കേരളത്തിലെ ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ വിപ്ലവം: കായംകുളം എൻ.ടി.പി.സിയും ബാണാസുര സാഗറും കാട്ടിത്തരുന്ന ഹരിതോർജ്ജ വിസ്മയം

ഉള്ളടക്കം

1. ഭൂമിയുടെ ദൗർലഭ്യവും ജലപ്പരപ്പിലെ സൗരോർജ്ജ സാധ്യതകളും
2. കായംകുളം എൻ.ടി.പി.സി പ്ലാന്റ്: ഇന്ത്യയിലെ എഞ്ചിനീയറിംഗ് അത്ഭുതം
3. ബാണാസുര സാഗറിലെ തുടക്കം: ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യ ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ മാതൃക
4. ശാസ്ത്രീയ സവിശേഷതകൾ: തണുപ്പാർന്ന വെള്ളവും ഉയർന്ന ഊർജ്ജ കാര്യക്ഷമതയും
5. കേരളത്തിലെ ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ: നേരിടുന്ന വെല്ലുവിളികളും സാങ്കേതിക പരിഹാരങ്ങളും
6. ഇന്ത്യയ്ക്കും കേരളത്തിനും ഉണ്ടാകുന്ന പ്രത്യാഘാതങ്ങളും ഭാവി വികസനവും
7. നയപരമായ നിർദ്ദേശങ്ങൾ: ഹരിത ഊർജ്ജ വിപ്ലവത്തിനായുള്ള മാർഗ്ഗരേഖ
8. ഉപസംഹാരം
9. സ്രോതസ്സുകൾ

ജനസാന്ദ്രതയിൽ രാജ്യത്ത് മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന, ഭൂമിയുടെ ലഭ്യത കടുത്ത പ്രതിസന്ധി സൃഷ്ടിക്കുന്ന കേരളത്തിൽ പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള വൻകിട സൗരോർജ്ജ പാർക്കുകൾ (Solar Parks) സ്ഥാപിക്കുക എന്നത് ഏറെക്കുറെ അസാധ്യമായ കാര്യമാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് ഏക്കർ സമതല ഭൂമി ആവശ്യമുള്ള ഗ്രൗണ്ട്-മൗണ്ടഡ് സോളാർ പദ്ധതികൾക്ക് പകരം കേരളം കണ്ടെത്തിയ വിപ്ലവകരമായ ബദൽ മാർഗ്ഗമാണ് കേരളത്തിലെ ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ (Floating Solar Photovoltaic Systems) പദ്ധതികൾ. സംസ്ഥാനത്തെ അണക്കെട്ടുകളിലെയും കായലുകളിലെയും ജലസംഭരണികൾക്ക് മുകളിൽ പൊന്തിക്കിടക്കുന്ന സൗരോർജ്ജ പ്ലാന്റുകൾ സ്ഥാപിച്ച് വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ, കേരളത്തിന്റെ ഊർജ്ജ സ്വയംപര്യാപ്തതയിലേക്കുള്ള നിർണ്ണായക നാഴികക്കല്ലായി മാറുകയാണ്.

വയനാട്ടിലെ ബാണാസുര സാഗർ അണക്കെട്ടിൽ കേരള സ്റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ് (KSEB) ആരംഭിച്ച 500 കിലോവാട്ട് പീക്ക് (kWp) പ്രോജക്റ്റിലൂടെയാണ് ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ മാതൃകയ്ക്ക് കേരളം തുടക്കമിട്ടത്. തുടർന്ന് ആലപ്പുഴയിലെ കായംകുളം എൻ.ടി.പി.സി (NTPC) തെർമൽ പവർ പ്ലാന്റിന്റെ 450 ഏക്കർ കായൽ ജലാശയത്തിൽ ടാറ്റാ പവർ സോളാർ സ്ഥാപിച്ച 92 മെഗാവാട്ട് (101.6 MWp) ശേഷിയുള്ള പടുകൂറ്റൻ ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ പ്ലാന്റ് രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഹരിതോർജ്ജ പദ്ധതികളിലൊന്നായി മാറി. ഒരൊറ്റ തുണ്ട് ഭൂമി പോലും ഏറ്റെടുക്കാതെ ജലപ്പരപ്പിലൂടെ വൈദ്യുതി നിർമ്മിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു എന്നതാണ് ഈ പദ്ധതിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആകർഷണം.

കേവലം ശുദ്ധമായ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കുക എന്നതിനപ്പുറം, വേനൽക്കാലത്ത് അണക്കെട്ടുകളിൽ നിന്നും ജലാശയങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ജലബാഷ്പീകരണം (Evaporation) 70 ശതമാനം വരെ തടഞ്ഞുനിർത്താൻ ഈ ഫ്ലോട്ടിംഗ് പാനലുകൾക്ക് കഴിയുന്നു. കൂടാതെ വെള്ളത്തിന്റെ തണുപ്പ് കാരണം പാനലുകളുടെ താപനില കുറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നതിനാൽ കരയിലുള്ള സോളാർ പാനലുകളേക്കാൾ 5 മുതൽ 10 ശതമാനം വരെ ഉയർന്ന ഊർജ്ജ കാര്യക്ഷമത (Energy Efficiency) നൽകാനും ഇവയ്ക്ക് സാധിക്കുന്നു. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവും കടുത്ത ഊർജ്ജ പ്രതിസന്ധിയും നേരിടുന്ന ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ, കേരളത്തിന്റെ ജല-ഊർജ്ജ സുരക്ഷയ്ക്ക് ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ ഒരു സുവർണ്ണ വരദാനമായി മാറുകയാണ്.

കേരളത്തിന്റെ ആഭ്യന്തര വൈദ്യുതി ഉത്പാദനത്തിന്റെ എഴുപത് ശതമാനത്തിലധികവും പരമ്പരാഗതമായി വൻകിട ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളെയാണ് (Hydroelectric Projects) ആശ്രയിക്കുന്നത്. എന്നാൽ മഴ കുറയുന്ന വേനൽക്കാലങ്ങളിൽ അണക്കെട്ടുകളിൽ ജലനിരപ്പ് താഴുകയും, വൈദ്യുതി ഉപഭോഗം സർവ്വകാല റെക്കോർഡുകൾ ഭേദിച്ച് കുതിച്ചുയരുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ സംസ്ഥാനം കടുത്ത പവർകട്ട് ഭീഷണിയിലാകുന്നു. കേന്ദ്ര ഗ്രിഡിൽ നിന്നും പുറത്തുനിന്നും ഉയർന്ന വിലയ്ക്ക് വൈദ്യുതി വാങ്ങി പ്രതിസന്ധി പരിഹരിക്കാൻ കെ.എസ്.ഇ.ബി പ്രതിവർഷം ആയിരക്കണക്കിന് കോടി രൂപ ചെലവഴിക്കേണ്ടി വരുന്നു. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് പ്രകൃതി വിഭവങ്ങളെ പരമാവധി പ്രയോജനപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടുള്ള ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ സാങ്കേതികവിദ്യ കേരളത്തിന്റെ ഊർജ്ജ രക്ഷാമാർഗ്ഗമായി മാറുന്നത്.

ഭൂമിയുടെ ദൗർലഭ്യവും ജലപ്പരപ്പിലെ സൗരോർജ്ജ സാധ്യതകളും

കേരളത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി പരിശോധിച്ചാൽ കാടുകളും മലനിരകളും കായലുകളും തിങ്ങിനിറഞ്ഞ വാസസ്ഥലങ്ങളുമാണ് ഭൂരിഭാഗവും. രാജസ്ഥാനിലോ ഗുജറാത്തിലോ ഉള്ളതുപോലെ മരുഭൂമികളോ തരിശുനിലങ്ങളോ ഇവിടെ ലഭ്യമല്ല. ഒരു മെഗാവാട്ട് സൗരോർജ്ജ പ്ലാന്റ് സ്ഥാപിക്കാൻ സാധാരണഗതിയിൽ നാല് മുതൽ അഞ്ച് ഏക്കർ വരെ പരന്ന ഭൂമി ആവശ്യമായി വരുമ്പോൾ, നൂറ് മെഗാവാട്ട് ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ 500 ഏക്കറോളം സ്ഥലം ഏറ്റെടുക്കേണ്ടി വരുന്നു. ഇത് കൃഷിഭൂമിയെയും ആവാസവ്യവസ്ഥകളെയും സാരമായി ബാധിക്കും.

ദി ഹിന്ദു എനർജി & എൻവയോൺമെന്റ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തതുപോലെ, ഇന്ത്യയിലെ വലിയ കനാൽ ശൃംഖലകളും ജലസംഭരണികളും സൗരോർജ്ജത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കലുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സങ്കീർണ്ണമായ നിയമപ്രശ്നങ്ങളും പരിസ്ഥിതി നാശവും പൂർണ്ണമായി ഒഴിവാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. കേരളത്തിൽ ചെറുതും വലുതുമായ 44 നദികളും, 80-ലധികം ഡാമുകളും, വിശാലമായ കായൽ പരപ്പുകളുമുണ്ട്. ഈ ജലാശയങ്ങളുടെ ഉപരിതല വിസ്തൃതിയുടെ ചെറിയൊരു ഭാഗം മാത്രം ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാറിനായി വിനിയോഗിച്ചാൽ പോലും സംസ്ഥാനത്തിന് ആവശ്യമായ വൈദ്യുതിയുടെ വലിയൊരു പങ്ക് ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ സാധിക്കും.

വനഭൂമികൾ വെട്ടിത്തെളിക്കാതെയും, മനുഷ്യരെ കുടിയൊഴിപ്പിക്കാതെയും നടപ്പാക്കാൻ കഴിയുന്ന ഏറ്റവും സുസ്ഥിരമായ ഊർജ്ജ മാതൃകയാണ് ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ. ഇത് കേരളത്തിന്റെ പാരിസ്ഥിതിക സന്തുലിതാവസ്ഥയെ കാത്തുസൂക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് വ്യവസായ-ഗാർഹിക മേഖലകളിലെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന വൈദ്യുതി ആവശ്യങ്ങളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ വഴിയൊരുക്കുന്നു.

സംസ്ഥാന സർക്കാർ നടപ്പിലാക്കിയ ‘സൗര’ (Soura) പദ്ധതിയിലൂടെ വീടുകളുടെയും വാണിജ്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും മേൽക്കൂരകളിൽ റൂഫ്-ടോപ്പ് സോളാർ പാനലുകൾ വ്യാപകമായി സ്ഥാപിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, വലിയ വ്യവസായങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമായ ബൾക്ക് പവർ ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ അവ മാത്രം പര്യാപ്തമല്ല. അതേസമയം കേരളത്തിലുടനീളം വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഉപയോഗശൂന്യമായ കരിങ്കൽ ക്വാറികളിലെ (Abandoned Quarry Ponds) വലിയ ജലാശയങ്ങൾ മറ്റൊരു സുവർണ്ണ സാധ്യതയാണ് തുറക്കുന്നത്. മഴവെള്ളം കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന ഈ ക്വാറി കുളങ്ങളിൽ 100 മുതൽ 500 കിലോവാട്ട് വരെയുള്ള വികേന്ദ്രീകൃത ചെറുകിട ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ യൂണിറ്റുകൾ സ്ഥാപിച്ച് ഗ്രാമീണ ഫീഡറുകളിലേക്ക് വൈദ്യുതി എത്തിക്കാൻ സാധിക്കും.

കായംകുളം എൻ.ടി.പി.സി പ്ലാന്റ്: ഇന്ത്യയിലെ എഞ്ചിനീയറിംഗ് അത്ഭുതം

ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ഹരിപ്പാടിനടുത്ത് ചൂളത്തെരുവിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന രാജീവ് ഗാന്ധി കംബൈൻഡ് സൈക്കിൾ പവർ പ്രൊജക്റ്റിന്റെ (RGCCPP) ഭാഗമായ കായലിലാണ് എൻ.ടി.പി.സിക്കായി ടാറ്റാ പവർ സോളാർ ഈ അത്ഭുത പദ്ധതി യാഥാർത്ഥ്യമാക്കിയത്. നാഫ്ത ഉപയോഗിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന പഴയ തെർമൽ പ്ലാന്റ് ഉയർന്ന ഇന്ധനച്ചെലവ് കാരണം വർഷങ്ങളായി അടഞ്ഞുകിടക്കുകയായിരുന്നു. ആ ജലാശയത്തെയാണ് പൂർണ്ണമായും ഹരിതോർജ്ജ കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റിയെടുത്തത്.

ടാറ്റാ പവർ സോളാർ ഔദ്യോഗിക റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നത്, 101.6 മെഗാവാട്ട് പീക്ക് ശേഷിയുള്ള ഈ ഫ്ലോട്ടിംഗ് പ്ലാന്റ് കായംകുളത്തെ 450 ഏക്കർ കായൽ വിസ്തൃതിയിലാണ് പരന്നുകിടക്കുന്നത്. ഉപ്പുവെള്ളത്തിന്റെ സാന്നിധ്യമുള്ള കായലായതിനാൽ കഠിനമായ തുരുമ്പെടുക്കലിനെ (Corrosion) പ്രതിരോധിക്കാൻ കഴിയുന്ന അത്യാധുനിക പോളിഎത്തിലീൻ ഫ്ലോട്ടറുകളും (HDPE Float Platforms) പ്രത്യേക ആങ്കറിംഗ് സംവിധാനങ്ങളുമാണ് ഇവിടെ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്.

കേരള കൗമുദി റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം, കായംകുളം പ്ലാന്റിൽ നിന്ന് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതി യൂണിറ്റിന് 3.16 രൂപ എന്ന മിതമായ നിരക്കിലാണ് കെ.എസ്.ഇ.ബിക്ക് കൈമാറുന്നത്. പുറത്തുനിന്ന് ഉയർന്ന വിലയ്ക്ക് വൈദ്യുതി വാങ്ങിയിരുന്ന സംസ്ഥാനത്തിന് ഇത് വലിയ സാമ്പത്തിക ആശ്വാസമാണ് നൽകുന്നത്. പ്രതിവർഷം ലക്ഷക്കണക്കിന് ടൺ കാർബൺ ഉദ്‌വമനം കുറയ്ക്കാൻ ഈ ഒറ്റ പദ്ധതിയിലൂടെ സാധിക്കുന്നുണ്ട്.

നാഫ്ത ഇന്ധനത്തിന്റെ ഭീമമായ വിലക്കയറ്റം കാരണം പതിറ്റാണ്ടുകളായി നോക്കുകുത്തിയായി കിടന്നിരുന്ന കായംകുളം തെർമൽ പ്ലാന്റിന് ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ പുത്തൻ ജീവനാണ് നൽകിയത്. 2.16 ലക്ഷത്തിലധികം അത്യാധുനിക സോളാർ മൊഡ്യൂളുകളാണ് കായലിലെ വെള്ളത്തിന് മുകളിൽ പ്രത്യേക ഫ്ലോട്ടർ ബെഡുകളിൽ നിരത്തിയിരിക്കുന്നത്. വേലിയേറ്റത്തിലും വേലിയിറക്കത്തിലും വെള്ളത്തിന്റെ ഉയരവ്യത്യാസങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് തനിയെ ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്ന ഹെവി-ഡ്യൂട്ടി പൈൽ ആങ്കറിംഗും (Pile Anchoring) കോൺക്രീറ്റ് ഡെഡ്‌വെയ്റ്റ് ബ്ലോക്കുകളും ഉപയോഗിച്ചാണ് പാനലുകളെ ശക്തമായ കാറ്റിൽ നിന്നും സംരക്ഷിക്കുന്നത്. കായലിലൂടെ പോകുന്ന പ്രത്യേക സബ്‌മറൈൻ കേബിളുകൾ വഴിയാണ് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതി കായംകുളത്തെ 220 കെ.വി സബ്‌സ്റ്റേഷനിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നത്.

പ്ലാന്റിന്റെ നിർമ്മാണ ഘട്ടത്തിലും പ്രവർത്തനത്തിലും ഹരിപ്പാട്ടെയും കായംകുളത്തെയും നൂറുകണക്കിന് പ്രാദേശിക തൊഴിലാളികൾക്കാണ് നേരിട്ടും പരോക്ഷമായും തൊഴിൽ ലഭിച്ചത്. മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡിന്റെയും പരിസ്ഥിതി ഏജൻസികളുടെയും നേതൃത്വത്തിൽ കായലിലെ ജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം, ലവണാംശം, അലിഞ്ഞുചേർന്ന ഓക്സിജന്റെ അളവ് (Dissolved Oxygen) എന്നിവ കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ പരിശോധിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഇതുവരെ ജലജീവികൾക്ക് യാതൊരു ദോഷവും സംഭവിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തലുകൾ സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു. കായംകുളം ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ പ്ലാന്റ് ഇന്ന് ദേശീയ തലത്തിൽ തന്നെ മാതൃകാ പദ്ധതിയായാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. മറ്റ് തീരദേശ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ഈ മാതൃക അനുകരിക്കാവുന്നതാണ്. ഹരിതോർജ്ജ രംഗത്തെ സാങ്കേതിക മുന്നേറ്റം നാടിന് വലിയൊരു മുതൽക്കൂട്ടാണ്. കായംകുളത്തിന്റെ വികസന ചരിത്രത്തിൽ ഈ പദ്ധതി തങ്കലിപികളാൽ എഴുതിച്ചേർക്കപ്പെടും.

ബാണാസുര സാഗറിലെ തുടക്കം: ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യ ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ മാതൃക

ഇന്ത്യയുടെ ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ ചരിത്രത്തിൽ വയനാട്ടിലെ പടിഞ്ഞാറത്തറയിലുള്ള ബാണാസുര സാഗർ അണക്കെട്ടിന് സവിശേഷമായ ഒരു സ്ഥാനമുണ്ട്. ഏഷ്യയിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ മണ്ണണക്കെട്ടായ ബാണാസുര സാഗറിന്റെ ജലസംഭരണിയിലാണ് 2017-ൽ കെ.എസ്.ഇ.ബി ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആദ്യകാല ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ പ്ലാന്റ് സ്ഥാപിച്ചത്.

1.25 ഏക്കർ ജലപ്പരപ്പിൽ പൊന്തിക്കിടക്കുന്ന 18 ഫെറോ-സിമന്റ് ഫ്ലോട്ടറുകളിലായി (Ferro-Cement Floaters) 1,938 സൗരോർജ്ജ പാനലുകളാണ് ഇവിടെ ഘടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. 500 കിലോവാട്ട് ശേഷിയുള്ള ഈ പ്ലാന്റ് മലയോര മേഖലയിലെ കാറ്റും കനത്ത മഴയും അതിജീവിച്ചുകൊണ്ട് വിജയകരമായി വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിച്ചു വരുന്നു. ബാണാസുര സാഗർ പരീക്ഷണത്തിന്റെ വിജയമാണ് പിൽക്കാലത്ത് വലിയ ശേഷിയുള്ള ഫ്ലോട്ടിംഗ് പ്ലാന്റുകൾ സ്ഥാപിക്കാൻ രാജ്യത്തിന് തന്നെ ആത്മവിശ്വാസം നൽകിയത്.

വെള്ളത്തിന്റെ അളവ് കൂടുമ്പോഴും കുറയുമ്പോഴും പാനലുകൾ തനിയെ മുകളിലേക്കും താഴേക്കും ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്ന പ്രത്യേക മൂറിംഗ് സിസ്റ്റമാണ് (Mooring & Anchoring) ഇവിടെ സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. പ്ലാന്റിൽ നിന്നുള്ള കേബിളുകൾ വെള്ളത്തിനടിയിലൂടെയാണ് കരയിലെ ട്രാൻസ്ഫോർമർ സബ്‌സ്റ്റേഷനിലേക്ക് ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.

ബാണാസുര സാഗർ ഡാം കാണാനെത്തുന്ന സഞ്ചാരികൾക്ക് ഇന്ന് മറ്റൊരു അത്ഭുത കാഴ്ച കൂടിയാണ് വെള്ളത്തിൽ പൊങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഈ പച്ചപ്പുനിറഞ്ഞ സോളാർ പ്ലാന്റ്. കേരളത്തിലെ പരമ്പരാഗത വള്ളം നിർമ്മാണ വൈദഗ്ദ്ധ്യം കൂടി ഉൾക്കൊണ്ടാണ് പ്രാദേശികമായി ഫെറോ-സിമന്റ് ഫ്ലോട്ടറുകൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്. കഠിനമായ മലയോര കാലാവസ്ഥയിലും കാറ്റിലും പാനലുകൾ ചരിഞ്ഞുപോകാതിരിക്കാൻ പ്രത്യേക ബാലൻസിംഗ് ടാങ്കുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഒരു ചെറിയ പരീക്ഷണമായി തുടങ്ങിയ ഈ സംരംഭം ഇന്ന് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെയും എൻജിനീയർമാരുടെയും ശ്രദ്ധയാകർഷിക്കുന്ന പഠനകേന്ദ്രമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. മലയോര മേഖലയിലെ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായി അതിജീവിച്ച ബാണാസുര സാഗർ പ്ലാന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് രംഗത്തെ മികച്ചൊരു നാഴികക്കല്ലാണ്. പ്രാദേശിക തൊഴിലാളികളുടെയും സാങ്കേതിക വിദഗ്ദ്ധരുടെയും കൂട്ടായ പരിശ്രമമാണ് ഈ പദ്ധതിയെ വൻ വിജയമാക്കിയത്. വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കും വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും ഇതൊരു മികച്ച പാഠശാലയാണ്.

ശാസ്ത്രീയ സവിശേഷതകൾ: തണുപ്പാർന്ന വെള്ളവും ഉയർന്ന ഊർജ്ജ കാര്യക്ഷമതയും

റിസർച്ച് ഗേറ്റ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണ പ്രബന്ധം ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാറിന്റെ സാങ്കേതിക മേന്മകളെക്കുറിച്ച് വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. സാധാരണ നിലത്ത് സ്ഥാപിക്കുന്ന സോളാർ പാനലുകൾ കടുത്ത വേനലിൽ അമിതമായി ചൂടാകുമ്പോൾ (Overheating) അവയുടെ വൈദ്യുതി ഉത്പാദന ശേഷി കുറയുന്നു. എന്നാൽ ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ പ്ലാന്റുകളിൽ ജലത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക സാന്നിധ്യം താഴെ നിന്ന് പാനലുകളെ തണുപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും (Cooling Effect).

ഈ തണുപ്പിക്കൽ പ്രക്രിയ വഴി പാനലുകളുടെ താപനില കരയിലുള്ളവയേക്കാൾ 5 മുതൽ 10 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസ് വരെ കുറവായിരിക്കും. ഇത് സോളാർ സെല്ലുകളുടെ പ്രവർത്തനക്ഷമത 10 ശതമാനം വരെ വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. ഒരേ ശേഷിയുള്ള ലാൻഡ് സോളാർ പ്ലാന്റിനേക്കാൾ കൂടുതൽ വൈദ്യുതി പ്രതിവർഷം ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ ഫ്ലോട്ടിംഗ് സംവിധാനത്തിന് സാധിക്കുന്നത് ഈ കാരണത്താലാണ്.

കൂടാതെ പാനലുകൾ ജലപ്പരപ്പിനെ മൂടിനിൽക്കുന്നതിനാൽ നേരിട്ടുള്ള സൂര്യപ്രകാശം വെള്ളത്തിൽ പതിക്കുന്നത് തടയപ്പെടുന്നു. ഇത് ജലാശയങ്ങളിൽ പായലുകളും ആൽഗകളും (Algae Bloom) അമിതമായി വളരുന്നത് നിയന്ത്രിക്കാൻ സഹായിക്കും. ജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം മെച്ചപ്പെടുന്നതിനൊപ്പം റിസർവോയറുകളിലെ ജലനഷ്ടം വൻതോതിൽ തടയാനും സാധിക്കുന്നു.

തെർമോഡൈനാമിക്സ് തത്വങ്ങൾ അനുസരിച്ച് സോളാർ സെല്ലുകളുടെ താപനില 25 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസിന് മുകളിൽ ഓരോ ഡിഗ്രി കൂടുമ്പോഴും അവയുടെ പ്രവർത്തനക്ഷമതയിൽ 0.4 ശതമാനം വരെ കുറവുണ്ടാകാറുണ്ട്. കടുത്ത വേനലിൽ കരയിലെ സോളാർ പാനലുകൾ 55 മുതൽ 65 ഡിഗ്രി വരെ ചൂടാകുമ്പോൾ, ഫ്ലോട്ടിംഗ് പാനലുകൾക്ക് താഴെയുള്ള ജലസാന്നിധ്യം താപനിലയെ 30 മുതൽ 35 ഡിഗ്രിയിൽ നിയന്ത്രിച്ചുനിർത്തുന്നു. കൂടാതെ കേരളത്തിലെ പ്രധാന റിസർവോയറുകളിൽ പ്രതിവർഷം ഒന്നര മുതൽ രണ്ട് മീറ്റർ വരെ ആഴത്തിലുള്ള വെള്ളം ബാഷ്പീകരണത്തിലൂടെ നഷ്ടപ്പെടുന്നുണ്ട് എന്നാണ് ജലസേചന വകുപ്പിന്റെ കണക്കുകൾ.

കരയിലെ സോളാർ പ്ലാന്റുകളിൽ പാനലുകൾ കഴുകി വൃത്തിയാക്കാൻ (Panel Cleaning) ടാങ്കറുകളിൽ ശുദ്ധജലം എത്തിക്കേണ്ടി വരുന്നത് വലിയൊരു അധികച്ചെലവാണ്. എന്നാൽ ഫ്ലോട്ടിംഗ് പ്ലാന്റുകളിൽ ജലാശയത്തിലെ വെള്ളം തന്നെ ലളിതമായ ഫിൽട്ടറേഷൻ സംവിധാനം വഴി ശുദ്ധീകരിച്ച് പാനലുകൾ കഴുകാൻ ഉപയോഗിക്കാം. കൂടാതെ കരയിലുള്ള പ്ലാന്റുകളെ അപേക്ഷിച്ച് ജലപ്പരപ്പിൽ അന്തരീക്ഷ പൊടിപടലങ്ങൾ (Dust & Soiling) വളരെ കുറവായതിനാൽ പാനലുകളിൽ അഴുക്ക് പിടിക്കുന്നത് ഗണ്യമായി കുറയുന്നു. ഇത് പ്ലാന്റിന്റെ അറ്റകുറ്റപ്പണി ചെലവുകൾ വലിയ തോതിൽ ലാഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നുണ്ട്. പ്രകൃതിദത്തമായ ഈ തണുപ്പിക്കൽ പ്രക്രിയ പാനലുകളുടെ ആയുസ്സ് വർദ്ധിപ്പിക്കാനും സഹായിക്കുന്നുണ്ട്. കരയിലെ പ്ലാന്റുകളെ അപേക്ഷിച്ച് ഫ്ലോട്ടിംഗ് പാനലുകൾക്ക് വർഷങ്ങളോളം തേയ്മാനമില്ലാതെ ഉയർന്ന കാര്യക്ഷമതയോടെ പ്രവർത്തിക്കാൻ സാധിക്കും. ഉയർന്ന ഊർജ്ജ കാര്യക്ഷമത പദ്ധതിയുടെ സാമ്പത്തിക ലാഭം ഇരട്ടിയാക്കാൻ സഹായിക്കും. ജലപ്പരപ്പിൽ പാനലുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നത് വഴി ലക്ഷക്കണക്കിന് ലിറ്റർ ശുദ്ധജലമാണ് ആവിയായിപ്പോകാതെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത്.

കേരളത്തിലെ ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ: നേരിടുന്ന വെല്ലുവിളികളും സാങ്കേതിക പരിഹാരങ്ങളും

സാധ്യതകൾ ഏറെയുണ്ടെങ്കിലും ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ സാങ്കേതികവിദ്യ ചില സുപ്രധാന വെല്ലുവിളികളും ഉയർത്തുന്നുണ്ട്:

• കനത്ത മഴക്കാലവും കാറ്റും: തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ കാലവർഷത്തിൽ കേരളത്തിലെ ഡാമുകളിലും കായലുകളിലും ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ കാറ്റും പ്രക്ഷുബ്ധമായ ഓളങ്ങളും പാനലുകൾക്ക് തകരാർ വരുത്താൻ സാധ്യതയുണ്ട്. കിലോമീറ്ററുകളോളം ആഴത്തിലുള്ള ആങ്കറിംഗ് ബെൽറ്റുകളും ഫ്ലെക്സിബിൾ കണക്ടറുകളും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇതിനെ പ്രതിരോധിക്കുന്നത്.
• ഉപ്പുവെള്ളവും തുരുമ്പും: കായലുകളിലെ ഓതജലത്തിലുള്ള ഉപ്പിന്റെ സാന്നിധ്യം ലോഹ ഭാഗങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ദ്രവിക്കാൻ കാരണമാകും. തുരുമ്പെടുക്കാത്ത മറൈൻ-ഗ്രേഡ് അലുമിനിയവും സ്റ്റെയിൻലെസ്സ് സ്റ്റീലും ഉപയോഗിക്കേണ്ടത് നിർമ്മാണച്ചെലവ് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
• ജല ആവാസവ്യവസ്ഥയിലെ ആഘാതങ്ങൾ: വലിയ അളവിൽ ജലപ്പരപ്പ് മൂടപ്പെടുമ്പോൾ മത്സ്യങ്ങൾക്കും മറ്റ് ജലജീവികൾക്കും ആവശ്യമായ സൂര്യപ്രകാശവും ഓക്സിജനും ലഭിക്കാതിരിക്കുമോ എന്ന ആശങ്ക പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ ഉയർത്തുന്നുണ്ട്. ജലാശയത്തിന്റെ പരമാവധി 20 മുതൽ 30 ശതമാനം ഭാഗം മാത്രം പാനലുകൾക്കായി മാറ്റിവെച്ചുകൊണ്ട് ഈ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാം.

മഴക്കാലങ്ങളിൽ പുഴകളിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന കുളവാഴകളും ആഫ്രിക്കൻ പായലുകളും (Salvinia molesta) ഫ്ലോട്ടറുകൾക്കിടയിൽ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കാൻ പ്രത്യേക ട്രാഷ് ട്രാക്കറുകളും ബയോ-ബാരിയറുകളും സ്ഥാപിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ജലപ്പരപ്പിലെ പാഴ്ച്ചെടികളെ യഥാസമയം നീക്കം ചെയ്യാൻ യന്ത്രവൽകൃത സംവിധാനങ്ങൾ ഒരുക്കുന്നത് പ്ലാന്റിന്റെ സുഗമമായ പ്രവർത്തനത്തിന് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദമായ വസ്തുക്കൾ മാത്രം നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയോഗിക്കാൻ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. സാങ്കേതിക തികവോടെയുള്ള എഞ്ചിനീയറിംഗ് ഡിസൈനുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഈ പ്രതിസന്ധികളെല്ലാം തരണം ചെയ്യാൻ സാധിക്കും. സുരക്ഷിതമായ സംവിധാനങ്ങൾ ഒരുക്കുന്നത് പദ്ധതിയുടെ ദീർഘകാല വിജയത്തിന് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദമായ വസ്തുക്കൾ മാത്രം നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയോഗിക്കാൻ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം.

ഇന്ത്യയ്ക്കും കേരളത്തിനും ഉണ്ടാകുന്ന പ്രത്യാഘാതങ്ങളും ഭാവി വികസനവും

ഹരിതോർജ്ജ രംഗത്ത് ഇന്ത്യ മുന്നോട്ടുവെച്ചിട്ടുള്ള 500 ജിഗാവാട്ട് പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് കുതിക്കാൻ ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ വലിയൊരു പങ്കുവഹിക്കും:

• ഡാം-ഹൈഡ്രൽ ഹൈബ്രിഡ് മാതൃക: ഇടുക്കി, ഇടമലയാർ, ശബരിഗിരി തുടങ്ങിയ വലിയ അണക്കെട്ടുകളിൽ ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ സ്ഥാപിച്ച് ജലവൈദ്യുതിയും സൗരോർജ്ജവും സംയോജിപ്പിച്ചുള്ള ഹൈബ്രിഡ് സംവിധാനം നടപ്പാക്കാം. പകൽ സമയത്ത് സോളാർ വൈദ്യുതി ഉപയോഗിക്കുകയും, രാത്രിയിൽ ഡാമിലെ വെള്ളം തുറന്നുവിട്ട് ജലവൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യാം.
• മഴക്കാല വെള്ളപ്പൊക്ക ലഘൂകരണം: വേനൽക്കാലത്ത് ജലബാഷ്പീകരണം കുറയ്ക്കുന്നതിലൂടെ ഡാമുകളിലെ ജലനിരപ്പ് ക്രമീകരിക്കാനും കുടിവെള്ള ക്ഷാമം പരിഹരിക്കാനും സാധിക്കും.
• തദ്ദേശീയ നിക്ഷേപങ്ങളും തൊഴിലവസരങ്ങളും: ഫ്ലോട്ടിംഗ് പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനും അറ്റകുറ്റപ്പണികൾക്കുമായി കേരളത്തിലെ പ്രാദേശിക യുവതയ്ക്ക് അത്യാധുനിക സാങ്കേതിക പരിശീലനം നൽകുന്നത് പുതിയ തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും.

ഭാവിയിൽ പമ്പ്ഡ് സ്റ്റോറേജ് ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളുമായി (Pumped Storage Hydro Projects) ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാറിനെ സംയോജിപ്പിക്കാൻ സാധിക്കും. പകൽ സമയത്ത് ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാറിൽ നിന്നുള്ള അധിക വൈദ്യുതി ഉപയോഗിച്ച് താഴെയുള്ള റിസർവോയറിലെ വെള്ളം മുകളിലെ ഡാമിലേക്ക് പമ്പ് ചെയ്യുകയും, വൈദ്യുതി ആവശ്യകത ഏറ്റവും കൂടുതലുള്ള സന്ധ്യാ സമയങ്ങളിൽ (Peak Hours) ഈ വെള്ളം തുറന്നുവിട്ട് ടർബൈനുകൾ കറക്കി വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രീതി കേരളത്തിന് വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ സമ്മാനിക്കും.

കേന്ദ്ര പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജ മന്ത്രാലയം (MNRE) പ്രഖ്യാപിച്ച ‘പി.എം സൂര്യ സരോവർ’ (PM Surya Sarovar) പദ്ധതി വഴി രാജ്യത്തെ പ്രധാന ജലസംഭരണികളിൽ 5,000 മെഗാവാട്ട് ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ സ്ഥാപിക്കാനാണ് ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. ഇതിന്റെ വലിയൊരു പങ്ക് കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകളിൽ സ്ഥാപിക്കാനുള്ള ചർച്ചകൾ കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ തമ്മിൽ പുരോഗമിക്കുകയാണ്. കേരളത്തിന്റെ ഊർജ്ജ വിപണിയിൽ വലിയൊരു കുതിച്ചുചാട്ടമുണ്ടാക്കാൻ ഈ പദ്ധതികൾക്ക് കഴിയും. ഇത് ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾക്കും കാർഷിക മേഖലയ്ക്കും തടസ്സമില്ലാത്ത വൈദ്യുതി ലഭ്യമാക്കാൻ സഹായിക്കും. ഇത് നാടിന്റെ സർവ്വതോന്മുഖമായ വളർച്ചയ്ക്ക് പുതിയൊരു ദിശാബോധം നൽകും.

നയപരമായ നിർദ്ദേശങ്ങൾ: ഹരിത ഊർജ്ജ വിപ്ലവത്തിനായുള്ള മാർഗ്ഗരേഖ

കേരളത്തെ പൂർണ്ണ സൗരോർജ്ജ സൗഹൃദ സംസ്ഥാനമാക്കി മാറ്റുന്നതിനായി താഴെപ്പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ സർക്കാർ നടപ്പിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്:

• സമഗ്ര ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ നയം: സംസ്ഥാനത്തെ എല്ലാ ജലാശയങ്ങളുടെയും സൗരോർജ്ജ സാധ്യതകൾ തിട്ടപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പ്രത്യേക സർവേ നടത്തുകയും സമഗ്രമായ നയം രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്യുക.
• സ്വകാര്യ പങ്കാളിത്തം (PPP Model): പൊതു-സ്വകാര്യ പങ്കാളിത്തത്തിലൂടെ വൻകിട നിക്ഷേപങ്ങൾ ആകർഷിക്കുകയും താരിഫ് നിരക്കുകൾ മത്സരാധിഷ്ഠിതമായി നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുക.
• പ്രാദേശിക എഞ്ചിനീയറിംഗ് ഗവേഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ: ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ സാങ്കേതികവിദ്യയിൽ കൂടുതൽ ഗവേഷണങ്ങൾ നടത്തുന്നതിനായി എൻ.ഐ.ടി, എൻജിനീയറിംഗ് കോളേജുകൾ എന്നിവയുമായി സഹകരിച്ച് പ്രത്യേക റിസർച്ച് സെന്ററുകൾ ആരംഭിക്കുക.
• സോളാർ ബോട്ടിംഗ് സംയോജനം: ഫ്ലോട്ടിംഗ് പ്ലാന്റുകൾക്ക് സമീപം ഇക്കോ-ടൂറിസത്തിന്റെ ഭാഗമായി സോളാർ ബോട്ടുകൾ സർവീസ് നടത്താൻ തദ്ദേശവാസികൾക്ക് അനുമതി നൽകുക.
• തുടർച്ചയായ പാരിസ്ഥിതിക നിരീക്ഷണം: ജലത്തിലെ ഓക്സിജന്റെ അളവും മത്സ്യസമ്പത്തിന്റെ ആരോഗ്യവും നിരീക്ഷിക്കാൻ വിദഗ്ദ്ധ സമിതിയെ നിയോഗിക്കുക.

ഉപസംഹാരം

ഭൂമിയുടെ അതിരുകൾക്കപ്പുറം പ്രകൃതിയോട് ഇണങ്ങിനിൽക്കുന്ന പുതിയ സാധ്യതകൾ കണ്ടെത്താൻ മനുഷ്യന് കഴിയുമെന്നതിന്റെ ഉത്തമ തെളിവാണ് ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ സാങ്കേതികവിദ്യ. ജനസാന്ദ്രമായ കേരളത്തിൽ പച്ചപ്പ് നശിപ്പിക്കാതെ, കാർഷിക ഭൂമികൾ നഷ്ടപ്പെടുത്താതെ ഹരിതോർജ്ജം ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ ഇതിലും മികച്ച മറ്റൊരു വഴിയില്ല. കായംകുളവും ബാണാസുര സാഗറും കാട്ടിത്തന്ന പാതയിലൂടെ കേരളം മുന്നോട്ടുപോയാൽ വരുംതലമുറകൾക്ക് ശുദ്ധവും സുരക്ഷിതവുമായ ഊർജ്ജ ഭാവി സമ്മാനിക്കാൻ നമുക്ക് തീർച്ചയായും സാധിക്കും. സൂര്യന്റെ ചൂടിനെയും ജലത്തിന്റെ തണുപ്പിനെയും ഒരേപോലെ സമന്വയിപ്പിച്ച് നാം നിർമ്മിക്കുന്ന ഈ ശുദ്ധോർജ്ജം കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക നട്ടെല്ലിനെ കൂടുതൽ സുഭദ്രമാക്കും. ഇത് നാടിന്റെ ഹരിത ഭാവിക്കായുള്ള ഏറ്റവും വലിയ കരുതലാണ്. ഭൂമിയുടെ കുറവ് ഒരു പ്രതിബന്ധമല്ലെന്നും, മനുഷ്യന്റെ ഇച്ഛാശക്തിയും നൂതന സാങ്കേതികവിദ്യയും ചേർന്നാൽ ഏതൊരു പ്രതിസന്ധിക്കും പരിഹാരം കണ്ടെത്താമെന്നും ഫ്ലോട്ടിംഗ് സോളാർ തെളിയിക്കുന്നു. ഹരിത കേരളത്തിന്റെ സ്വപ്നങ്ങളിലേക്ക് പുതിയൊരു പ്രകാശകിരണമാണ് ഈ പദ്ധതികൾ പകരുന്നത്. ഈ സ്വപ്ന പദ്ധതികൾ കേരളത്തിന്റെ ഭാവി ശോഭനമാക്കും. ഹരിത വിപ്ലവത്തിന്റെ പാതയിൽ നാം മുന്നേറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. വരുംതലമുറയ്ക്കായി മലിനീകരണമില്ലാത്ത ഒരു നല്ല നാളെ പടുത്തുയർത്താൻ നമുക്ക് ഒരുമിച്ച് കൈകോർക്കാം. പ്രകൃതിയും സാങ്കേതികവിദ്യയും ഒന്നിക്കുന്ന ഈ അത്ഭുതം കേരളത്തിന്റെ വികസന മാതൃകയായി എന്നും ശോഭിക്കും. ഈ മഹത്തായ ഉദ്യമത്തിന് എല്ലാവിധ പിന്തുണയും നൽകാൻ സമൂഹം ഒന്നടങ്കം മുന്നോട്ടുവരണം. ഇത് നാടിന്റെ നന്മയ്ക്കായുള്ള വലിയൊരു ചുവടുവെപ്പാണ്. ഹരിതകേരളം എന്ന സ്വപ്നം സാക്ഷാത്കരിക്കാൻ ഇത്തരം വിപ്ലവകരമായ പദ്ധതികൾക്ക് തീർച്ചയായും സാധിക്കും. ഇത് നാടിന് വലിയ നേട്ടമാണ്. ഇത് വരുംതലമുറകൾക്ക് നാം നൽകുന്ന ഏറ്റവും വലിയ അമൂല്യ സമ്മാനമാണ്.

സ്രോതസ്സുകൾ

• Power floats on water: Centre clears 5000 MW solar plan; Kerala set to expand floating solar capacity — Kerala Kaumudi
• India’s largest floating solar power project 101.6 MWp – Kayamkulam, Kerala — Tata Power Solar Official Case Study
• Land-neutral renewable energy: How floating and canal-top solar transform India’s grid — The Hindu Energy & Environment
• Floating solar photovoltaic plants in India: A rapid transition to a green energy market — ResearchGate Scientific Review