ്പോൾ, കേരളത്തിൽ ഒൻപതിനായിരത്തിലധികം വായനശാലകൾ ജനങ്ങളുടെ സജീവ പങ്കാളിത്തത്തോടെയും മേൽനോട്ടത്തോടെയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇത് ഇന്ത്യയിലെ മുഴുവൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും മാതൃകയാക്കാവുന്ന വികേന്ദ്രീകൃത വിജ്ഞാന ഭരണരീതിയാണ് (Decentralised Knowledge Governance). ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയത്തിലും (NEP) ഡിജിറ്റൽ ഇന്ത്യ മിഷനിലും ഗ്രാമീണ ലൈബ്രറികളെ ഡിജിറ്റൽ നോളജ് ഹബ്ബുകളാക്കി മാറ്റാൻ വിഭാവനം ചെയ്യുമ്പോൾ, അതിന് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപേ അടിത്തറയിട്ട സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം.

കേരളത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, വായനശാലകൾ നമ്മുടെ സാമൂഹിക മൂലധനത്തിന്റെ (Social Capital) ആണിക്കല്ലാണ്. പ്രളയം, മഹാമാരികൾ തുടങ്ങിയ ദുരന്തമുഖങ്ങളിൽ ദുരിതാശ്വാസ ക്യാമ്പുകളായും ഭക്ഷണ സാധനങ്ങൾ സമാഹരിക്കുന്ന കേന്ദ്രങ്ങളായും അതിവേഗം മാറിയത് ഈ വായനശാലാ കെട്ടിടങ്ങളാണ്. ഒരു ജനതയുടെ പൊതുബോധത്തെയും ചിന്താശേഷിയെയും നിരന്തരം പുതുക്കിപ്പണിയുന്നതിൽ ഇവ വഹിക്കുന്ന പങ്ക് നിസ്തുലമാണ്. ലൈബ്രറി സെസ്സ് കൃത്യമായി ലഭ്യമാക്കുകയും സർക്കാരും തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളും കൂടുതൽ സാമ്പത്തിക സഹായം നൽകുകയും ചെയ്താൽ മാത്രമേ ഭാവിയിലും ഈ പൈതൃകം കരുത്തോടെ മുന്നോട്ടുപോകൂ.

ഗ്രന്ഥശാലകൾ കേവലം മുൻകാല ചരിത്രത്തിന്റെ സ്മാരകങ്ങളല്ല, മറിച്ച് നാളെയുടെ അറിവധിഷ്ഠിത സമൂഹത്തിന്റെ എൻജിനുകളാണ്. കേരളത്തിലെ യുവജനങ്ങൾ അന്താരാഷ്ട്ര തൊഴിൽ വിപണിയിൽ മത്സരിക്കാൻ തയ്യാറെടുക്കുമ്പോൾ, വിവരസാങ്കേതികവിദ്യയും കൃത്രിമബുദ്ധിയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന അത്യാധുനിക ഡിജിറ്റൽ റിസോഴ്സ് സെന്ററുകളായി ഓരോ ഗ്രാമീണ വായനശാലയും രൂപാന്തരപ്പെടേണ്ടത് കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആവശ്യമാണ്.

ഉപസംഹാരം

പുതുവായിൽ നാരായണ പണിക്കർ തെളിച്ച അക്ഷരദീപം ഒരു നൂറ്റാണ്ടിനിപ്പുറവും കേരളത്തിന്റെ ആത്മാവിൽ തെളിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. കടലാസ് താളുകളിൽ നിന്ന് കമ്പ്യൂട്ടർ സ്ക്രീനുകളിലേക്കും മൊബൈൽ ആപ്പുകളിലേക്കും വായനയുടെ മാധ്യമങ്ങൾ മാറിയാലും അറിവ് തേടാനുള്ള മനുഷ്യന്റെ അടങ്ങാത്ത ദാഹം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം കാലം വായനശാലകൾ പ്രസക്തമായി തുടരും. കാലത്തിന്റെ ചുവരെഴുത്തുകൾ വായിച്ച് സാങ്കേതികവിദ്യയെയും ആധുനികതയെയും ചേർത്തുപിടിച്ചുകൊണ്ട് പുതിയ കാലത്തിന് മുന്നിൽ തലയുയർത്തി നിൽക്കാൻ കേരളത്തിലെ ഗ്രന്ഥശാലാ പ്രസ്ഥാനത്തിന് കഴിയുന്നുണ്ട്.

സാമൂഹിക അസമത്വങ്ങൾക്കെതിരെ പൊരുതാനും വിജ്ഞാനാധിഷ്ഠിത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലേക്ക് (Knowledge Economy) കേരളത്തെ നയിക്കാനും വായനശാലകൾക്ക് ഇനിയും വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകാനുണ്ട്. വിജ്ഞാനവും സംസ്കാരവും സമന്വയിക്കുന്ന ജനകീയ തുറസ്സുകളായി നമ്മുടെ വായനശാലകളെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് കേവലം സർക്കാരിന്റെ മാത്രം ഉത്തരവാദിത്തമല്ല, മറിച്ച് പ്രബുദ്ധരായ ഓരോ മലയാളിയുടെയും ചരിത്രപരമായ കടമയാണ്.

കേരളത്തിലെ ഗ്രന്ഥശാലാ പ്രസ്ഥാനവും പി.എൻ. പണിക്കരുടെ പൈതൃകവും: ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ വായനശാലകളുടെ പുനർജ്ജനി