കേരളത്തിലെ കണ്ടൽക്കാടുകളുടെ സംരക്ഷണവും തീരദേശ ബ്ലൂ കാർബൺ വിപ്ലവവും: കടലാക്രമണ പ്രതിരോധം, പരിസ്ഥിതി പുനരുജ്ജീവനം, മിഷ്ടി പദ്ധതി

ഉള്ളടക്കം

1. കേരളത്തിലെ കണ്ടൽക്കാടുകളുടെ ചരിത്രപരമായ ശോഷണവും ഇന്നത്തെ വിസ്തൃതിയും
2. തീരദേശ ജൈവകവചം: കടലാക്രമണ പ്രതിരോധത്തിലും പ്രകൃതിക്ഷോഭ ലഘൂകരണത്തിലും കണ്ടലുകളുടെ പങ്ക്
3. ബ്ലൂ കാർബൺ വിപ്ലവവും കാർബൺ ക്രെഡിറ്റ് വിപണിയും: കണ്ടലുകളുടെ സാമ്പത്തിക മൂല്യം
4. കേരളത്തിലെ കണ്ടൽക്കാടുകൾ: അപൂർവ്വ ജൈവവൈവിധ്യവും മത്സ്യസമ്പത്തിന്റെ ഈറ്റില്ലവും
5. മിഷ്ടി (MISHTI) പദ്ധതിയും കേരളത്തിലെ പുനരുജ്ജീവന ശ്രമങ്ങളും
6. ഇന്ത്യയ്ക്കും കേരളത്തിനും ഉണ്ടാകുന്ന പ്രത്യാഘാതങ്ങളും നയപരമായ നിർദ്ദേശങ്ങളും
7. ഉപസംഹാരം
8. സ്രോതസ്സുകൾ

കടലേറ്റവും കള്ളക്കടലും ആവർത്തിക്കുന്ന ചുഴലിക്കാറ്റുകളും കേരളത്തിന്റെ 590 കിലോമീറ്റർ വരുന്ന തീരപ്രദേശങ്ങളെ നിരന്തരം അശാന്തമാക്കുന്ന ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് നാം ജീവിക്കുന്നത്. കടൽഭിത്തികളും ടെട്രാപോഡുകളും കോൺക്രീറ്റ് ബാരിയറുകളും നിർമ്മിച്ച് തിരമാലകളുടെ സംഹാരതാണ്ഡവത്തെ ചെറുക്കാൻ കോടിക്കണക്കിന് രൂപ സർക്കാർ ചെലവഴിക്കുമ്പോഴും, യാതൊരു നിർമ്മാണച്ചെലവുമില്ലാതെ പ്രകൃതി തന്നെ കനിഞ്ഞുനൽകിയ പച്ചക്കവചമാണ് കേരളത്തിലെ കണ്ടൽക്കാടുകൾ (Mangroves). കരയും കടലും കായലും തമ്മിൽ സന്ധിക്കുന്ന ഓതമേഖലകളിൽ (Intertidal Zones) വെള്ളത്തിൽ തലയുയർത്തി നിൽക്കുന്ന ഈ ജൈവവിസ്മയം തീരദേശത്തിന് സംരക്ഷണമേകുക മാത്രമല്ല, ആഗോളതാപനത്തെ ചെറുക്കുന്ന കാർബൺ സംഭരണശാലകളായും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ഒരു കാലത്ത് കേരളത്തിന്റെ തീരപ്രദേശങ്ങളിലും കായലോരങ്ങളിലും ഏകദേശം 700 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിലധികം വ്യാപിച്ചുകിടന്നിരുന്ന കണ്ടൽ വനങ്ങൾ അശാസ്ത്രീയമായ റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് വികസനങ്ങളും റോഡ് നിർമ്മാണങ്ങളും മാലിന്യനിക്ഷേപവും കാരണം ഏതാനും ദശാബ്ദങ്ങൾ കൊണ്ട് നാമമാത്രമായി ചുരുങ്ങി. എന്നാൽ സമീപകാലത്തുണ്ടായ പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളുടെയും ആഗോളതലത്തിൽ വളർന്നുവരുന്ന കാർബൺ വിപണിയുടെയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ, കണ്ടൽക്കാടുകളെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാനുള്ള തീവ്രശ്രമത്തിലാണ് സംസ്ഥാനവും രാജ്യവും. അന്തരീക്ഷത്തിലെ കാർബൺ ഡയോക്സൈഡിനെ സാധാരണ കാടുകളേക്കാൾ നാലിരട്ടി മുതൽ പത്തിരട്ടി വരെ വേഗത്തിൽ വലിച്ചെടുത്ത് മണ്ണിൽ പൂഴ്ത്തിവെക്കാൻ കണ്ടൽക്കാടുകൾക്ക് കഴിവുണ്ട് എന്ന കണ്ടെത്തൽ ഇവയെ ‘ബ്ലൂ കാർബൺ’ (Blue Carbon) വിപ്ലവത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാക്കി മാറ്റുന്നു.

കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ ‘മിഷ്ടി’ പദ്ധതിയും (MISHTI – Mangrove Initiative for Shoreline Habitats & Tangible Incomes), വന്യജീവി ട്രസ്റ്റുകളുടെയും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും ജനകീയ കൂട്ടായ്മകളും ചേർന്ന് കേരളത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ കണ്ടൽ വനങ്ങളെ വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള വലിയൊരു പാരിസ്ഥിതിക ദൗത്യത്തിനാണ് ഇപ്പോൾ തുടക്കം കുറിച്ചിരിക്കുന്നത്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഏറ്റവും രൂക്ഷമായി അനുഭവിക്കുന്ന ഒരു തീരദേശ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ, കേരളത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതി സുരക്ഷയ്ക്കും ഗ്രാമീണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്കും കണ്ടൽക്കാടുകൾ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.

പഴയകാലത്ത് മലബാറിലെയും തിരുവിതാംകൂറിലെയും തീരദേശവാസികൾ കണ്ടലുകളെ ‘കടലമ്മയുടെ തൊട്ടിൽ’ എന്നായിരുന്നു വാത്സല്യത്തോടെ വിളിച്ചിരുന്നത്. വേലിയേറ്റത്തിൽ ഇരച്ചുകയറുന്ന ഉപ്പുവെള്ളത്തെ തടഞ്ഞുനിർത്തി ശുദ്ധജല കിണറുകളെ സംരക്ഷിക്കുകയും, മീനുകൾക്ക് പെറ്റുപെരുകാൻ തണലൊരുക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ പച്ചത്തുരുത്തുകൾ തീരദേശ ജനതയുടെ നിത്യജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. എന്നാൽ വികസനത്തിന്റെ പേരിൽ കണ്ടൽക്കാടുകൾ വെട്ടിനിരത്തപ്പെടുകയും കായലുകൾ നികത്തപ്പെടുകയും ചെയ്തതോടെ പ്രകൃതിയുടെ ആ രക്ഷാകവചമാണ് നമുക്ക് നഷ്ടമായത്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ രൂക്ഷമായ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ആ പഴയ ജൈവപൈതൃകത്തെ തിരിച്ചുപിടിക്കേണ്ടത് നാടിന്റെ നിലനിൽപ്പിന്റെ ആവശ്യമാണ്.

കേരളത്തിലെ കണ്ടൽക്കാടുകളുടെ ചരിത്രപരമായ ശോഷണവും ഇന്നത്തെ വിസ്തൃതിയും

കേരളത്തിന്റെ തീരദേശ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ കണ്ടൽക്കാടുകൾക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ പാരമ്പര്യമുണ്ട്. കൊച്ചിയും ആലപ്പുഴയും കോഴിക്കോടും കണ്ണൂരുമെല്ലാം കായലുകളാലും അഴിമുഖങ്ങളാലും സമ്പന്നമായിരുന്ന കാലത്ത് ഈ ജലാശയങ്ങളുടെ സംരക്ഷണ കവചം കണ്ടലുകളായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ ഉണ്ടായ അനിയന്ത്രിതമായ അർബൻ വികസനവും അക്വാകൾച്ചർ ഫാമുകളുടെ കടന്നുവരവും വലിയ തോതിലുള്ള കണ്ടൽ നശീകരണത്തിനാണ് വഴിവെച്ചത്. പണ്ട് ആയിരക്കണക്കിന് ഏക്കറുകളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന കണ്ടൽക്കാടുകൾ ഇന്ന് വെറും 25 മുതൽ 30 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിലേക്ക് മാത്രമായി ചുരുങ്ങിപ്പോയി.

വൈൽഡ്‌ലൈഫ് ട്രസ്റ്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഫീൽഡ് സ്റ്റഡി റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം, കേരളത്തിൽ അവശേഷിക്കുന്ന കണ്ടൽക്കാടുകളിൽ ഏകദേശം 45 ശതമാനവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് കണ്ണൂർ ജില്ലയിലാണ്. വളപട്ടണം പുഴ, പെരുമ്പ പുഴ, ധർമ്മടം തുരുത്ത്, കവ്വായി കായൽ എന്നിവയുടെ തീരങ്ങളിലായി 7.55 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിലാണ് കണ്ണൂരിലെ കണ്ടലുകൾ പരന്നുകിടക്കുന്നത്. കോഴിക്കോട്ടെ കടലുണ്ടി വള്ളിക്കുന്ന് കമ്മ്യൂണിറ്റി റിസർവ്, എറണാകുളത്തെ പുതുവൈപ്പ്, മംഗളവനം, കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടിക്കായൽ, ആലപ്പുഴയിലെ വേമ്പനാട്ട് കായലോരങ്ങൾ എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ മറ്റ് പ്രധാന കണ്ടൽ കേന്ദ്രങ്ങൾ.

സ്വകാര്യ വ്യക്തികളുടെ കൈവശമുള്ള ഭൂമിയിലാണ് കേരളത്തിലെ കണ്ടൽക്കാടുകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും (ഏകദേശം 80 ശതമാനത്തിലധികം) സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് എന്നത് ഇവയുടെ സംരക്ഷണത്തിന് വലിയൊരു വെല്ലുവിളിയാണ്. റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് കച്ചവടങ്ങൾക്കായി രാത്രിയുടെ മറവിൽ കണ്ടലുകൾ വെട്ടിനശിപ്പിക്കുകയും രാസവസ്തുക്കൾ ഒഴിച്ച് ഉണക്കിക്കളയുകയും ചെയ്യുന്ന സംഭവങ്ങൾ പതിവാണ്. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് സ്വകാര്യ കണ്ടൽഭൂമി ഏറ്റെടുക്കാനും ജനപങ്കാളിത്തത്തോടെ സംരക്ഷിക്കാനുമുള്ള നയപരമായ ഇടപെടലുകൾ അനിവാര്യമാകുന്നത്. കണ്ടലുകളുടെ വിസ്തൃതി ഓരോ വർഷവും കുറഞ്ഞുവരുന്നത് തീരദേശത്തെ സന്തുലിതാവസ്ഥയെ സാരമായി ബാധിക്കുന്നുണ്ട്. ഇത് ഗൗരവമായി കാണേണ്ട വിഷയമാണ്.

എറണാകുളത്തെ പുതുവൈപ്പിലും മംഗളവനത്തിലും നടന്ന വ്യവസായ വികസനങ്ങൾ നൂറുകണക്കിന് ഏക്കർ കണ്ടൽക്കാടുകളെയാണ് നാമാവശേഷമാക്കിയത്. കടലിനും കായലിനും ഇടയിലുള്ള പ്രകൃതിദത്ത നീരൊഴുക്ക് തടസ്സപ്പെട്ടതോടെ പല പ്രദേശങ്ങളിലും കടുത്ത വെള്ളപ്പൊക്കവും ഉപ്പുവെള്ള ഭീഷണിയും സ്ഥിരമായി. ദേശീയപാത വികസനത്തിനും റിസോർട്ട് നിർമ്മാണങ്ങൾക്കുമായി രാത്രിയുടെ മറവിൽ ഡ്രെഡ്ജറുകൾ ഉപയോഗിച്ച് മണ്ണുമാന്തി കണ്ടലുകളെ കൊന്നൊടുക്കുന്ന ‘ലാൻഡ് മാഫിയ’ തീരദേശ പരിസ്ഥിതിക്ക് വരുത്തിവെച്ച ആഘാതം വളരെ വലുതാണ്.

റാംസർ പദവിയുള്ള (Ramsar Site) വേമ്പനാട്, അഷ്ടമുടി കായലുകളിലെ കണ്ടൽ ശോഷണം കക്ക വാരൽ തൊഴിലാളികളെയും കരിമീൻ കർഷകരെയുമാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കണ്ണീരിലാഴ്ത്തിയത്. കണ്ടലുകൾ വ്യാപകമായി നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതോടെ ചെളിയും എക്കലും അടിഞ്ഞ് കായലുകളുടെ ആഴം കുറയുകയും, മത്സ്യങ്ങളുടെ സ്വാഭാവിക പ്രജനന താവളങ്ങൾ തകരുകയും ചെയ്തു. ശാസ്ത്രീയ പഠനങ്ങളില്ലാതെ നിർമ്മിച്ച കൃത്രിമ ബണ്ടുകളും പുലിമുട്ടുകളും കായലുകളിലേക്കുള്ള വേലിയേറ്റ ഒഴുക്കിനെ തടസ്സപ്പെടുത്തിയത് കണ്ടലുകളുടെ സ്വാഭാവിക വളർച്ചയ്ക്ക് വലിയ തിരിച്ചടിയായി. പഴയങ്ങാടി പുഴയും കുപ്പം പുഴയും വളപട്ടണം പുഴയും സംഗമിക്കുന്ന മലബാർ തീരത്ത് കണ്ടലുകൾ ഒരു വലിയ ജൈവ ശൃംഖലയായി പടർന്നുപന്തലിച്ചിരുന്നു. ഓരോ വേലിയേറ്റത്തിലും കടലിൽ നിന്നുള്ള ചെറു മത്സ്യങ്ങൾ ഈ ചതുപ്പുകളിലേക്ക് കൂട്ടത്തോടെ നീന്തിയെത്തിയിരുന്നു.

തീരദേശ ജൈവകവചം: കടലാക്രമണ പ്രതിരോധത്തിലും പ്രകൃതിക്ഷോഭ ലഘൂകരണത്തിലും കണ്ടലുകളുടെ പങ്ക്

കണ്ടൽച്ചെടികളുടെ ഏറ്റവും സവിശേഷമായ എഞ്ചിനീയറിംഗ് വിസ്മയം അവയുടെ വായവ വേരുകളാണ് (Pneumatophores and Stilt Roots). മണ്ണിൽ നിന്ന് മുകളിലേക്ക് ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന ഈ വേരുകൾ ജലാശയങ്ങളിലെ ശക്തമായ അടിയൊഴുക്കുകളെയും തിരമാലകളെയും തടഞ്ഞുനിർത്തുകയും ജലത്തിന്റെ പ്രഹരശേഷി ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 2004-ലെ വിനാശകരമായ സുനാമി ദുരന്തത്തിലും സമീപകാലത്തെ ഓഖി, ത്വാക്തെ ചുഴലിക്കാറ്റുകളിലും കണ്ടൽക്കാടുകൾ സമൃദ്ധമായിരുന്ന തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ആൾനാശവും നാശനഷ്ടങ്ങളും തീരെ കുറവായിരുന്നുവെന്ന് ശാസ്ത്രീയ പഠനങ്ങൾ തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്.

റോയൽ സൊസൈറ്റി ഓപ്പൺ സയൻസ് ജേണലിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പഠനമനുസരിച്ച്, പ്രകൃതിദത്ത കണ്ടൽക്കാടുകൾ തിരമാലകളുടെ ഊർജ്ജത്തെ 66 ശതമാനം വരെ ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു. കള്ളക്കടൽ പ്രതിഭാസം മൂലമുണ്ടാകുന്ന അപ്രതീക്ഷിത തീരക്കയറ്റങ്ങളെ തടയാൻ കോൺക്രീറ്റ് ഭിത്തികളേക്കാൾ ഈടുനിൽക്കുന്നതും പരിസ്ഥിതിക്ക് അനുയോജ്യവുമായ പരിഹാരം കണ്ടലുകളാണ്. കോൺക്രീറ്റ് ഭിത്തികൾ തിരമാലകളുടെ ആഘാതത്തിൽ തകർന്നുപോകുമ്പോൾ, കണ്ടൽ വേരുകൾ മണ്ണൊലിപ്പ് പൂർണ്ണമായി തടയുകയും തീരദേശത്തെ മണ്ണിനെ മുറുകെപ്പിടിച്ചു നിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

മാത്രമല്ല, കടലിലെ ഉപ്പുവെള്ളം കരയിലെ ശുദ്ധജല സ്രോതസ്സുകളിലേക്കും കൃഷിയിടങ്ങളിലേക്കും അടിച്ചുകയറുന്നത് തടയുന്ന സ്വാഭാവിക ഫിൽട്ടറുകളായും കണ്ടലുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വേമ്പനാട്, അഷ്ടമുടി കായലുകളിലെ ശുദ്ധജല സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തുന്നതിൽ കണ്ടൽച്ചെടികൾ വഹിക്കുന്ന പങ്ക് നിസ്തുലമാണ്.

കടലാക്രമണം തടയുന്നതിനൊപ്പം തീരദേശത്തെ പ്രാദേശിക കാലാവസ്ഥയെ നിയന്ത്രിക്കാനും കണ്ടൽക്കാടുകൾക്ക് വലിയ പങ്കുണ്ട്. ഇലകളിലൂടെ നടക്കുന്ന ഉയർന്ന തോതിലുള്ള ബാഷ്പീകരണ പ്രക്രിയ (Transpiration) കാരണം കണ്ടൽക്കാടുകൾക്ക് ചുറ്റുമുള്ള അന്തരീക്ഷ താപനിലയിൽ ഒന്നര മുതൽ രണ്ട് ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസ് വരെ കുറവ് അനുഭവപ്പെടുന്നു. നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും കൃഷിയിടങ്ങളിൽ നിന്നും ഒഴുകിയെത്തുന്ന അപകടകരമായ രാസമാലിന്യങ്ങളെയും ലെഡ്, മെർക്കുറി തുടങ്ങിയ ഘനലോഹങ്ങളെയും (Heavy Metals) വേരുകളിലൂടെ വലിച്ചെടുത്ത് നിർവീര്യമാക്കാനും ഈ പച്ചക്കവചത്തിന് സാധിക്കുന്നുണ്ട്. കണ്ടൽ വേരുകളുടെ ഈ സവിശേഷ രൂപഘടന ജലത്തിലെ ഒഴുക്കിന്റെ വേഗതയെ സാവധാനത്തിലാക്കി മണ്ണും ചെളിയും അടിഞ്ഞുകൂടാൻ അനുവദിക്കുന്നു. ഇത് തീരദേശത്തെ പുതിയ ഭൂപ്രദേശങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിനും മണ്ണൊലിപ്പ് ശാശ്വതമായി തടയുന്നതിനും വലിയ സംഭാവനയാണ് നൽകുന്നത്.

കണ്ടൽച്ചെടികളുടെ താങ്ങുവേരുകളും മുട്ടുവേരുകളും മണ്ണൊലിപ്പ് തടയുന്നതിനൊപ്പം കായലുകളിലെ എക്കൽ അടിഞ്ഞുകൂടുന്നത് നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു (Sediment Trapping). സമുദ്രനിരപ്പ് ഉയരുമ്പോൾ അതിനനുസരിച്ച് മണ്ണിന്റെ നിരപ്പ് സ്വാഭാവികമായി ഉയർത്താൻ (Accretion) കണ്ടലുകൾക്ക് സാധിക്കുമെന്ന് ഭൗമശാസ്ത്രജ്ഞർ വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. ചെല്ലാനത്തും വൈപ്പിനിലും കള്ളക്കടൽ തിരമാലകൾ കരയിലേക്ക് ഇരച്ചുകയറുമ്പോൾ കോൺക്രീറ്റ് ഭിത്തികൾ തകർന്നടിയുന്ന കാഴ്ച നാം കണ്ടതാണ്; എന്നാൽ കണ്ടലുകൾ ഉള്ളിടത്ത് തിരമാലകൾ പതുങ്ങി ശാന്തമാകുന്നു. പ്രകൃതിയുടെ ഈ വരദാനം നാം പൂർണ്ണമായി ഉപയോഗപ്പെടുത്തണം. തീരദേശവാസികളുടെ ജീവനും സ്വത്തിനും സുരക്ഷ നൽകാൻ കണ്ടലുകളോളം മികച്ച മറ്റൊരു സംവിധാനവുമില്ല.

ബ്ലൂ കാർബൺ വിപ്ലവവും കാർബൺ ക്രെഡിറ്റ് വിപണിയും: കണ്ടലുകളുടെ സാമ്പത്തിക മൂല്യം

ആഗോള കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന ചർച്ചകളിൽ ഇന്ന് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ നേടുന്ന വിഷയമാണ് ‘ബ്ലൂ കാർബൺ’ (Blue Carbon). സമുദ്ര-തീരദേശ ആവാസവ്യവസ്ഥകളായ കണ്ടൽക്കാടുകൾ, കടൽപ്പുൽത്തട്ടുകൾ (Seagrass Meadows), ഉപ്പുമണ്ണിലെ ചതുപ്പുകൾ (Tidal Marshes) എന്നിവയാൽ ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടുന്ന കാർബണാണ് ബ്ലൂ കാർബൺ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. കരയിലെ വനങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് സമുദ്ര ആവാസവ്യവസ്ഥകൾക്ക് ദ്രുതഗതിയിൽ കാർബൺ വേർതിരിച്ചെടുക്കാനും, നൂറ്റാണ്ടുകളോളം ആ കാർബണിനെ വെള്ളത്തിനടിയിലെ എക്കൽ മണ്ണിൽ ഭദ്രമായി സൂക്ഷിക്കാനും സാധിക്കും.

ഒബ്സർവർ റിസർച്ച് ഫൗണ്ടേഷൻ (ORF) പുറത്തുവിട്ട സമഗ്ര റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം, ഇന്ത്യയിലെ സന്നദ്ധ കാർബൺ വിപണിയിൽ (Voluntary Carbon Market) ബ്ലൂ കാർബൺ ക്രെഡിറ്റുകൾക്ക് 2,217 കോടിയിലധികം രൂപയുടെ സാമ്പത്തിക മൂല്യമുണ്ട്. ഒരു ഹെക്ടർ കണ്ടൽക്കാടിന് പ്രതിവർഷം ആയിരക്കണക്കിന് ടൺ കാർബൺ ഡയോക്സൈഡ് തുല്യമായ ഹരിതഗൃഹ വാതകങ്ങളെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യാൻ കഴിയും. അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ കാർബൺ ഓഫ്‌സെറ്റിംഗിനായി വൻകിട കമ്പനികൾ നൽകുന്ന ഉയർന്ന വില കണ്ടൽ സംരക്ഷണത്തെ ലാഭകരമായ ഒരു വരുമാന മാർഗ്ഗമാക്കി മാറ്റുന്നു.

കേരളത്തിലെ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും തീരദേശ കർഷക കൂട്ടായ്മകൾക്കും തങ്ങളുടെ പ്രദേശത്തെ കണ്ടലുകളെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് അന്താരാഷ്ട്ര കാർബൺ ക്രെഡിറ്റുകൾ സ്വന്തമാക്കാനും, അതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം ഗ്രാമവികസനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കാനും സാധിക്കും. പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവും വരുമാന വളർച്ചയും ഒത്തുചേരുന്ന ഈ പുതിയ സാമ്പത്തിക മാതൃക വരുംകാലങ്ങളിൽ കേരളത്തിന് വലിയൊരു മുതൽക്കൂട്ടാകും.

കേന്ദ്ര ബ്യൂറോ ഓഫ് എനർജി എഫിഷ്യൻസി (BEE) രൂപീകരിച്ചുവരുന്ന ദേശീയ കാർബൺ വിപണി ചട്ടക്കൂടിൽ ബ്ലൂ കാർബണിന് പ്രത്യേക പരിഗണന നൽകുന്നുണ്ട്. എസ്.ബി.ഐ ഫൗണ്ടേഷൻ, ഗോദ്‌റെജ്, ടാറ്റ തുടങ്ങിയ വൻകിട കോർപ്പറേറ്റ് കമ്പനികൾ തങ്ങളുടെ സി.എസ്.ആർ (CSR) ഫണ്ടുകൾ കണ്ടൽ സംരക്ഷണത്തിനായി വിനിയോഗിക്കാൻ മുന്നോട്ടുവരുന്നത് ഈ മേഖലയ്ക്ക് വലിയ സാമ്പത്തിക ഉണർവ് നൽകുന്നു. പഞ്ചായത്തുകൾക്ക് സ്വന്തം പ്രദേശത്തെ കണ്ടലുകളെ ഡിജിറ്റലായി ജിയോ-ടാഗ് ചെയ്ത് അന്താരാഷ്ട്ര വിപണിയിൽ ലിസ്റ്റ് ചെയ്യാനുള്ള സാഹചര്യം ഒരുങ്ങുകയാണ്. കാർബൺ ക്രെഡിറ്റ് വരുമാനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഫണ്ട് ഉപയോഗിച്ച് തീരദേശത്തെ വിദ്യാലയങ്ങളും ആശുപത്രികളും നവീകരിക്കാൻ പഞ്ചായത്തുകൾക്ക് സാധിക്കും. ഇത് ഗ്രാമീണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് വലിയൊരു കരുത്തായി മാറും. ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾക്ക് സ്വന്തമായി പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കാനും തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനും ഇത് വലിയ തോതിൽ ഉപകരിക്കും.

കരയിലെ വനങ്ങളിൽ മരങ്ങൾ നശിക്കുമ്പോൾ അതിലെ കാർബൺ വീണ്ടും അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് പടരുന്നു. എന്നാൽ കണ്ടൽക്കാടുകളിൽ ഓക്സിജൻ കുറഞ്ഞ ചതുപ്പുനിലമായതിനാൽ (Anaerobic Soil), വേരുകൾ വലിച്ചെടുക്കുന്ന കാർബൺ നൂറ്റാണ്ടുകളോളം ദ്രവിക്കാതെ മണ്ണിനടിയിൽ മൂന്ന് മീറ്ററിലധികം ആഴത്തിൽ ഭദ്രമായി സൂക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാർബൺ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലൊന്നാണിത്. തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും പരിസ്ഥിതി കൂട്ടായ്മകൾക്കും ഗ്ലോബൽ കാർബൺ രജിസ്ട്രികളിൽ (Verra, Gold Standard) നിന്ന് ബ്ലൂ കാർബൺ ക്രെഡിറ്റുകൾ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത് വലിയ തുക സമാഹരിക്കാൻ ഇത് വഴിയൊരുക്കും.

കേരളത്തിലെ കണ്ടൽക്കാടുകൾ: അപൂർവ്വ ജൈവവൈവിധ്യവും മത്സ്യസമ്പത്തിന്റെ ഈറ്റില്ലവും

കേരളത്തിലെ കായലുകളിലും തീരദേശങ്ങളിലും വളരുന്ന കണ്ടലുകൾ കേവലം സസ്യങ്ങൾ മാത്രമല്ല, കോടിക്കണക്കിന് ജീവജാലങ്ങളുടെ പ്രജനന കേന്ദ്രവും സംരക്ഷണാലയവുമാണ്. ഭ്രാന്തൻ കണ്ടൽ (Rhizophora mucronata), പൂക്കണ്ടൽ (Bruguiera gymnorhiza), ചക്കരക്കണ്ടൽ (Avicennia officinalis), നക്ഷത്രക്കണ്ടൽ (Sonneratia alba), കണ്ണാമ്പള്ളി (Excoecaria agallocha) തുടങ്ങി പതിനഞ്ചിലധികം തനത് കണ്ടൽ ഇനങ്ങളാണ് കേരളത്തിന്റെ മണ്ണിലുള്ളത്.

മോംഗാബേ ഇന്ത്യ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നതനുസരിച്ച്, കടലിലെയും കായലിലെയും വാണിജ്യ പ്രാധാന്യമുള്ള 80 ശതമാനത്തിലധികം മത്സ്യങ്ങളും ചെമ്മീനുകളും ഞണ്ടുകളും തങ്ങളുടെ മുട്ടയിടലിനും ലാർവകളുടെ വളർച്ചയ്ക്കുമായി ആശ്രയിക്കുന്നത് കണ്ടൽവേരുകളുടെ ഇടങ്ങളെയാണ്. കണ്ടൽ ഇലകൾ വെള്ളത്തിൽ വീണ് അഴുമ്പോഴുണ്ടാകുന്ന സൂക്ഷ്മ പോഷകങ്ങളാണ് (Detritus) ചെറുമത്സ്യങ്ങളുടെ പ്രധാന ഭക്ഷണം. കണ്ടലുകൾ നശിച്ചാൽ തീരദേശ മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളുടെ ഉപജീവന മാർഗ്ഗമായ മത്സ്യസമ്പത്ത് പാടെ തകരും.

ഇതിനുപുറമെ, സൈബീരിയയിൽ നിന്നും യൂറോപ്പിൽ നിന്നും എത്തുന്ന ദേശാടന പക്ഷികളുടെ പ്രധാന താവളമാണ് കടലുണ്ടിയും കവ്വായിയും പോലുള്ള കണ്ടൽ മേഖലകൾ. കടൽനായ്ക്കൾ (Otters), അപൂർവ്വ ഇനം കണ്ടൽ ഞണ്ടുകൾ, ഉരഗങ്ങൾ, വിവിധയിനം പ്രാണികൾ എന്നിവയെല്ലാം സമൃദ്ധമായി വസിക്കുന്ന സമ്പന്നമായ ഒരു ജൈവ ശൃംഖലയാണ് കണ്ടൽക്കാടുകൾക്കുള്ളിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്. ഈ ജൈവവൈവിധ്യം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നത് ഇക്കോ-ടൂറിസത്തിന്റെ പുതിയ വാതിലുകൾ കൂടി തുറക്കുന്നുണ്ട്.

തീരദേശത്തെ പരമ്പരാഗത പൊക്കാളി, കൈപ്പാട് നെൽകൃഷിയും കണ്ടൽക്കാടുകളും തമ്മിൽ അത്ഭുതകരമായ ഒരു പാരസ്പര്യമുണ്ട്. കണ്ടൽ ഇലകൾ ചീഞ്ഞളിഞ്ഞുണ്ടാകുന്ന ജൈവവളം നെല്ലിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് മികച്ച ഉത്തേജകമാണ്. കീടനാശിനികളോ രാസവളങ്ങളോ ഇല്ലാതെ മീനും നെല്ലും ഒരുമിച്ച് വിളവെടുക്കുന്ന ഈ രീതി ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച സുസ്ഥിര കൃഷി മാതൃകയാണ്. ചെമ്മീൻകെട്ടുകളിലും കണ്ടലുകളുടെ സാന്നിധ്യം മത്സ്യങ്ങളുടെ രോഗപ്രതിരോധ ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.

കേരളത്തിൽ അതിവേഗം അപ്രത്യക്ഷമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന അപൂർവ്വ കണ്ടൽ ഇനങ്ങളായ പഴുതാരക്കണ്ടൽ (Kandelia candel), ചൂരക്കണ്ടൽ തുടങ്ങിയവ റെഡ് ഡാറ്റാ ബുക്കിൽ ഇടംപിടിച്ചവയാണ്. കണ്ടൽക്കാടുകളിൽ മാത്രം കാണപ്പെടുന്ന നീർനായ്ക്കൾ (Smooth-coated Otters), മീൻപിടിയൻ പൂച്ചകൾ (Fishing Cats) എന്നിവയുടെ നിലനിൽപ്പും ഈ പച്ചത്തുരുത്തുകളുമായി ഇഴചേർന്നുനിൽക്കുന്നു. വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ഈ ജീവിവർഗ്ഗങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം പശ്ചിമഘട്ട സംരക്ഷണം പോലെ തന്നെ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. ദേശാടനപ്പക്ഷികളുടെ പ്രജനനത്തിനും വിശ്രമത്തിനുമുള്ള സുരക്ഷിത താവളമായി ഈ കണ്ടൽക്കാടുകൾ വർത്തിക്കുന്നു. ശീതകാലത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് മൈലുകൾ പറന്നെത്തുന്ന അപൂർവ്വയിനം പറവകൾക്ക് കണ്ടലുകൾ ഒരുക്കുന്ന തണൽ പ്രകൃതിയുടെ കാരുണ്യമാണ്. ജൈവവൈവിധ്യം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നത് മനുഷ്യന്റെ നിലനിൽപ്പിന് കൂടിയുള്ള വലിയൊരു മുതൽക്കൂട്ടാണ്.

മിഷ്ടി (MISHTI) പദ്ധതിയും കേരളത്തിലെ പുനരുജ്ജീവന ശ്രമങ്ങളും

കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി-കാലാവസ്ഥാ മന്ത്രാലയം നടപ്പിലാക്കുന്ന ‘മിഷ്ടി’ പദ്ധതി (Mangrove Initiative for Shoreline Habitats & Tangible Incomes) ഇന്ത്യയുടെ തീരദേശങ്ങളിൽ കണ്ടൽ വ്യാപനം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രധാന നാഴികക്കല്ലാണ്. തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതിയുമായും (MGNREGS) കാമ്പ (CAMPA) ഫണ്ടുമായും സംയോജിപ്പിച്ചാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കുന്നത്.

പ്രസ് ഇൻഫർമേഷൻ ബ്യൂറോ (PIB) പാർലമെന്റിൽ നൽകിയ വിവരമനുസരിച്ച്, തീരദേശ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ 540 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിലധികം സ്ഥലത്ത് കണ്ടൽക്കാടുകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കാനാണ് മിഷ്ടി ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. കേരളത്തിൽ വനംവകുപ്പിന്റെയും തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും നേതൃത്വത്തിൽ സ്കൂൾ കുട്ടികളെയും യുവജനങ്ങളെയും അണിനിരത്തി വിപുലമായ കണ്ടൽത്തൈ നടീൽ യജ്ഞങ്ങൾ പുരോഗമിക്കുകയാണ്.

കണ്ണൂരിൽ ഡബ്ല്യു.ടി.ഐയും എസ്.ബി.ഐ ഫൗണ്ടേഷനും സംയുക്തമായി നടപ്പിലാക്കുന്ന കണ്ടാപ്പദ്ധതി വഴി ഇതിനകം രണ്ടു ലക്ഷത്തിലധികം തദ്ദേശീയ കണ്ടൽത്തൈകൾ വെച്ചുപിടിപ്പിക്കുകയും നാല്പതോളം ഏക്കർ കണ്ടൽഭൂമി ശാസ്ത്രീയമായി പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. മാതൃ നഴ്സറികളും ഉപ നഴ്സറികളും സ്ഥാപിച്ച് ശാസ്ത്രീയമായി തൈകൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഈ മാതൃക മറ്റ് തീരദേശ ജില്ലകളിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കാവുന്നതാണ്.

കേരളത്തിലെ കണ്ടൽ സംരക്ഷണത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത നാമമാണ് പരേതനായ കല്ലേൻ പൊക്കുടന്റേത് (Kallen Pokkudan). കണ്ണൂരിലെ പഴയങ്ങാടിയിൽ ചെളിയിലിറങ്ങിനിന്ന് ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം കണ്ടൽത്തൈകൾ നട്ടുപിടിപ്പിച്ച ആ പച്ചമനുഷ്യന്റെ നിശ്ശബ്ദ പോരാട്ടമാണ് കണ്ടലുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തകൾ ലോകശ്രദ്ധയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത്. ഇന്ന് കുടുംബശ്രീ പ്രവർത്തകരും സ്കൂൾ വിദ്യാർത്ഥികളും പൊക്കുടന്റെ പാത പിന്തുടർന്ന് തീരദേശങ്ങളിൽ കണ്ടൽ നഴ്സറികൾ നിർമ്മിച്ച് ഹരിതവിപ്ലവം സൃഷ്ടിക്കുന്നത് കേരളത്തിന് വലിയ പ്രതീക്ഷ നൽകുന്നു. തദ്ദേശവാസികളായ സ്ത്രീകളെ കണ്ടൽ നഴ്സറികളുടെ നടത്തിപ്പിൽ പങ്കാളികളാക്കുന്നത് അവർക്ക് സ്ഥിരമായ തൊഴിലും വരുമാനവും ഉറപ്പാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നുണ്ട്. സ്ത്രീ ശാക്തീകരണത്തിന്റെയും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ഉത്തമ മാതൃകയാണിത്. വിദ്യാർത്ഥികളിൽ പരിസ്ഥിതി ബോധം വളർത്താൻ ഇത്തരം പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏറെ സഹായിക്കുന്നുണ്ട്.

ഇന്ത്യയ്ക്കും കേരളത്തിനും ഉണ്ടാകുന്ന പ്രത്യാഘാതങ്ങളും നയപരമായ നിർദ്ദേശങ്ങളും

കണ്ടൽക്കാടുകളുടെ സംരക്ഷണം കേരളത്തിന്റെ സുസ്ഥിര വികസനത്തിൽ വലിയൊരു ചാലകശക്തിയായി മാറാൻ ഇനിപ്പറയുന്ന നയപരമായ ഇടപെടലുകൾ അടിയന്തരമായി നടപ്പാക്കേണ്ടതുണ്ട്:

• സ്വകാര്യ കണ്ടൽഭൂമി ഏറ്റെടുക്കലും ഇൻസെന്റീവുകളും: സ്വകാര്യ വ്യക്തികളുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള പ്രധാന കണ്ടൽ മേഖലകൾ സർക്കാർ ന്യായമായ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകി ഏറ്റെടുക്കുകയോ, കണ്ടലുകൾ വെട്ടാതെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഭൂവുടമകൾക്ക് വാർഷിക ‘ഇക്കോ-സിസ്റ്റം സർവീസ് പേയ്‌മെന്റ്’ (Payment for Ecosystem Services) നൽകുകയോ ചെയ്യുക.
• പൊക്കാളി-കൈപ്പാട് കൃഷിയുമായുള്ള സംയോജനം: തീരദേശത്തെ പരമ്പരാഗത ഉപ്പുവെള്ള പ്രതിരോധ നെൽകൃഷിയായ പൊക്കാളി, കൈപ്പാട് പാടങ്ങളുടെ അതിരുകളിൽ കണ്ടലുകൾ വളർത്തുന്നത് ബണ്ടുകൾ തകരാതിരിക്കാനും പ്രകൃതിദത്ത വളം ലഭിക്കാനും സഹായിക്കും.
• കണ്ടൽ കമ്മ്യൂണിറ്റി റിസർവുകൾ സ്ഥാപിക്കുക: കടലുണ്ടി മാതൃകയിൽ നാട്ടുകാരുടെ പങ്കാളിത്തത്തോടെ കൂടുതൽ കണ്ടൽ പ്രദേശങ്ങളെ ‘കമ്മ്യൂണിറ്റി റിസർവുകളായി’ വിജ്ഞാപനം ചെയ്യുകയും തദ്ദേശവാസികൾക്ക് തുഴവഞ്ചികൾ വഴിയുള്ള സുസ്ഥിര ഇക്കോ-ടൂറിസം വരുമാനം ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുക.

• സ്കൂൾ പാഠ്യപദ്ധതിയിൽ കണ്ടൽ പരിസ്ഥിതി: സ്കൂൾ തലത്തിൽ കുട്ടികൾക്ക് കണ്ടൽക്കാടുകളെക്കുറിച്ച് നേരിട്ട് മനസ്സിലാക്കാൻ ഫീൽഡ് സ്റ്റഡികളും കണ്ടൽത്തൈ നടീൽ പ്രോജക്റ്റുകളും പാഠ്യപദ്ധതിയുടെ ഭാഗമാക്കുക.
• നിയന്ത്രിത കയാക്കിംഗ് ഇക്കോ-ടൂറിസം: കടലുണ്ടിയിലും ധർമ്മടത്തും പരീക്ഷിച്ച് വിജയിച്ചതുപോലെ, കണ്ടൽക്കാടുകൾക്ക് യാതൊരു ദോഷവും വരുത്താതെ നിശ്ശബ്ദ തുഴവഞ്ചികളും കയാക്കുകളും ഉപയോഗിച്ചുള്ള വിനോദസഞ്ചാരം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക. ഇതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനത്തിന്റെ ഒരു പങ്ക് പ്രദേശവാസികളായ മത്സ്യത്തൊഴിലാളി കുടുംബങ്ങൾക്ക് വീതിച്ചുനൽകുക.
• കർശനമായ നിയമനിർമ്മാണവും ഡിജിറ്റൽ നിരീക്ഷണവും: തീരദേശ പരിപാലന അതോറിറ്റിയുടെ (CRZ) നിയമങ്ങൾ കർശനമായി നടപ്പാക്കുകയും സാറ്റലൈറ്റ് ഇമേജറിയും ഡ്രോണുകളും ഉപയോഗിച്ച് കണ്ടൽ കൈയേറ്റങ്ങൾ തത്സമയം കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യുക.

ഉപസംഹാരം

പ്രകൃതി നമുക്ക് നൽകിയ ഏറ്റവും ശക്തമായ ജീവൽക്കവചങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് കണ്ടൽക്കാടുകൾ. നിരന്തരം പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ വേട്ടയാടുന്ന നവകേരളത്തിൽ കോൺക്രീറ്റ് മതിലുകൾക്ക് പരിഹരിക്കാനാവാത്ത സുരക്ഷാ പ്രതിസന്ധികൾക്ക് ജീവനുള്ള ഈ പച്ചമതിലുകൾക്ക് ശാശ്വത പരിഹാരം കാണാൻ സാധിക്കും. കടലിന്റെ രൗദ്രഭാവത്തെ പുഞ്ചിരിയോടെ തടഞ്ഞുനിർത്തുന്ന കണ്ടൽ വേരുകളെ സംരക്ഷിക്കുന്നത് വരുംതലമുറകളുടെ നിലനിൽപ്പിനായുള്ള കരുതലാണ്.

ബ്ലൂ കാർബൺ സാമ്പത്തിക സാധ്യതകളെ പരമാവധി പ്രയോജനപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട്, ജനകീയ പങ്കാളിത്തത്തോടെ കണ്ടൽ വനങ്ങളെ വീണ്ടെടുക്കാൻ നാം പ്രതിജ്ഞാബദ്ധരാകണം. മൺമറഞ്ഞുപോയ ആ പഴയ കണ്ടൽച്ചെപ്പുകൾ കേരളത്തിന്റെ തീരങ്ങളിൽ വീണ്ടും തഴച്ചുവളരട്ടെ. കല്ലേൻ പൊക്കുടൻ വിതച്ച വിത്തുകൾ ഇന്ന് നാടിന്റെ ജീവശ്വാസമായി മാറുകയാണ്. കണ്ടൽക്കാടുകൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് തീരദേശ ജനതയുടെ കണ്ണീരൊപ്പാനുള്ള ഏറ്റവും വലിയ കരുതലാണ്. പ്രകൃതിയെയും മനുഷ്യനെയും ഒരുമിപ്പിക്കുന്ന സ്നേഹത്തിന്റെ വേരുകളാണ് കണ്ടലുകൾ. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ കൊടുങ്കാറ്റുകളെ അതിജീവിച്ച് നവകേരളത്തെ സുരക്ഷിതമാക്കാൻ ഈ പച്ചക്കവചം എന്നെന്നും കാത്തുസൂക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ പച്ചക്കവചത്തെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ ഓരോ പൗരനും മുന്നോട്ടുവരേണ്ടതുണ്ട്. പ്രകൃതിയെ സ്നേഹിക്കുകയും പരിപാലിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു തലമുറയെ വാർത്തെടുക്കാൻ നമുക്ക് സാധിക്കണം. ഇത് നാടിന്റെ സുരക്ഷിതമായ ഭാവിക്കായുള്ള അനിവാര്യമായ ചുവടുവെപ്പാണ്. കേരളത്തിന്റെ തീരങ്ങൾ എന്നും പച്ചപ്പണിഞ്ഞു നിൽക്കട്ടെ. ഈ നാടിന്റെ പച്ചപ്പ് കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ നമുക്ക് കൈകോർക്കാം. പ്രകൃതിയോടുള്ള കടപ്പാട് വീട്ടാൻ നാം ഓരോരുത്തരും മുന്നോട്ടുവരണം. ഇത് കാലഘട്ടത്തിന്റെ അനിവാര്യമായ ആവശ്യമാണ്. കണ്ടൽ വനങ്ങൾ നാടിന്റെ ഹരിത ജീവനാഡിയായി എന്നും നിലനിൽക്കട്ടെ. ഇത് വരുംതലമുറകൾക്കായി നാം കരുതിവെക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ അമൂല്യമായ സമ്മാനമാണ്.

സ്രോതസ്സുകൾ

• KANNUR KANDAL PROJECT: Securing Mangrove Ecosystems in Kerala — Wildlife Trust of India
• Overlooked and Underutilised: Blue Carbon Credits in India’s Voluntary Carbon Market — Observer Research Foundation
• Mangrove restoration needs more than planting – it needs monitoring and data — Mongabay India
• Parliament Question: Mangrove Conservation and MISHTI Implementation in Coastal States — Press Information Bureau
• Priority setting of India’s blue carbon ecosystems as nature-based solutions — Royal Society Open Science